Солтүстік Малуку провинциясы: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Индонезия провинциясы

Солтүстік Малуку – Индонезия провинциясы. Ол Малуку аралдарының солтүстік бөлігін қамтиды, солтүстігінде Тынық мұхиты, шығысында Халмахера теңізі, батысында Молукка теңізі және оңтүстігінде Серам теңізімен шектеседі. Батыста Солтүстік Сулавеси, Оңтүстік-Шығыс Сулавеси және Орталық Сулавеси, оңтүстікте Малуку, батыста Оңтүстік-Батыс Папуа, солтүстікте Палау және Филиппинмен теңіз шекарасын бөліседі. Облыс орталығы – ең ірі Халмахера аралындағы Софифи қаласы, ал ең ірі қаласы – Тернате аралындағы Тернате қаласы. 2010 жылғы халық санауы бойынша Солтүстік Малуку халқы 1 038 087 адамды құрады, бұл оны Индонезиядағы ең сирек қоныстанған провинциялардың біріне айналдырды. Бірақ 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 1 282 937 адамға жетті, ал 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау 1 328 594 адамды көрсетті. Солтүстік Малуку бастапқыда Индонезияның шығыс архипелагындағы төрт ірі ислам сұлтандықтарының – Бакан, Жаилоло, Тидоре және Тернате – орталығы болды, олар «Малуку Кие Раха» (Малукудың Төрт Тауы) деп белгілі болды. 16-шы ғасырдың басында еуропалықтар келгеннен кейін Солтүстік Малуку сауданы бақылау үшін португалдар, испандықтар және голландтар арасындағы бәсекелестік аренасына айналды. Нәтижесінде голландтар жеңіске жетіп, аймақта үш ғасырлық голланд үкімдігін бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтар аймақты басып алды, Тернате Тынық мұхиты аймағындағы жапондық биліктің орталығына айналды. Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін аймақ Малуку провинциясының құрамына кірді. Солтүстік Малуку провинциясы 1999 жылдың 12 қазанында Малукудан бөлініп, ресми түрде құрылды. Тернате арал қаласы 2010 жылға дейін де-факто астанасы болды, содан кейін провинциялық үкімет Халмахера құрлығындағы Софифиге көшірілді. Солтүстік Малукудағы аймақтық экономика негізінен ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және басқа да теңіз өнімдеріне негізделген. Солтүстік Малукудағы экономикалық серпінді қолдайтын негізгі тауарларға копра, мускат жаңғағы, гвоздика, балық шаруашылығы, алтын және никель жатады. Солтүстік Малукудың ауыл шаруашылығы өнімдеріне күріш, жүгері, қуырылған тәтті картоп, бұршақ, кокос, картоп, мускат жаңғағы, саго және эвкалипт кіреді.

North Maluku is a province of Indonesia. It covers the northern part of the Maluku Islands, bordering the Pacific Ocean to the north, the Halmahera Sea to the east, the Molucca Sea to the west, and the Seram Sea to the south. It shares maritime borders with North Sulawesi, Southeast Sulawesi and Central Sulawesi to the west, Maluku to the south, Southwest Papua to the west, and Palau and the Philippines to the north. The provincial capital is Sofifi on the largest island of Halmahera, while the largest city is the island city of Ternate. The population of North Maluku was 1,038,087 in the 2010 census, making it one of the least populous provinces in Indonesia, but by the 2020 Census the population had risen to 1,282,937, and the official estimate as at mid 2023 was 1,328,594. North Maluku was originally the centre of the four largest Islamic sultanates in the eastern Indonesian archipelago—Bacan, Jailolo, Tidore and Ternate—known as the Moloku Kië Raha (the Four Mountains of Maluku). Upon Europeans' arrival at the beginning of the 16th century, North Maluku became the site of competition between the Portuguese, Spanish and the Dutch to control trade. In the end, the Dutch emerged victorious, beginning three centuries of Dutch rule in the region. The Japanese invaded the region during World War II, and Ternate became the center of the Japanese rule of the Pacific region. Following Indonesian independence, the region became a part of the province of Maluku. The province of North Maluku was officially established on 12 October 1999, by separation from Maluku. The island city of Ternate served as its de facto capital until 2010, when the provincial government moved to Sofifi on the mainland of Halmahera. The regional economy in North Maluku largely relies on the agricultural sector, fisheries and other types of marine products. The main commodities that support the economic pulse in North Maluku include copra, nutmeg, cloves, fisheries, gold and nickel. North Maluku's agricultural products include rice, corn, roasted sweet potatoes, beans, coconut, potatoes, nutmeg, sago, and eucalyptus.

Этимология

Тарихи тұрғыдан алғанда, Малуку термині Солтүстік Малукудағы төрт патшалық орталықты, атап айтқанда Тернате, Тидоре, Бакан және Жаилолоны білдіреді. Төрт патшалықтан тұратын конфедерацияның бір түрі, ол, әрине, 14 ғасырда пайда болды, Молоку Кие Раха немесе "Малукудың төрт тауы" деп аталды. Төрт патшалық кейіннен кеңейіп, бүкіл Солтүстік Малуку аймағын (қазіргі түсініктеме бойынша) және Сулавеси мен Жаңа Гвинеяның бөліктерін қамтыса да, кеңейту аймағы бастапқыда Малуку терминіне кірмеген. Бұл тек Хальмахераның батысындағы төрт негізгі бұршақ өсіретін аралға қатысты: Тернате, Тидор, Моти және Макиан. Бакан оңтүстікке қарай, ал Хальмахерадағы Жаилоло да Малукудың негізгі бөлігіне кіретін, төрт патшалықтың жергілікті космологиямен байланысты ырымдық төрт бөлігін құрайтын аймақтар еді. Малуку сөзінің этимологиясы осы күнгейінше толыққанды анықталмаған және көптеген сарапшылар арасында пікірталас тудырып келеді. Малуку деген сөзді алғаш рет 1365 жылы жазылған Нагаракретагама, ежелгі яванша мақтау өлеңінен кездестіруге болады. 14-ші әнның 5-ші шумағында Малоко аталады, оны Пигео Тернате немесе Молукка аралдарымен сәйкестендірді. Бір теория бойынша, Малуку атауы "Maluku Kie Raha" ұғымынан туындаған. "Раха" сөзі "төрт" дегенді білдірсе, "кие" сөзі мұнда "тау" деген мағынаны білдіреді, яғни Тернате, Тидор, Бакан және Жаилоло (Хальмахера) тауларына сілтеме жасайды, олардың әрқайсысының өз коланосы (жергілікті патшалардың лауазымы) болған. Сондықтан, Малуку атауы мынадан шығуы мүмкін: "Moloku" сөзі "ұстау" немесе "қарсы алу" дегенді білдіреді. Осыған сүйене отырып, "Moloku Kie Raha" сөзінің мағынасы "төрт таудың конфедерациясы" болып аударылады. Алайда, "loku" түбір сөзі жергілікті малай тілінің креолдық түрінен алынған "бірлік" сөзіне сілтеме жасайды, сондықтан ол жергілікті тіл емес. Басқа бір пікір бойынша, бұл сөз "Малоко" сөзінен шыққан, ол "Ma" – қолдау, және "Loko" – аудан деген сөздердің бірігісінен тұрады. "Maloko Kie Raha" фразасы "төрт тауға ие жер/дүние" дегенді білдіреді.

