Ханс Йонас: Философ, гностик және экологиялық ойшыл

Кіріспе

Неміс философы, экология және гностицизм саласындағы маманы (1903–1993)

Ханс Джонас (10 мамыр 1903 – 5 ақпан 1993) – неміс туған американдық еврей философы. 1955 жылдан 1976 жылға дейін Нью-Йорктегі Әлеуметтік зерттеулер мектебінде (New School for Social Research) философия профессоры, Альвин Джонсон атындағы қызметкер болды.

Өмірбаян

Джонас 1903 жылғы 10 мамырда Мёнхенгладбах қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол Фрайбург, Берлин және Гейдельберг университеттерінде философия мен теологияны оқыды, соңында 1928 жылы Марбург университетінде «Гнозис тұжырымдамасы» (Der Begriff der Gnosis) тақырыбында диссертация қорғап, философия докторы ғылымын бітірді. Диссертациясының жетекшісі Мартин Хайдеггер болды. Оқу жылдарында оның академиялық кеңесшілерінің қатарында Эдмунд Гуссерл мен Рудольф Бултман да болды. 1933 жылы Германиядан Англияға, ал 1934 жылы Англиядан Палестинаға көшті. Сол жерде ол Лоре Вайнермен танысып, оған құда болды. 1940 жылы Гитлерге қарсы күрескісі келетін неміс еврейлері үшін арнайы бригада құрған британдық армияға қосылу үшін Еуропаға оралды. Ол Италияға жіберілді, соғыстың соңғы кезеңінде Германияға өтті. Осылайша ол берген уәдесін орындап, жеңіске жеткен армияның бір бөлігі ретінде ғана елге оралды. Осы жылдары ол Лореге философия, әсіресе биология философиясы туралы бірнеше хат жазды, олар кейіннен осы тақырыптағы жарияланымдарының негізін құрады. Екеуі 1943 жылы үйленді. Соғыс аяқталғаннан кейін ол анасын іздеу үшін Мёнхенгладбахқа оралды, бірақ анасы Аушвиц концлагерінің газ камерасында қаза тапқанын білді. Бұл жаңалықты естіп, ол Германияда қайтадан тұрудан бас тартты. Палестинаға оралып, 1948 жылғы Араб-Израиль соғысына қатысты. Солтүстік Америкаға көшер алдында Джонас Иерусалимдегі Еврей университетінде қысқа мерзімге оқытушылық етті. 1950 жылы Канадаға кетіп, Карлтон университетінде сабақ берді. 1955 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Ол 1955-1976 жылдары Гастингс орталығының мүшесі және Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінің философия профессоры болды (онда ол Альвин Джонсон профессоры атанды). 1982-1983 жылдары Джонас Мюнхен университетінде Эрик Воегелиннің арнайы профессоры болып жұмыс істеді. 1993 жылғы 5 ақпанда Нью-Рошельдегі үйінде 89 жасында қайтыс болды.

Jonas was born in Mönchengladbach, on 10 May 1903 to a Jewish family. He studied philosophy and theology at the University of Freiburg, the University of Berlin and the University of Heidelberg, and finally earned his Doctorate of Philosophy in 1928 from the University of Marburg with a thesis on Gnosticism entitled Der Begriff der Gnosis (The Concept of Gnosis) and directed by Martin Heidegger. During his study years his academic advisors included Edmund Husserl and Rudolf Bultmann. He left Germany for England in 1933, and from England he moved to Palestine in 1934. There he met Lore Weiner, to whom he became betrothed. In 1940 he returned to Europe to join the British Army which had been arranging a special brigade for German Jews wanting to fight against Hitler. He was sent to Italy, and in the last phase of the war moved into Germany. Thus, he kept his promise that he would return only as a soldier in the victorious army. In this time he wrote several letters to Lore about philosophy, in particular philosophy of biology, that would form the basis of his later publications on the subject. They finally married in 1943. Immediately after the war he returned to Mönchengladbach to search for his mother but found that she had been sent to the gas chambers in the Auschwitz concentration camp. Having heard this, he refused to live in Germany again. He returned to Palestine and took part in the 1948 Arab–Israeli War. Jonas taught briefly at the Hebrew University of Jerusalem before moving to North America. In 1950 he left for Canada, teaching at Carleton University. From there he moved in 1955 to New York City, where he was to live for the rest of his life. He was a fellow of the Hastings Center and Professor of Philosophy at New School for Social Research from 1955 to 1976 (where he was Alvin Johnson Professor). From 1982 to 1983 Jonas held the Eric Voegelin Visiting Professorship at the University of Munich. He died at his home in New Rochelle, New York, on 5 February 1993, aged 89.

