Индонезияның Шығыс Нуса Тенггара провинциясы

Кіріспе

Индонезия провинциясы Шығыс Нуса-Тенгера – Индонезияның ең оңтүстік провинциясы. Ол Кіші Сунда аралдарының шығыс бөлігін құрайды, оңтүстігі Үнді мұхитымен, ал солтүстігі Флорес теңізімен шектеседі. Провинция 500-ден астам аралдан тұрады, ең ірілері – Сумба, Флорес және Тимордың батыс бөлігі; соңғысы жеке мемлекет – Шығыс Тимормен құрлық шекарасын бөліседі. Провинция жиырма бір ауданға және Купанг қаласына бөлінген, ол провинцияның астанасы және ең ірі қаласы болып табылады. Христиан діні басым аймақ, Шығыс Нуса-Тенгера – Индонезияның Рим-католик діні үстемдік танытатын жалғыз провинциясы. Провинцияның жалпы жер аумағы 47,179.52 км² құрайды, 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 4,683,827 адамды, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 5,325,566 адамды құрады; 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау 5,569,068 адамды (оның ішінде 2,784,901 еркек және 2,784,167 әйел) құрады. Экономикалық тұрғыдан Шығыс Нуса-Тенгера Индонезияның ең аз дамыған провинцияларының бірі болып табылады. Қазіргі уақытта туризм саласын дамытуға басымдық беріліп жатыр, ең танымал орындары – Лабуан Баджо, Комодо ұлттық паркі және Келимуту тауы.

Тарих

1945 жылы Индонезия тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Индонезияның шығыс бөлігі Шығыс Индонезия мемлекетін жариялады. Бұл мемлекет 1949 жылы Индонезияға егемендік беру туралы келісімнің бір бөлігі ретінде, голландтармен келісілген шарт бойынша Индонезия Біріккен Штаттарының құрамына кірді. 1950 жылы Индонезия Біріккен Штаттары тарап, біртұтас мемлекетке айналып, өзінің құрамындағы аумақтарды провинцияларға бөліп бастады. 1958 жылы Индонезия заңымен (Undang Undang) No. 64/1958 Кіші Сунда аралдарында үш провинция құрылды: Бали, Батыс Нуса Тенгера және Шығыс Нуса Тенгера. Шығыс Нуса Тенгера провинциясының аумағына Тимор аралының батыс бөлігі, Флорес, Сумба және аймақтағы көптеген кіші аралдар кірді. Провинция бастапқыда он екі регенттікке бөлінген, бірақ 1996 жылдың 11 сәуірінде Купанг қаласы Купанг регенттігінен бөлініп, регенттік деңгейіне ие болды. Содан кейін, 1998 жылы Сухарто режимі құлағаннан және жаңа аймақтық автономия заңы қабылданғаннан кейін, Индонезия бойынша аймақтық басқарулардың провинциялық және регенттік деңгейдегі (пемекаран деп аталады) қарқынды бөлінісі орын алды. 1999 жыл мен 2012 жыл аралығында Шығыс Нуса Тенгерада қолданыстағы регенттіктердің бөлінуі арқылы тоғыз жаңа регенттік құрылды: 1999 жылдың 4 қазанында Шығыс Флорес регенттігінің бөлінуінен Лембата регенттігі (аумақтық коды 53.13) құрылды. 2002 жылдың 10 сәуірінде Роте аралы мен оған іргелес аралдар Купанг регенттігінен бөлініп, Роте Ндао регенттігі (53.14) құрылды. 2003 жылдың 25 ақпанында Манггарай регенттігі екіге бөлініп, Батыс Манггарай регенттігі (53.15) құрылды. 2007 жылдың 2 қаңтарында Шығыс Нуса Тенгера провинциясының әкімшілігі үш жаңа регенттік құрылуымен кеңейтілді: Нагекео (53.16) Нгада регенттігінен, Орталық Сумба (53.17) және Оңтүстік-Батыс Сумба (53.18) Батыс Сумба регенттігінен бөлінді. 2007 жылдың 17 шілдесінде Манггарай регенттігінен Шығыс Манггарай (53.19) регенттігі бөлінді. 2008 жылдың 29 қазанында қалған Купанг регенттігінің бір бөлігінен Сабу Райджуа (53.20) (Саву аралдары тобынан тұрады) тағы бір регенттік құрылды. 2012 жылдың 14 желтоқсанында Белу регенттігінің оңтүстік жартысынан Малака (53.21) регенттігі құрылды. Осылайша, 2013 жылдың басынан бастап провинцияда жиырма бір регенттік және бір автономды қала (Купанг) бар.