Колонияға дейінгі дәуір

Тернате немесе Гапи аралы 13 ғасырдың басында өсуді бастады. Ертедегі Тернате халқы Халмахерадан қоныс аударған адамдар еді. Бастапқыда Тернатеде әрқайсысын момоле (ру басшысы) басқарған төрт ауыл болды. Олар дәмдеуіштер іздеп келген саудагерлермен алғашқы байланыс жасады. Тернате халқы араб, яван, малай және қытай саудагерлерінің қоныстарымен әртараптанды. Сауда-саттық қызметі күшейе түскенде, қарақшылардан қауіп-қатерлер артты, сол кезде Момоле Гуна Тобона басшылары күштірек ұйым құру және бір басшыны патша етіп тағайындау үшін кеңес өткізді. 1257 жылы дәстүрлі жылнама бойынша, Сампалу басшысы Момоле Чико сайланды және Бааб Машур Маламо (1257-1277) атағымен бірінші колано (патша) болып тағайындалды. Гапи патшалығы Тернате ауылында орналасқан, ол кейін үлкеніп, халқы көбейді, сондай-ақ бұл халықты Гам Ламо немесе үлкен ауыл (кейін Гамалама) деп те атады. Тернате аралдағы ең ірі және ең көп халқы бар елді мекен болғандықтан, адамдар патшалықты Гапи емес, Тернате деп атады. Бірнеше буын патшалардың басшылығымен Тернате кішкентай аралдағы патшалықтан шығыс Индонезиядағы, әсіресе Молукка аралдарындағы ең ірі және ықпалды мемлекетке айналды. Ол соа деп аталатын елді мекендер бірліктеріне бөлінді, олар бас басшы немесе бобатоның басшылығында болды. Жоғары деңгейде коланоға төрт бас лауазымды шенеунік, дополо нгаруха, бірінші министр немесе жогугу жетекшілік етті. 15 ғасырдың ортасынан бастап, Ява, Үндістан және Малай әлемінен келген мұсылман саудагерлерінің ықпалымен корольдіктегі жетекші отбасылар ислам дінін қабылдады. Ислам заңының кейбір ережелері қолданылды, бірақ ислам 16 ғасырдың екінші жартысына дейін толыққанды тараған жоқ. Сұлтан Зайнал Абидин Малай әлемінің басқа билеушілерінің үлгісімен колано атағын сұлтан атағымен ауыстырды. Осының нәтижесінде мұсылман ғалымдары Тернате патшалығында маңызды тұлғаларға айналды. Тернатеге қарама-қарсы Тидор аралы орналасқан, ол Тидор патшалығының орталығы, немесе Дүко. Тернате мен Тидор патшаларының шежірелеріне сәйкес, Тидордың алғашқы коланосы Сахжати (Мухаммед Накиль) болды, ол 1081 жылы таққа отырды. Билеуші "Киэ ма колано", яғни "Таудың патшасы" деп аталды. Тек 15 ғасырдың соңында ғана ислам діні патшалықтың ресми діні ретінде қабылданды. Тидордың 9-шы патшасы, Сұлтан Жамалуддин, Арабиядан келген Шейх Мансурдың уағыздауына ықпал етіп, ислам дінін қабылдады. Қалған екі патшалықтың ішіндегі ең қуаттысы – Жаилоло, еуропалықтар келгенге дейін Молукка аралдарындағы ең күшті патшалық болды, бірақ 16 ғасырда оның күші әлсіреп қалды. Бакан 16 ғасырда австронезиялықтар мен папуастар арасындағы байланыс ретінде маңызды болды, бірақ 16-шы және 17-шы ғасырлардағы әскери жеңілістер мен халықтың қысқаруына байланысты маңызсыз болып қалды.

The island of Ternate or Gapi began to grow in the early 13th century. The early Ternate population was the result of an exodus from Halmahera. Initially there were four villages in Ternate, each headed by a momole (head of a clan). they were the first to make contact with merchants who came looking for spices. The population of Ternate became increasingly heterogeneous with settlements of Arab, Javanese, Malay and Chinese traders. With the increasingly busy trading activities there was an increase of threats coming from pirates, the Momole Guna Tobona leaders held a conference to form a stronger organization and appoint a single leader as king. In 1257, according to traditional chronology, Momole Cico, Sampalu's leader was elected and appointed as the first kolano (king) with the title Baab Mashur Malamo (1257 1277). The Kingdom of Gapi was centered in the village of Ternate, which later grew bigger and more populous, the population was also referred as Gam Lamo or the big village (later Gamalama). Ternate was the largest and most populous settlement on the island, so the people would call the kingdom Ternate rather than Gapi. Under the leadership of several generations of rulers, Ternate developed from a kingdom on a small island, to becoming the largest and most influential country in eastern Indonesia, especially in the Moluccas. It was organized in settlement units called soa which stood under a headmen or bobato. At the top, the kolano was assisted by four chief officials, dopolo ngaruha, led by a first minister or jogugu. Starting in the mid 15th century, Islam was adopted by the leading families in the kingdom, due to the influence of Muslim merchants from Java, India and the Malay World. Some aspects of Islamic law were applied, though Islam was only patchily disseminated until the second half of the 16th century. Sultan Zainal Abidin substituted the title of kolano with that of Sultan, following other rulers from the Malay World. With this, Muslim scholars became important figures in the Ternate kingdom. Opposite to Ternate lies the island of Tidore, the seat of the Kingdom of Tidore, or Duko. According to the genealogies of the kings of Ternate and Tidore, the first kolano of Tidore was Sahjati (Muhammad Naqil) who ascended the throne in 1081. The ruler was known as Kië ma kolano, "King of the Mountain". It was only at the end of the 15th century that Islam was adopted as the official religion of the kingdom. The 9th King of Tidore, Sultan Jamaluddin, chose to convert to Islam because of the preaching of Sheikh Mansur from Arabia. Of the other two kingdoms, Jailolo was the most powerful in the Moluccas in the pre European era until its powers dissipated in the 16th century. Bacan had importance as a link between the Austronesian and the Papuans in the 16th century, but also shrank to insignificance due to military setbacks and severe population decline in the 16th and early 17th centuries.