Философиялық еңбектері

Джонастың еңбектері әр түрлі салаларда зор ықпал етті. Мысалы, оның гнозис бойынша алғашқы зерттеулеріне негізделген және 1958 жылы жарық көрген «Гнотизм діні» көп жыл бойы гностицизм тақырыбындағы ағылшын тіліндегі негізгі еңбек саналды. «Жауапкершіліктің императиві» (неміс тілінде 1979, ағылшын тілінде 1984) технологияның салдарынан туған әлеуметтік және этикалық мәселелерге арналған. Джонас адамзаттың өмір сүруі планетамыз бен оның болашағына қамқорлық жасауға жасаған күш-жігерімізге байланысты екенін айтады. Ол жаңа және ерекше жоғары моральдық императивті қалыптастырды: «Өзіңіздің іс-әрекеттеріңіздің салдары нағыз адам өмірінің мәңгілігімен үйлесімді болуын қамтамасыз етіңіз». «Жауапкершіліктің императиві» Германиядағы экологиялық қозғалыстың бастауында тұрса, оның «Өмір құбылысы» (1966) еңбегі Америкадағы биоэтиканың маңызды мектебінің философиялық негізін құрайды. Мюррей Букчин мен Леон Касс Ханс Джонастың еңбектерін маңызды шабыт көзі деп атады. Мартин Хайдеггердің күшті ықпалында болған, бірақ сонымен қатар Хайдеггердің ең бейсақты сыншыларының бірі болған «Өмір құбылысы» материя философиясын және сана философиясын біріктіруге тырысады, биологияны экзистенциалдық тұрғыдан түсіндіріп, материалдық және моральдық есімді адам табиғатын көрсетеді. Аборт мәселесіне қатысты Джонас қарсы болды, оның пікірінше, «ана болу – жеке тұлғадан артық. Ол адамзатқа деген жауапкершілікті көтереді, ал абортты оның жеке қалауы ретінде қарастыруға болмайды». Социум жүкті әйелдерге «әлеуметтік жауапкершілік» сезінуі керек, ал «аналық міндетті» толығымен жеке таңдауға беру – табиғат тәртібін бұзу». Гностицизм тарихы туралы жазған еңбектерінде Эрнесто Буонайутидің «Lo gnosticismo: storia di antiche lotte religiose» (1907) сияқты бұрынғы стандартты еңбектерде қамтылған мәселелерді қайта қарастырады, дінді экзистенциалистік философиялық көзқарас тұрғысынан ерекше интерпретациялайды, бұл оның кейінгі еңбектеріне де әсер етті. Ол биологиялық ғылымдағы этикалық мәселелерді зерттеген алғашқы философтардың бірі болды. Джонастың карьерасы әдетте оның үш негізгі еңбегімен анықталатын үш кезеңге бөлінеді, бірақ кері ретпен: гностицизмді зерттеу, философиялық биологияны зерттеу және этикалық зерттеулер.

Jonas's writings were very influential in different spheres. For example, The Gnostic Religion, based on his early research on the Gnosis and first published in 1958, was for many years the standard work in English on the subject of Gnosticism. The Imperative of Responsibility (German 1979, English 1984) centers on social and ethical problems created by technology. Jonas insists that human survival depends on our efforts to care for our planet and its future. He formulated a new and distinctive supreme moral imperative: "Act so that the effects of your action are compatible with the permanence of genuine human life". While The Imperative of Responsibility has been credited with catalyzing the environmental movement in Germany, his work The Phenomenon of Life (1966) forms the philosophical undergirding of one major school of bioethics in America. Murray Bookchin and Leon Kass both referred to Hans Jonas's work as major, or primary, inspiration. Heavily influenced by Martin Heidegger but also one of Heidegger's most outspoken philosophical critics, The Phenomenon of Life attempts to synthesize the philosophy of matter with the philosophy of mind, producing a rich existential understanding of biology, which ultimately argues for a simultaneously material and moral human nature. On the question of abortion, Jonas was against saying. "a mother to be is more than her individual self. She carries a human trust, and we should not make abortion merely a matter of her own private wish", society had a "social responsibility" to pregnant mothers, and "To give this mission[motherhood] over completely to individual choice oversteps the order of nature." His writing on the history of Gnosticism revisits terrain covered by earlier standard works on the subject such as Ernesto Buonaiuti's Lo gnosticismo: storia di antiche lotte religiose (1907), interpreting the religion from a unique version of existentialist philosophical viewpoint that also informed his later contributions. He was one of the first philosophers to concern himself with ethical questions in biological science. Jonas's career is generally divided into three periods defined by his three primary works, but in reverse order: studies of gnosticism, studies of philosophical biology, and ethical studies.

Басқа қағаздар

"Сабақтастық және қабылдау", The Journal of Philosophy, 47-том, № 11 (1950 жылғы 25 мамыр, 319–324 беттер)
"Көрудің мәртебесі", Философия және феноменологиялық зерттеулер, 14-том, № 4 (1954 жылғы маусым, 507–519 беттер). (Сондай-ақ, "Өмір құбылысы" кітабында)
"Өлімсіздік және қазіргі заманғы мінез: 1961 жылғы Ингерсолл лекциясы", Гарвард теологиялық шолуы, 55-том, 1-сан (1962 жылғы қаңтар, 1–20 беттер). (Сондай-ақ, "Өмір құбылысы" кітабында)
"Египет гностиктерінің құпия кітаптары", The Journal of Religion, 42-том, № 4 (1962 жылғы қазан, 262–273 беттер). "Миф және мистика: діни ойдағы объективтендіру және іштей сезінуді зерттеу", The Journal of Religion, 49-том, № 4 (1969 жылғы қазан, 315–329 беттер)
"Ғылыми зерттеулердің еркіндігі және қоғамдық мүдде", The Hastings Center Report, 6-том, 4-сан (1976 жылғы тамыз, 15–17 беттер).