After the declaration of Indonesian independence in 1945, the eastern part of Indonesia declared the State of East Indonesia. The state was further included in the United States of Indonesia as part of the agreement with the Dutch contained in the transfer of sovereignty to Indonesia in 1949. In 1950, United States of Indonesia dissolved itself into a unitary state and began to divide its component area into provinces. In 1958, by Indonesian law (Undang Undang) No. 64/1958, three provinces were established in the Lesser Sunda Islands: Bali, West Nusa Tenggara and East Nusa Tenggara. The area of East Nusa Tenggara province included the western part of Timor island, Flores, Sumba and many smaller islands in the region. The province was originally sub divided into twelve regencies, but on 11 April 1996, the City of Kupang, was separated from Kupang Regency and given regency level status. Then, following the fall of the Suharto regime in 1998 and the passage of a new regional autonomy law, there was a dramatic subdividing (known as pemekaran) of regional governments across Indonesia, at both provincial and regency level. Between 1999 and 2012, nine new regencies were created in East Nusa Tenggara by the division of existing regencies:
On 4 October 1999, a new Lembata Regency (Regional code 53.13) was formed by the division of the East Flores Regency. On 10 April 2002, Rote Island and adjacent islands were split off from Kupang Regency, to form a new Rote Ndao Regency (53.14). On 25 February 2003, Manggarai Regency was split into two and a new West Manggarai Regency (53.15) was established. On 2 January 2007, the administration of East Nusa Tenggara province was expanded by the establishment of three new regencies – Nagekeo (53.16) was cut out of Ngada Regency, and Central Sumba (53.17) and Southwest Sumba (53.18) were both cut out of West Sumba Regency). On 17 July 2007 a new regency of East Manggarai (53.19) was cut out of Manggarai Regency. On 29 October 2008 a further regency – Sabu Raijua (53.20) (comprising the Savu Islands group) – was formed from part of the remaining Kupang Regency. On 14 December 2012 yet another regency – Malaka (53.21) – was created out of the southern half of Belu Regency. Therefore, as from early 2013, there are twenty one regencies plus the one autonomous city (Kupang) in the province.

География

Кіші Сунда аралдарының шығысында орналасқан Шығыс Нуса-Тенгера оңтүстігінде Үнді мұхитымен, ал солтүстігінде Флорес теңізімен шектеседі. Бұл провинция Тимор аралының батыс бөлігінде Шығыс Тимормен (Timor Leste) көршілес, сондай-ақ Батыс Нуса-Тенгера (Nusa Tenggara Barat) және Малуку провинцияларына жақын орналасқан. Провинция шамамен 566 аралдан тұрады, олардың ішіндегі ең ірілері және маңыздылары – Флорес, Сумба және Тимордың батыс бөлігі. Кіші аралдарға Адонара, Алор, Комодо, Лембата (бұрын Ломблен аталған), Менипо, Райжуа, Ринка, Роте аралы (Индонезияның ең оңтүстік аралы), Саву, Семау және Солор кіреді. Провинцияның ең биік нүктесі – Оңтүстік-Орталық Тимор регенттігіндегі Мутис тауы, теңіз деңгейінен 2427 метр биіктікте орналасқан.