Колониялық дәуір

Молукка аралдарына алғаш рет итальяндық саяхатшы Людовико ди Вартема келген. 1512 жылы португалдар Франсиско Серрао басшылығымен Тернатеге алғаш рет аяқ басқан. Сұлтан Баян Сыррулланың рұқсатымен Португалияға Тернатеде сауда бекеті құруға рұқсат берілді. Португалия сауда мүмкіндіктерін бөлісу үшін ғана емес, сонымен қатар Малукудағы дәмдеуіштер, мускат жаңғағы мен тырнақ саудасын бақылау үшін келді. Осы себепті шетелдіктер алдымен Тернатеге бағынуға мәжбүр болды. Олардың жоғары қару-жарағы мен Малакадағы сауда портының иелігі оларды одақтастар ретінде тартымды етті. Бірақ олар тұрақты түрде орналасқаннан кейін, еуропалықтар жергілікті саясатқа араласа бастады. Сонымен қатар, Тидордың Аль Мансур 1521 жылы Магеллан экспедициясының қалдықтарын қабылдады және испандықтарды одақтастар ретінде қамтамасыз етуге тырысты, бірақ Малукудағы Испанияның ықпалы 1582 жылға дейін өте шектеулі болды. Тернате мен Тидор 16 және 17 ғасырларда даурығып, бәсекелестік жағдайында өмір сүрді, бірақ олардың қарым-қатынасында ритуалдық екіұштылық та болды. Сұлтан Баян Сыррулла 1521 жылы қайтыс болды, мұрагерлері әлі де жас болды. Тидор ханшайымы Нукила, сұлтанның жесірі, және марқұм сұлтанның төменгі дәрежелі әйелінен туған ұлы принц Таруэзе қорғаншылар ретінде тағайындалды. Король-ана Нукила Тернате мен Тидорды оның екі ұлының бірі - принц Хидаят (кейінгі сұлтан Даялу) немесе ханзада Абу Хаят (кейінгі сұлтан Абу Хаят II) басқаратын бір тәж астында біріктіруді көздеді. Сол кезде Таруэзе ханзадасы тақты өзіне алуға тырысты. Португалдықтар бұл мүмкіндікті пайдаланып, оларды бір-біріне қарсы қойды, нәтижесінде азаматтық соғыс болды. Король Нукиланың жағын Тидор, ал принц Таруэзе Португалия қолдады. Жауды жеңгеннен кейін, принц Таруэзе португалдықтарға сатқындық жасап, өлтірілді. Португалиялық капитан патшалықтың кеңесшісі болды. Оның ықпалы арқылы патша кеңесі 1533 жылы ханзада Табариджиді сұлтан етіп тағайындауға көнді. Алайда тернатандықтар Халмахерадағы христиандық аймақтарына қарсылық таныта бастағанда, Табариджи 1535 жылы Үндістанның португал колониясы Гоаға жер аударылды. Сол жерде ол христиан дінін қабылдады, кейіннен оны Тернате қаласын Португалия патшасына мұра етіп қалдыратын өсиет жазуға итермеледі. Бұл келесі сұлтан Хайрунды Португалияның вассалы етті, бірақ ол өсиетті елемеді және португалдардың артынан өз билігін құрды. Португалия Хайрунға 1551 жылы Жаилоло патшалығын жаулап алуға көмектесті, оны Тернате вассалы етіп қысқартты. Алайда ағаларының өзіне жасаған қатыгездіктері Харун сұлтанның ашуын туғызды. Ол Малукудағы португалдықтарды әлсіретуге тырысты, жартылай христиандыққа айналған Амбон аралына шабуыл жасауға экспедиция жіберді. Португалдықтардың әрекеттері сол сұлтанды қолдаған халық арасында ашу тудырды. Жауап ретінде португал капитаны Диого Лопес де Мескита Хайрунды келіссөздерге шақырды, бірақ қамалға өзінің күзетшілерісіз кірген сұлтанды өлтірді. Сұлтан Хайрунды өлтіру Тернате тұрғындарын Португалияны қуып шығаруға итермеледі. Тіпті Молукканың басқа бөліктері жаңа сұлтан Баабулланың басшылығын және күресін қолдады. Малуку мен Индонезияның шығыс аймақтарындағы португал бекіністері шабуылға ұшырады. Бес жылдық соғыс аяқталғаннан кейін 1575 жылы португалдар солтүстік Малукудан қуылды. Сұлтан Баабулланың басшылығымен Тернате билігі өзінің ең биік сатысына жетті. Оның ықпал ету аймағы батыста Солтүстік және Орталық Сулавесиден шығыста Папуа аралдарына дейін, солтүстікте Филиппиннің оңтүстігінен оңтүстікте Кіші Сунда аралдарына дейін созылып жатыр. Бакан сұлтандығы, оның билеушісі, дом Жоао Хайрун, христиан дінін қабылдады, сондай-ақ, жолдан тайып, мойынсұнуға мәжбүр болды. Алайда португалдар Амбонды басып алып, 1578 жылы Тидорда бекініс орнатқан, өйткені Тидор сұлтаны Гапи Багуна Баабулланың амбицияларынан қорқа бастады. Сұлтан Баабулла қайтыс болғаннан кейін, солтандық әлсіре бастады. 1580 жылы Португалиямен біріккен испандар Тидоредегі Иберия базасы арқылы Тернатеге шабуыл жасап, Малукуды қайтадан бақылауға алуға тырысты. Испания Филиппиндегі өз позициясын нығайта бастаған кезде, Тернате испандықтарды қуып шығару үшін Минданаодағы жергілікті мұсылман иелерімен одақ құрды, бірақ сәтсіз болды. Сұлтан Саиди Беркат бірнеше шабуыл жасау әрекеттерін жеңді, бірақ 1606 жылы испандықтар оны тұтқынға алып, Манилаға жер аударылды. Испандықтар Тидордың кейбір жерлерін басып алды. Аман қалған Тернате аристократтары голландтардан көмек сұрады, голландтар жауап берді және сұлтан Мудафар Шах I Тернате аралында қайтадан орналасуына көмектесті. 26 маусымда 1607 жылы сұлтан голландтық Ост-Индія компаниясына (VOC) өзінің мемлекетінде дәмдеуіштерді сатып алуға монополия берілген келісімге қол қойды, голландтардың Испанияға қарсы көмегіне өтеу ретінде. 1607 жылы голландтар Тернатеде Оранж бекінісін де салды, ол архипелагтағы олардың алғашқы бекінісі болды. VOC келесі жылдары Малукудың көп бөлігінен испандықтарды қуды, бірақ Испания 1663 жылға дейін Тидорды және Тернатедегі Гаммаламо бекінісін сақтап қалды. Голланд пен Тернате арасындағы тең емес қарым-қатынас Тернате билеушілері мен ақсүйектерінің наразылығын тудырды. Олардың арасында Хидаят, Амбоннан шыққан кімелаха (губернатор), сонымен қатар Тернате бұрынғы регенті, Мудафар Шах пен голландтарға қарсы оппозицияны басқарды. Ол Ява және Макассар саудагерлеріне дәмдеуіштерді сату арқылы голландтардың сауда монополиясына келісімге бағынбады. Оның және оның ізбасарларының, сондай-ақ Амбондағы мұсылман вассал мемлекеті Хитудың қарсылығы 1650 жылдарға дейін созылған соғыстарға әкелді, онда VOC Тернатенің көмегімен Амбонды бағындырды. Темірдегі сұлтандық Тидор аумағында тікелей голландтық араласуды болдырмауға сәттілік танытты және 18 ғасырдың соңына дейін тәуелсіздігін сақтап қалды. 17 ғасыр бойы Тидор Оңтүстік-Шығыс Халмахера мен Папуада азық-түлік, орман өнімдері мен құлдарды өндірген позицияларын нығайтты. Алайда VOC ақыры Тернате мен Тидорды бағындыруға сәттілік танытты. Өзінің гүлденген кезеңінде VOC күшті және икемді ұйымның көмегімен реттелген және бақылау стратегиясын ұстанды. Тернате мен Тидор 1650 жылдары өзінің мемлекеттеріндегі барлық тырнақ ағаштарын жоюға келісті, тырнақ өсіруде голландтардың монополиясын қамтамасыз етті. Колониялық саясаттың салдарынан Малуку 17 ғасырдың ортасынан кейін экономикалық құлдырауға ұшырады. Екінші жағынан, билеушілер еуропалықтардың қорғауында өздерінің билігін нығайта алды. Тернате 1682 жылы VOC-тің вассалына айналды, ал Тидор 1780 жылы сол тағдырға ұшырады. Тидор князі Нуку 1780–1805 жылдары Малукудың көп бөлігін және Батыс Папуаны қамтыған голландтарға қарсы сәтті көтеріліске жетекшілік етті. 1796–1803 жылдардағы британдық шабуылдың көмегімен ол голландтардың позицияларын кері қайтара алды, бірақ оның өлімінен кейін қарсылық күші әлсіреді. Ақырында Тернате мен Тидор, сондай-ақ Малукудың басқа да патшалықтары Голланд Ост-Индиясына қосылды. 1816 жылдан кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы архипелаг қатаң голландтық бақылауда болды, бірақ Тернате, Тидор және Бакан сұлтандықтары Индонезия революциясына дейін өздік басқару аумақтары ретінде сақталды.

