Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауыздың шатыры
Roof of the mouth
Таңдай – адам және басқа сүтқоректілердің аузының жоғарғы бөлігі. Ол ауыз қуысын мұрын қуысынан бөліп тұрады. Крокодилдерде де осыған ұқсас құрылым кездеседі, бірақ көптеген басқа төрт аяқты жануарларда ауыз және мұрын қуыстары толық бөлінбеген. Таңдай екі бөлікке бөлінеді: алдыңғы, сүйекті қатты таңдай және артқы, ет тәрізді жұмсақ таңдай (немесе велум).
The palate ('/p//æ//l//ᵻ//t/) is the roof of the mouth in humans and other mammals. It separates the oral cavity from the nasal cavity. A similar structure is found in crocodilians, but in most other tetrapods, the oral and nasal cavities are not truly separated. The palate is divided into two parts, the anterior, bony hard palate and the posterior, fleshy soft palate (or velum).
Иннервация
Үшқыр жүйкесінің шанышқы бунағы таңдайға сезімдік иннервацияны қамтамасыз етеді.
The maxillary nerve branch of the trigeminal nerve supplies sensory innervation to the palate.
Даму
Қатты таңдай туылмас бұрын қалыптасады.
The hard palate forms before birth.
Түрлілігі
Егер бірігу толық болмаса, жарық тіңірбай пайда болады.
If the fusion is incomplete, a cleft palate results.
Адамдағы қызметі
Ауыздың басқа бөліктерімен бірге жұмыс істегенде, тілдің жоғарғы жағы (ауыз шатыры) белгілі бір дыбыстарды, әсіресе арт тілдік, тіл орталық, жұмсақ тілдік, тіл алды-жақ, тіл орталық-жақ және көмейлік дауыссыз дыбыстарды тудырады.
When functioning in conjunction with other parts of the mouth, the palate produces certain sounds, particularly velar, palatal, palatalized, postalveolar, alveolopalatal, and uvular consonants.
Этимология
Ағылшын тіліндегі синонимдер palate және palatum, сондай-ақ осымен байланысты palatine (палатин сүйегі) сөздері латын тіліндегі palatum сөзінен, ескі француз тіліндегі palat арқылы келген. Бұл сөздер, ағылшын тіліндегі туындылары сияқты, ауыздың "шатырын" білдіреді. Латынша palatum сөзінің түпкі тегі белгісіз (болжам бойынша этрус тілінен) және ол латынша сарай деген мағына беретін palatium сөзінің де бастауы болды. Palatine сөзінің басқа мағыналары мен ағылшын тіліндегі palace сөзі осыдан шыққан, керісінше емес. Ауыздың шатыры бір кезде дәм сезімінің орны саналғандықтан, palate сөзі осы сезімді де білдіре алады, мысалы, "көшпенді таңдай" деген тіркесте. Әрі қарай, тағамның (әсіресе сыраның немесе шараптың) дәмі оның palate-і деп аталуы мүмкін, мысалы, шараптың қайың иісі бар делінеді.
The English synonyms palate and palatum, and also the related adjective palatine (as in palatine bone), are all from the Latin palatum via Old French palat, words that like their English derivatives, refer to the "roof" of the mouth. The Latin word palatum is of unknown (possibly Etruscan) ultimate origin and served also as a source to the Latin word meaning palace, palatium, from which other senses of palatine and the English word palace derive, and not the other way round. As the roof of the mouth was once considered the seat of the sense of taste, palate can also refer to this sense itself, as in the phrase "a discriminating palate". By further extension, the flavor of a food (particularly beer or wine) may be called its palate, as when a wine is said to have an oaky palate.