Әкімшілік бөлімшелер

Облыс жиырма бір регенттікке және бір тәуелсіз қалаға (Купанг) бөлінеді. Төменде олардың аумақтары және 2010 жылғы және 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулар келтірілген. Код Wilayah Қаланың немесе Регенттіктің атауы Заң (құрылған жылы қоса) Ауданы (км²) 2010 жылғы санақ бойынша халық саны 2020 жылғы санақ бойынша халық саны 2023 жылдың ортасы бойынша халық санының болжамы Астана HDI2022 болжамы 53.71 Купанг қаласы Купанг 0.8020 53.01 Купанг регенттігі UU 69/1958 Оэламаси 0.6504 53.02 Оңтүстік Орталық Тимор регенттігі (Timor Tengah Selatan) UU 69/1958 Сое 0.6273 53.03 Солтүстік Орталық Тимор регенттігі (Timor Tengah Utara) UU 69/1958 Кефаменану 0.6426 53.04 Белу регенттігі UU 69/1958 Атамбуа 0.6322 53.14 Роте Ндао регенттігі UU 9/2002 Баа 0.6321 53.20 Сабу Райжуа регенттігі UU 52/2008 Батыс Саву 0.5790 53.21 Малака регенттігі UU 3/2013 Бетун 0.6134 53.05 Алор регенттігі (a) (Алор архипелагы) UU 69/1958 Калабахи 0.6226 53.13 Лембата регенттігі (Ломблен) UU 52/1999 Леволеба 0.6547 53.06 Шығыс Флорес регенттігі (Flores Timur) (b) UU 69/1958 Ларантука 0.6493 53.07 Сикка регенттігі UU 69/1958 Маумере 0.6606 53.08 Энде регенттігі UU 69/1958 Энде 0.6797 53.16 Нагекео регенттігі UU 2/2007 Мбай 0.6622 53.09 Ңгада регенттігі UU 69/1958 Бажава 0.6826 53.19 Шығыс Мангарай регенттігі (Manggarai Timur) UU 36/2007 Боронг 0.623 53.10 Мангарай регенттігі (Manggarai Tengah) UU 69/1958 Рутенг 0.6583 53.15 Батыс Мангарай регенттігі (c) (Manggarai Barat) UU 8/2003 Лабуан Баджо 0.6492 53.11 Солтүстік (Флорес) тобы 53.12 Шығыс Сумба регенттігі (Sumba Timur) UU 69/1958 Ваингапу 0.6617 53.13 Батыс Сумба регенттігі (Sumba Barat) UU 69/1958 Вайкабубак 0.6443 53.17 Орталық Сумба регенттігі (Sumba Tengah) UU 3/2007 Вайбакул 0.6271 53.18 Оңтүстік-Батыс Сумба регенттігі (Sumba Barat Daya) UU 16/2007 Тамболака 0.6315 53.05 Оңтүстік-Батыс (Сумба) тобы

The province is divided into twenty one regencies and one independent city (Kupang). These are listed below with their areas and their populations at the 2010 Census and the 2020 Census, together with the official estimates as at mid 2023. Kode Wilayah Name ofCity orRegency Statute (including year when established) Areainkm2 Pop'n 2010 Census Pop'n 2020 Census Pop'n mid 2023 Estimate Capital HDI2022 estimate 53.71 Kupang City Kupang 0.8020 53.01 Kupang Regency UU 69/1958 Oelamasi 0.6504 53.02 South Central Timor Regency(Timor Tengah Selatan) UU 69/1958 Soe 0.6273 53.03 North Central Timor Regency(Timor Tengah Utara) UU 69/1958 Kefamenanu 0.6426 53.04 Belu Regency UU 69/1958 Atambua 0.6322 53.14 Rote Ndao Regency UU 9/2002 Baa 0.6321 53.20 Sabu Raijua Regency UU 52/2008 West Savu 0.5790 53.21 Malaka Regency UU 3/2013 Betun 0.6134 Southeastern (Timor) group 53.05 Alor Regency (a)(Alor Archipelago) UU 69/1958 Kalabahi 0.6226 53.13 Lembata Regency(Lomblen) UU 52/1999 Lewoleba 0.6547 53.06 East Flores Regency(Flores Timur) (b) UU 69/1958 Larantuka 0.6493 53.07 Sikka Regency UU 69/1958 Maumere 0.6606 53.08 Ende Regency UU 69/1958 Ende 0.6797 53.16 Nagekeo Regency UU 2/2007 Mbay 0.6622 53.09 Ngada Regency UU 69/1958 Bajawa 0.6826 53.19 East Manggarai Regency (Manggarai Timur) UU 36/2007 Borong 0.623 53.10 Manggarai Regency (Manggarai Tengah) UU 69/1958 Ruteng 0.6583 53.15 West Manggarai Regency (c) (Manggarai Barat) UU 8/2003 Labuan Bajo 0.6492 Northern (Flores) group 53.11 East Sumba Regency(Sumba Timur) UU 69/1958 Waingapu 0.6617 53.12 West Sumba Regency(Sumba Barat) UU 69/1958 Waikabubak 0.6443 53.17 Central Sumba Regency(Sumba Tengah) UU 3/2007 Waibakul 0.6271 53.18 Southwest Sumba Regency(Sumba Barat Daya) UU 16/2007 Tambolaka 0.6315 Southwestern (Sumba) group
Notes: (a) includes Alor and Pantar islands. (b) East Flores Regency includes Adonara and Solor islands as well as the eastern part of Flores Island. (c) West Manggarai Regency includes Komodo and Rinca islands off the west coast of Flores.

Ескертулер: (a) Алор және Пантар аралдарын қамтиды. (b) Шығыс Флорес регенттігіне Адонара және Солор аралдары, сондай-ақ Флорес аралының шығыс бөлігі кіреді. (c) Батыс Мангарай регенттігіне Флорес аралының батыс жағалауындағы Комодо және Ринка аралдары кіреді.