The first European to land in the Moluccas was Ludovico di Varthema, an Italian explorer who claims to have visited the region in 1505. In 1512, the Portuguese set foot in Ternate for the first time under the leadership of Francisco Serrão. With the approval of Sultan Bayan Sirrullah, Portugal was allowed to establish a trading post in Ternate. Portugal came not only to share the trading opportunities, but to control the commerce in spices, nutmeg and cloves, in Maluku. For this reason, the foreigners first had to subordinate to Ternate. Their superior weaponry and possession of the trading entrepôt of Malacca made them attractive as allies. But as soon as they were permanently established, the Europeans began to interfere in local politics. Simultaneously, Al Mansur of Tidore received the remnants of the Magellan expedition in 1521 and tried to secure the Spanish as allies, though the presence of Spain in Maluku were very limited up to 1582. Ternate and Tidore lived in a near permanent state of rivalry during the 16th and 17th centuries, though there was also a ritual dualism in their relationship. Sultan Bayan Sirrullah died in 1521, leaving heirs who were still very young. The Tidorese princess Nukila, the widow of the sultan, and Prince Taruwese, son of the deceased sultan by a low ranking wife, acted as guardians. Queen Mother Nukila intended to unite Ternate and Tidore under one crown, headed by one of her two sons, Pangeran Hidayat (later Sultan Dayalu) or prince Abu Hayat (later Sultan Abu Hayat II). Meanwhile, Prince Tarruwese wanted the throne for himself. The Portuguese took advantage of this opportunity and pitted them against each other, resulting in civil strife. Queen Nukila's side was supported by Tidore while Prince Taruwese was supported by Portugal. After overcoming his adversary, Prince Taruwese was in turn betrayed and killed by the Portuguese. The Portuguese captain acted as an adviser to the kingdom. Through his influence, the royal council was persuaded to appoint prince Tabariji as sultan in 1533. But when the Ternatans began to show hostility to Christianized regions in Halmahera, Tabariji was exiled to the Portuguese colony of Goa, India in 1535. There he was converted to Christianity and was later pushed to write a testament that bequeathed Ternate to the King of Portugal. This made the next sultan Hairun a vassal of Portugal, but he disregarded the testament and built up his power behind the backs of the Portuguese. Portugal helped Hairun conquer the Jailolo kingdom in 1551, reducing it to a Ternate vassal. However, because of the treatment of his brothers and himself caused deep resentment of Sultan Hairun. He tried to weaken the Portuguese positions in Maluku, sending expeditions to attack the partly Christianized Ambon Island. The actions of the Portuguese also caused anger among the people who backed the Sultan. In response, the Portuguese captain, Diogo Lopes de Mesquita invited Hairun for negotiations but murdered the sultan who entered the fort without his bodyguards. The assassination of Sultan Hairun incited the people of Ternate to expel Portugal. Even other parts of the Moluccas chose to support the leadership and struggle of the new Sultan Baabullah. The fortresses of Portugal throughout Maluku and the eastern regions of Indonesia were attacked. After five years of war, the Portuguese were expelled from northern Maluku in 1575. Under the leadership of Sultan Baabullah, the power of Ternate reached its peak. His area of influence stretched from North and Central Sulawesi in the west to the Papuan Islands in the east, from the southern Philippines in the north to the Lesser Sunda Islands in the south. The Bacan Sultanate, whose ruler, Dom João Hairun, had converted to Christianity, was also forced to apostate and yield. However, the Portuguese held out in Ambon and established a fortress in Tidore in 1578, since the Tidorese Sultan Gapi Baguna began to fear Baabullah's ambitions. After the death of Sultan Baabullah, the sultanate began to weaken. The Spanish, who had united with Portugal in 1580, tried to regain control of Maluku by attacking Ternate via the Iberian base in Tidore. With Spain strengthening its position in the Philippines, Ternate formed an alliance with local Muslim lords in Mindanao to drive off the Spanish, but failed. Sultan Saidi Berkat defeated several invasion attempts, but was eventually captured by the Spaniards in 1606 and exiled to Manila. The Spanish allied Tidore took over some Ternatan dependencies. Surviving Ternatan aristocrats requested the help from the Dutch, the Dutch responded and helped Sultan Mudafar Syah I to reestablish himself on Ternate Island. On 26 June 1607 the sultan signed a contract that gave the Dutch East India Company (VOC) a monopoly in purchasing spices in his realm, in return for Dutch assistance against Spain. In 1607, the Dutch also built Fort Oranje on Ternate, which was their first stronghold in the archipelago. The VOC expelled the Spanish from most of Maluku in the following years, though Spain kept Tidore and Fort Gammalamo in Ternate until 1663. The unbalanced relationship between the Netherlands and Ternate caused dissatisfaction with the rulers and nobles of Ternate. Among them were Hidayat, a young Ambonese kimelaha (governor) who was also a former regent of Ternate and led the opposition against both Mudafar Syah and the Dutch. He ignored the Dutch trade monopoly agreement by selling spices to Javanese and Makassar traders. The resistance offered by him and his successors, and by the Muslim vassal state Hitu on Ambon, led to a long series of wars up to the 1650s where the VOC subjugated Ambon with Ternate's assistance. Meanwhile, the Sultanate of Tidore succeeded in preventing direct Dutch interference in their territory and remained independent until the end of the 18th century. Over the 17th century Tidore built up its positions in south east Halmahera and Papua that yielded foodstuff, forest products and slaves. However, the VOC eventually succeeded in pacifying Ternate and Tidore. In its height, the VOC pursued an orderly, and controlling strategy, helped by a strong and flexible organization. Both Ternate and Tidore agreed to extirpate all clove trees in their realms in the 1650s, ensuring Dutch monopoly on clove cultivation. Because of the colonial policy, Maluku became an economic backwater after the mid 17th century. On the other hand, the rulers were able to strengthen their personal powers with their subjects under European protection. Ternate was reduced to a vassal of the VOC in 1682, and Tidore met the same fate in 1780. The Tidorese prince Nuku led a successful anti Dutch rebellion that encompassed much of Maluku and western Papua in 1780–1805. Helped by the British invasion in 1796–1803 he was able to push back Dutch positions, but resistance collapsed after his death. In the end, Ternate and Tidore as well as other kingdoms in Maluku were incorporated in the Dutch East Indies. For more than a century after 1816, the archipelago remained under strict Dutch control, though the sultanates Ternate, Tidore and Bacan remained as zelfbesturende landschappen (self ruling territories) until the Indonesian Revolution.

Қазіргі заман

Жапон империясы 1942 жылдың басында Малукуға Екінші дүниежүзілік соғыстағы Голландтық Шығыс Индия кампаниясының бір бөлігі ретінде шабуыл жасады, аймақтан голландтарды ығыстырды. Халмахера Као шығанағындағы жапондық теңіз базасының орналасқан жеріне айналды. 2 жыл өткен соң, 1944 жылы АҚШ күштері мен одақтастары Моротай шайқасын бастады; тамыз айында аралды бомбалады және қыркүйекте басып алды. Моротайдағы жапон императорлық күштері 1945 жылға дейін тұрып, одақтастарды ығыстыра алмады. 1944 жылдың соңында 61 000 адам Моротайға қонды. Олардың үштен екісі инженерлер болды, олар тез арада порттар, екі ұшу-қону жолағы және үлкен жанармай қоймаларын құрды. Екінші жапон армиясының ресми капитуляциясы 1945 жылдың 9 қыркүйегінде Моротайда өтті. Соғыстан соң қалған соңғы жапон сарбазы, рядовой Теруо Накамура (Амис: Аттун Палалин), Индонезия әуе күштерінің Моротайда тауып, 1974 жылдың 18 желтоқсанында іздеу тобына берілді. Жапония капитуляциядан кейін, 1949 жылы Индонезия үкіметіне бергенге дейін голландтар аймақты қайта бақылауға алды. 1957 жылы Манадода (Солтүстік Сулавеси) Индонезия үкіметін құлату мақсатымен Перместа қозғалысы жарияланды. Бұл қозғалысқа АҚШ және Тайвань қолдау көрсетті. 1958 жылдың қаңтарында ЦРУ PRRI және Перместа көтерілісшілеріне құпия қолдау желісін құруды бастады. Американдық қолдаумен Перместа күштері Моротай мен Халмахераны, сондай-ақ бірнеше аралдарды басып алды. 1958 жылдың мамырында Индонезия Ұлттық Қарулы Күштері Моротайды және Халмахера аралындағы Жаилоло қаласын қайтару үшін десанттық күштерді жинауға кірісті. 16 мамырда шабуыл флоты Амбон портына жинала бастады, ал 20 мамырда әскерлері Моротайға қонды, ал элиталық Pasukan Gerak Cepat (PGT немесе "Жедел әрекет күші") әскерлері аралға парашютпен түсті. Перместа күштері бір айдан кем уақыт ішінде арал басып алынғаннан кейін капитуляциялады. Бұл Жаилолодағы Перместа көтерілісшілерін қорқытып, көптегені Солтүстік Сулавесиге қашып кетті. Содан кейін көтеріліс негізінен Сулавесидің Минахаса түбегінде болды, онда Перместаның қалдықтары 1962 жылдың қаңтарында соңғы бөлімдері капитуляциялағанша партизандық соғыс жүргізді. Президент Б. Дж. Хабибидің басқару кезінде бірнеше әлеуетті аймақтарда дамуды жеделдету үшін жаңа провинциялар құру идеясы пайда болды. Малуку провинцияны бөлу арқылы дамуды жеделдетуге болатын әлеуетті аймақтардың бірі болды, себебі солтүстік және оңтүстік аймақтар арасындағы, немесе орталық және оңтүстік-шығыс аймақтар арасындағы даму қарқыны біркелкі болмады. Осы негізде үкімет Солтүстік Малуку провинциясын (уақытша астанасы Тернатеде) құрды, ол Солтүстік Малуку провинциясын, Буру регенттігін және Танимбар аралдары регенттігін бөлу туралы 1999 жылғы №46 заңмен бекітілді. Солтүстік Малуку Малукудағы діни қақтығыстардың ортасы болды. Бұл аймақ көршілес Малуку провинциясынан гөрі бейбіт болғанымен, Тернате мен Халмахерада христиандар мен мұсылмандар арасында бірнеше қақтығыстар болды. Халмахерадағы Каода екі діннің тұрғындары мен макиандық мұсылман мигранттары үш күн бойы ұрысып, бірнеше адам қаза тапты, зорлық-зомбылық макиандық топтың Sosol ауылын басып алуынан басталды. Аймақтық үкімет басшыларының тобы бейбітшілікті сақтау үшін тағайындалды, бірақ аудандарды қайта бөлу туралы шешімге ешқандай өзгеріс енгізілмеді және шиеленіс сақталды. Тернате полициясы тек өз мекемелерін шабуылдан қорғай алды, бірақ Тернате сұлтанының дәстүрлі күзетшілері, негізінен жергілікті тернате мұсылмандарынан құралған, жергілікті христиан халқын шабуылдан қорғауда өте тиімді болды. Сұлтанның күзетшілері қаланың аймақтарында, соның ішінде негізінен қытайларға тиесілі бизнес аудандарында қауіпсіз периметрлер құрды, кейде наразылық толқындары мен мүмкін құрбандар арасында тұрды және кейінірек ықтимал қырғынды алдын алғаны үшін мақталып, кем дегенде 4 адам қаза тапты, ал Индонезия теңіз күштері екі аралдың бірнеше мың христиан тұрғындарын Солтүстік Сулавесидегі Битунг пен Манадоға эвакуациялады. Қақтығыс екі тараптың Малино II келісіміне қол қоюынан кейін шешілді.