Демография

2010 жылы провинцияның халық санағы бойынша халық саны 4 683 827 адамды, ал 2020 жылы 5 325 566 адамды құрады, бірақ ең соңғы бағалау 2023 жылдың ортасы бойынша 5 569 068 адамды көрсетті. Орта мектепке қабылдау деңгейі 39% Индонезияның орташа көрсеткішінен (ЮНЕСКО мәліметінше, 2003/04 жылдары 80%) айтарлықтай төмен. Таза ауыз судың, санитарияның және денсаулық сақтау мекемелерінің жетіспеуі балалардың нашар тамақтануының (32%) және балалар өлімінің (1000 адамға 71) Индонезияның көп бөлігінен жоғары болуына әкеліп соқты. Аналар мен нәрестелердің өлімі жоғары, себебі шалғай ауылдық жерлерде денсаулық сақтау мекемелеріне қол жеткізу қиын. Малария провинцияның кейбір аймақтарында маңызды мәселе болып табылады, нәтижесінде соңғы жылдары нәрестелер өлімінің көрсеткіші Индонезия бойынша ең жоғары деңгейге жетті.

Экономика

Бірнеше экономикалық көрсеткіштер бойынша провинцияның экономикасы Индонезияның орташа көрсеткіштерінен нашар, жоғары инфляция (15%), жұмыссыздық (30%) және пайыздық ставкалар (22-24%) оны Индонезиядағы ең кедей провинциялардың біріне айналдырады.

Ауыл шаруашылығы

Облыстың экономикалық қызметінің басым бөлігі – өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруашылық. Маңызды жергілікті дақылдардың ішінде жүгері және кофе сияқты шағын плантациялық егістер бар. Сумба сияқты кейбір аймақтарда лонтар пальмасы (Borassus flabellifer) жергілікті ауыл шаруашылығының негізгі бөлігін құрап, жергілікті экономика үшін өте маңызды. Осы аймақтарда лонтар пальмасы ағаш және шатыр материалдарын берумен қатар, жемістер түрінде тағамдық өнімдер мен жеміс сабақтарынан алынатын пальма қантын да қамтамасыз етеді. Осы қантты шырыннан алкогольдік сусындар дайындалады. Облыстың басқа бөліктерінде, мысалы, Батыс Манграйда қант пальмасы (Arenga pinnata) жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады. Ауыл шаруашылығындағы механикаландыру деңгейі төмен. Ірі мал (буйвол, жылқы) облыс бойынша кеңінен қолданылады.

Табиғи ресурстар

Облыстың экономикалық қызметінің маңызды бөлігі табиғи ресурстарды, соның ішінде орман шаруашылығы мен көптеген жергілікті тау-кен кәсіпорындарын игеруді қамтиды. Дегенмен, кейбір қызметтер дау тудырады, себебі табиғи ресурстарды пайдалануды реттеуші бақылау әрқашан тиімді бола бермейді. Кейбір аймақтарда жерді пайдалану мәселесі бойынша даулар орын алған. Мысалы, Тимор аралының орталық бөлігіндегі марганец өндіруі даулы мәселе болып табылады. Жақын жерде, Купангтың шығысындағы Мутис тауы аймағында, кейбір жергілікті топтар тау-кен компанияларының жергілікті ресурстарды пайдалануына алаңдаушылық білдіреді. Сонымен қатар, ресми емес тау-кен секторында да маңызды белсенділік байқалады. Ауыл тұрғындары кейде пайда болатын мүмкіндіктерді пайдаланып, ережеленбеген кен өндірумен немесе минералға негізделген жобалармен айналысады. Мысалы, Батыс Тимордың Оңтүстік-Орталық Тимор ауданында, Сое қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан Колбано аймағындағы оңтүстік жағалауда тұратын ауыл тұрғындары кейде түрлі-түсті тастарды жинап, оларды Австралия, Қытай, Малайзия, Сингапур және басқа елдерге экспорттайтын компанияларға сатады. Облыстың кейбір аймақтарында теңіз балдырын өсіру маңызды қызмет болып табылады. Мысалы, Алор аралдарында ауылдық деңгейде теңіз балдырын өсіру жергілікті табысты арттыруға көмектеседі. Теңіз балдырының көп бөлігі өңделмеген күйінде экспортталады, соның ішінде Солтүстік Азиядағы Жапония сияқты елдерге де экспортталады. Бір пікір бойынша, экспорт алдында қосымша құн беру үшін теңіз балдырын отандық өңдеуді ынталандыру қажет; алайда, жергілікті біліктілік пен қосымша өңдеуге қажетті жабдықтар жеткілікті деңгейде дамымаған және осындай бағдарламаның табысқа жететіні әлі белгісіз.