The Empire of Japan invaded Maluku early in 1942 as part of its Dutch East Indies Campaign of World War II, ousting the Dutch from the region. Halmahera became the site of a Japanese naval base at Kao Bay. 2 years later, US forces and their allies launched the Battle of Morotai in 1944; bombing the island in August and invading it in September. Imperial Japanese forces on Morotai held out until 1945 but failed to expel the Allies. In the latter part of 1944, 61,000 personnel landed on Morotai. Two thirds of them were engineers, who rapidly established facilities including harbors and two airstrips plus extensive fuel stores. The formal surrender of the Second Japanese Army took place at Morotai on 9 September 1945. The last Japanese holdout from the war, Private Teruo Nakamura (Amis: Attun Palalin), was discovered by the Indonesian Air Force on Morotai, and surrendered to a search patrol on December 18, 1974. After the Japanese surrendered, the Dutch regained control of the region, before handing it over to the Indonesian government in 1949. In 1957, the Permesta movement was declared in Manado, North Sulawesi, aiming to overthrow the Indonesian government, The movement received support from the United States and Taiwan. In January 1958 the CIA began developing covert support networks to the PRRI and Permesta rebels. Supported by the American, Permesta forces captures Morotai and Halmahera as well as several islands. In May 1958 Indonesian National Armed Forces started to gather amphibious forces to retake both Morotai and the rebel held town of Jailolo on the island of Halmahera. By May 16 the assault fleet started to gather in Ambon harbour and on May 20 its troops landed on Morotai while élite Pasukan Gerak Tjepat (PGT or "Quick Reaction Force") troops parachuted onto the island. Permesta forces surrendered as the island was captured in less than a month. It alarmed the Permesta rebels on Jailolo, many of whom fled back to North Sulawesi. Thereafter the rebellion was largely confined to the Minahassa Peninsula of Sulawesi, where Permesta remnants waged a guerilla campaign until the last unit surrendered in January 1962. During the administration of President B. J. Habibie, the idea emerged to accelerate development in several potential regions by forming new provinces. Maluku was one of the potential areas for accelerating development through the parttion of the province, mainly because of the pace of development between the northern and southern regions and or between the middle and southeast regions were uneven. On that basis, the government established North Maluku Province (with the temporary capital in Ternate) which was confirmed by Law Number 46 of 1999 concerning the division of North Maluku Province, Buru Regency and Tanimbar Islands Regency. North Maluku was also the site of the Maluku sectarian conflict. Although the area was more peaceful than the neighbouring Maluku province, there were several clashes between Christians and Muslims in Ternate and Halmahera. Several people were killed in Kao, Halmahera as residents of both faiths and Makianese Muslim migrants fought for three days, the violence had started with the invasion of Sosol, one of the two villages destroyed by the Makianese gang. A team of leaders was tasked with securing peace by the regional government, however no modifications were made to the redistricting decision and tension remained. The police forces of Ternate were only able to guard their own institutions from attack, yet the traditional guards of the Sultan of Ternate, mostly composed of local Ternate Muslims, were particularly effective at protecting the local Christian population from attack. The Sultan's guard had both established secure perimeters around areas of the city, including the mostly Chinese owned business district, and physically stood between the mobs and possible victims in some cases and were later commended for preventing a potential massacre. At least 4 people died, however, and the Indonesian Navy later evacuated the several thousand Christian residents of both islands to Bitung and Manado in North Sulawesi. The conflict was resolved after the Malino II Accord was signed by both parties.

География

Солтүстік Малуку аралдары көбінесе жанартаулық текті, Халмахерадағы Дуконо және Тернатедегі Гамалама жанартаулары әлі де белсенді, ал Тидор аралының барлығы үлкен стратовулкандан тұрады. 1474 аралдың ең ірілері – Халмахера (ауданы 18 039,6 км², немесе провинцияның жер аумағының 56,4%), Талиябу (2 913,2 км²), Оби (2 542,3 км²), Моротай (2 266,4 км²), Бакан (1 899,8 км²), Мангуле (1 228,5 км²), Сулабеси (557,8 км²), Касирута (472,67 км²) және Мандиоли (229,8 км²). Солтүстік Малуку аралдары үш тектоникалық тақтаның – Еуразия, Тынық мұхиты және Индо-Австралияның – геологиялық кезеңдердегі қозғалысының нәтижесінде қалыптасқан. Осы қозғалыс Халмахераның батысында солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған жанартау архипелагын құрады, оған Тернате, Тидор, Моти, Маре және Макиан аралдары кіреді. Халмахера аралының өзі, оның аумағының тек бір бөлігінде ғана жанартаулық белсенділік болса да, жанартаулық арал болып табылады. Аралдардың климаты тропикалық жаңбырлы орман климатына (Af) жатады.

Экология

Халмахера, Моротай, Оби аралдары, Бакан аралдары және Солтүстік Малукудың басқа аралдарындағы жаңбырлы ормандарды Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры Халмахера жаңбырлы ормандарының экологиялық аймағы деп сипаттаған. Онда аралдарға ғана тән бірнеше өсімдік және жануар түрлері қоныстанған. Бұл аймақ Валлацея көшіп-қоныс аймағында орналасқан, және Азия мен Австралиялық текті түрлердің қосындысын қамтиды. Орманның басты ағаштары – Анисоптера түрифера, Хопеа грегария, Хопеа ириана, Шореа ассамика, Шореа монтигена, Шореа селаника және Ватика рассак. Мұнда Obi мозаикалық құйрықты егеуқұйрық (Melomys obiensis), бетперделі желекқұйрық (Pteropus personatus) және төрт түрлі ағашқа өрмелеуші сүтқоректілер – әшекейлі (Phalanger ornatus), Ротшильд (P. rothschildi), көк көзді (P. matabiru) және Гебе (P. alexandrae) кускустары сияқты эндемикалық сүтқоректілер кездеседі. Аралдарда екі жүзден астам түрлі құс бар, олардың жиырма алтысы эндемикалық түрлерге жатады, бұл кішкентай арал тобы үшін үлкен көрсеткіш. Эндемикалық түрлердің ішінде өз туысының жалғыз өкілі болып табылатын төрт құс бар, оларға көзге көрінбейтін қазтұяқ (Habroptila wallacii), ақ жолақты жұмаққұс (Melitograis gilolensis) және екі жұмақ құсы – жұмақ қарғасы (Lycocorax pyrrhopterus) және Уоллес стандартты қанаты (Semioptera wallacii) кіреді. Сонымен қатар, аралдарда әлемдегі ең ірі ара – Уоллес алып арасы (Megachile pluto) да мекендейді. Бұл таулы аралдарда табиғи орманның көп бөлігі сақталған, бірақ XVI ғасырдан бері, әсіресе Тернате және Тидор аралдарында, жағалау және жазық жерлердің көп бөлігі қарағай отырғызу үшін тазартылған. Соңғы кезде Халмахера және Моротайда орман шаруашылығы дамыған. Сула аралдары Сулавеси жазық жаңбырлы ормандарының экологиялық аймағының құрамына кіреді.

Әкімшілік бөлімшелер

1999 жылы Малуку аралының солтүстік бөлігі, сол кезде Солтүстік Малуку (Малуку Утара) әкімшілік аймағын, Орталық Халмахера (Халмахера Тенгера) әкімшілік аймағын және Тернате қаласын қамтитын, жеке Солтүстік Малуку (Малуку Утара) провинциясы ретінде бөлінді. 2003 жылғы 25 ақпанда Солтүстік Малуку әкімшілік аймағы (заң бойынша Udang Udang Nomor 1 Tahun 2003) Солтүстік Халмахера, Батыс Халмахера, Оңтүстік Халмахера және Сула аралдары әкімшілік аймақтарына бөлінді, ал сол күні Орталық Халмахера әкімшілік аймағының бөліктерінен Шығыс Халмахера әкімшілік аймағы және Тидор аралдары қаласы құрылды. 2008 жылғы 29 қазанда Солтүстік Халмахераның бір бөлігінен Моротай аралын қамтитын жетінші әкімшілік аймақ құрылды, ал 2012 жылғы 14 желтоқсанда Сула аралдары әкімшілік аймағының батыс аралдарынан Талиябу аралын қамтитын сегізінші әкімшілік аймақ құрылды. Олардың барлығы төмендегі тізімде 2010 және 2020 жылғы халық санағының мәліметтерімен, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы үшін ресми бағалауларға сәйкес келтірілген. Кестеде әр қаланың немесе әкімшілік аймақтың әкімшілік аудандарының (кекаматан) саны, осы аудандарға бөлінген әкімшілік ауылдардың саны (ауылдық деса және қалалық келурахан) және аталатын аралдардың саны да көрсетілген. КодВилайя Қаланың немесе Әкімшілік аймақтың атауы Аймақ, км² 2010 жылғы халық санағы 2020 жылғы халық санағы 2023 жылдың ортасы бойынша халық саны Аудан саны Ауыл саны Аралдар саны Астанасы HDI 2022 82.01 Батыс Халмахера әкімшілік аймағы (Халмахера Барат) 2,239.11 100,424 132,349 137,543 8 169 139 Жаилоло 0.662 82.02 Орталық Халмахера әкімшілік аймағы (Халмахера Тенгера) 2,276.84 42,815 56,802 60,480 (a) 10 6 143 Веда 0.664 82.03 Солтүстік Халмахера әкімшілік аймағы (Халмахера Утара) 3,404.27 161,847 197,638 203,213 17 196 83 Тобело 0.683 82.04 Оңтүстік Халмахера әкімшілік аймағы (Халмахера Селатан) 8,779.32 198,911 248,395 255,384 30 249 355 Лабуха 0.650 82.05 Сула аралдары әкімшілік аймағы (Кепулауан Сула) 5,213.55 85,215 104,082 105,095 12 78 32 Санана 0.647 82.06 Шығыс Халмахера әкімшілік аймағы (Халмахера Тимур) 6,515.74 73,109 91,707 97,895 10 102 41 Маба 0.679 82.07 Моротай аралы әкімшілік аймағы (Пулау Моротай) 2,336.60 52,697 74,436 80,566 5 88 31 Даруба 0.638 82.08 Талиябу аралы әкімшілік аймағы (Пулау Талиябу) 1,507.41 47,309 58,047 64,885 8 71 54 Бобонг 0.616 82.71 Тернате қаласы 162.20 185,705 205,001 204,920 7 7 10 - 0.808 82.72 Тидор аралдары қаласы 1,703.32 90,055 114,480 118,613 8 89 11 - 0.715 Барлығы Провинция 34,138.3 1,038,087 1,282,937 1,328,594 115 1,180 781 0.694 Ескертулер: (a) 2023 жылдың ортасы үшін әкімшілік аймақ деңгейіндегі БПШ жарияланымдары Орталық Халмахера үшін 96,977 халық санын көрсетеді, бұл жоғарыда келтірілген провинция деңгейіндегі жарияланымдардың мәліметтерінен өте өзгеше. Аймақтардың мәліметтерінде де провинция және әкімшілік аймақтар жариялаған БПШ мәліметтері арасында үлкен айырмашылықтар бар, бірақ екеуі де "ресми".

In 1999, the northern part of Maluku, then comprising the North Maluku (Maluku Utara) Regency, the Central Halmahera (Halmahera Tengah) Regency and the City of Ternate, were split off to form a separate province of North Maluku (Maluku Utara). The existing North Maluku Regency was on 25 February 2003 (by law Udang Udang Nomor 1 Tahun 2003) split into four new regencies North Halmahera, West Halmahera, South Halmahera and the Sula Islands while on the same date two new entities were created from parts of the Central Halmahera Regency East Halmahera Regency and the new city of Tidore Islands. A seventh regency, covering Morotai Island, was formed on 29 October 2008 from part of North Halmahera and an eighth regency, covering Taliabu Island, was formed on 14 December 2012 from the westernmost island in the Sula Islands Regency. All are listed below with their areas and their populations at the 2010 and 2020 Censuses, and according to the official estimates for mid 2023. The table also includes the number of administrative districts (kecamatan) in each city or regency, the number of administrative villages (rural desa and urban kelurahan) into which those districts are subdivided, and the numbers of named islands. KodeWilayah Name ofCity orRegency Area inkm2 Pop'n 2010 Census Pop'n 2020 Census Pop'n mid 2023 Estimate No. ofDistrictsNo. ofVillagesNo. ofIslands Capital HDI2022 82.01 West Halmahera Regency(Halmahera Barat)2,239.11 100,424132,349137,5438169139 Jailolo 0.662 82.02 Central Halmahera Regency(Halmahera Tengah)2,276.8442,81556,80260,480 (a)106143 Weda 0.664 82.03 North Halmahera Regency(Halmahera Utara)3,404.27161,847197,638203,2131719683 Tobelo 0.683 82.04 South Halmahera Regency(Halmahera Selatan)8,779.32 198,911248,395255,38430249355 Labuha 0.650 82.05 Sula Islands Regency(Kepulauan Sula)5,213.5585,215104,082105,095127832 Sanana 0.647 82.06 East Halmahera Regency(Halmahera Timur)6,515.7473,10991,70797,8951010241 Maba 0.679 82.07 Morotai Island Regency (Pulau Morotai)2,336,6052,69774,43680,56658831 Daruba 0.638 82.08 Taliabu Island Regency(Pulau Taliabu)1,507.4147,30958,04764,88587154 Bobong 0.616 82.71 Ternate City 162.20185,705205,001204,92077710 0.808 82.72 Tidore Islands City 1,703.3290,055114,480118,61388911 0.715 Total Province 34,138.361,038,0871,282,9371,328,5941151,180781 0.694

Notes: (a) The Regency level BPS publication for mid 2023 shows a population figure of 96,977 for Central Halmahera which is wildly different from the Provincial level publication figures given above. Note several of the figures for areas also show great disparity between the BPS figires published by the Province and those published by the Regencies, although both sets are "official".

Экономика

2010 жылдары провинцияны одан әрі дамыту жөніндегі жұмыстар жүргізілді. Губернатор Абдул Гани Касуба провинция үшін Оңтүстік Халмагераны туризм аймағы деп белгілеп, осы мақсатта Уди халықаралық балық аулау турнирін ашты. Касуба сондай-ақ Қытайда орналасқан Jinchun Group компаниясымен келіссөздер жүргізіп, Оби аралдарында тоғыз триллион рупиялық никель қорыту зауытын салуға қол жеткізді.

Халық саны

Солтүстік Малуку халқы 2020 жылғы санақ бойынша 1 282 937 адамды құрады, олар сегіз аудан мен екі қалаға таралып орналасқан. Бірақ 2023 жылдың ортасына қарай бұл көрсеткіш ресми түрде 1 328 594 адамға жеткен деп есептелді. Оңтүстік Халмахера ауданы – ең көп халқы бар аудан, онда 2023 жылдың ортасында 255 384 адам немесе провинцияның жалпы халқының 19,22% тұрады. Одан кейін 2023 жылы 204 920 адам немесе 15,42% көрсеткішпен Тернате қаласы орналасады. Ал ең аз халқы бар аудан – Орталық Халмахера ауданы, онда 60 480 адам немесе барлық тұрғындардың 4,55% тұрады. 2010 мен 2020 жылдар аралығында Солтүстік Малукудағы халықтың орташа жылдық өсім қарқыны 2,07% құрады. Моротай аралы ауданы – халықтың жылдық өсім қарқыны ең жоғары болған аймақ, ол жылына 3,40% көрсетті. Ал халықтың жылдық өсім қарқыны ең төменгі аймақ – Тернате, онда бұл көрсеткіш жылына 0,96% болды. 34 138,36 км² аумақты алып жатқан және 2023 жылы 1 328 694 адам тұратын Солтүстік Малукудағы халық тығыздығы 2023 жылы 1 км²-ге 39 адамды құрады. Халық тығыздығы ең жоғары аймақ – Тернате, онда 1 км²-ге 1 263 адам тұрады. Ал ең төменгі тығыздық Шығыс Халмахера ауданында байқалады, онда 1 км²-ге бар болғаны 15 адам тұрады.

Этностық топтар

Солтүстік Малуку өте алуан түрлі халыққа ие. Барлығында Солтүстік Малукуда шамамен 28 этникалық топ және тіл бар. Олар қолданылатын тілдеріне сүйене отырып, екі тілдік отбасыға бөлінеді: австронезиялық және папуалық. Австронезиялық топтар Халмахераның орталық және шығыс бөліктерінде қоныстанған. Оларға були, маба, патани, савай және веда халықтары жатады. Солтүстік және Батыс Халмахерада папуа тілінде сөйлейтін этникалық топтар басым, атап айтқанда: галела, тобело, лолода, тобару, модоле, тогутил, пагу, вайоли, ибу, саху, тернате және тидоре. Сула аралдарында кадай, манге және сибойо халықтары сияқты бірнеше этникалық топтар бар. Бұл аймақтағы адамдардың көпшілігі тернатты малай тілін меңгереді.

Дін

Солтүстік Малуку тұрғындарының көп бөлігі мұсылман, ал христиандар (көбінесе протестанттар) айтарлықтай азшылықты құрайды. Халықтың шағын бөлігі индуизм, буддизм және басқа да түрлі діндерді ұстанады. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, осы провинциядағы діни құрам: ислам 75,34%, протестант 23,96%, католик 0,68%, индуизм 0,01%, буддизм 0,01%.

Туризм

Солтүстік Малукудағы теңіз туризмі аралдар мен жағажайларға негізделген, онда теңіз саябақтары мен әртүрлі әсем балықтар кездеседі. Бұдан өзге, туристік ормандар мен әлемде 10-шы орында тұратын эндемикалық түрлері бар ұлттық парктері де бар. Табиғат қорығының аумағы құрлықта да, теңіз суларында да кездесетін бірнеше түрді қамтиды, мысалы, Бакан аралындағы Сибела тау қорығы, Оби аралындағы Табиғат қорығы, Талиябу аралындағы Талиябу Табиғат қорығы және Сехо аралындағы Табиғат қорығы. Солтүстік Малуку провинциясында таралған археологиялық тарихи құндылықтары бар Мәдени мұра аймақтарына Тернате қаласы, Тидоре қаласы және Батыс Халмахерадағы мәдени қорықтар жатады.