Кіріспе

Индонезия провинциясы Батыс Нуса-Тенгара ( – NTB) – Индонезия провинциясы. Ол Балиден басқа, Кіші Сунда аралдарының батыс бөлігін қамтиды, ол өз алдына жеке провинция болып табылады. Провинцияның жер аумағы 19 931,45 км² құрайды. Провинциядағы ең үлкен екі арал – батыстағы Ломбок, ол кішірек болғанымен, халық саны көп, және шығыстағы Сумбава аралы, ол аумағы үлкен, бірақ халық тығыздығы төмен. Матарам, Ломбок аралында орналасқан, провинцияның астанасы және ең ірі қаласы. Ол батысында Балимен және шығысында Шығыс Нуса-Тенгарамен теңіз шекарасын бөліседі. 2010 жылғы халық санауы бойынша халық саны 4 500 212 адамды құрады. 2015 жылғы аралық санақ бойынша халық саны 4 830 118 адамға, ал 2020 жылғы санақ бойынша 5 320 092 адамға жетті. 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау бойынша халық саны 5 590 359 адамды құрады. Аймақ және 2023 жылдың ортасындағы халық саны провинция тарапынан жарияланған мәліметтерге сәйкес 19 675,89 км² және 5 560 287 (оның ішінде 2 786 443 еркек және 2 773 844 әйел) болса да, жеке аудандар мен қалалар бойынша ресми сандардың жалпы сомасы шындығында 19 931,45 км² және 5 590 359 адамды құрайды.

Исламға дейінгі кезең

Тарихи дәуірге дейінгі табылған күрделі саркофагтар, әшекейленген керамикалық бұйымдар, шапандар мен балқылар сияқты заттарды талдау нәтижесінде, Батыс Нуса-Тенгара бастапқыда Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген адамдармен қоныстанған. Осы аймақтағы ең көп саны Сасак халқы, олардың көп бөлігі Ломбок аралында тұрады. Ал Сумбава аралындағы жергілікті тұрғындар этникалық Сумбава (Самава) және Бима есімдерімен белгілі екі топқа бөлінеді. Дегенмен, Бали, Макассар, Ява, Калимантан, Нуса-Тенгера, Малуку және Шығыс Нуса-Тенгерадан келген көшіп келушілердің толқынынан кейін, жергілікті халықтар көбінесе ішкі аймақтарда қалды. Аймақ 14 ғасырдағы өркендеген кезеңінде Маджапахит империясының құрамына кірді және Ломбок және Сумбава аралдарындағы барлық патшалықтарды бағындырды. 1365 жылы Мпу Прапанканың "Негаракертагама" кітабында Батыс Ломбок "Ломбок Мирах", ал Шығыс Ломбок "Сасак Ади", Таливанг, Домпо (Домпу), Сапе, Сангянг От, Бхима (Бима), Серам (Серан) және Хутан Кедали (Утан) деп аталғаны жазылған.

Ислам дәуірі

Батыс Нуса-Тенгарадағы патшалардың алғашқы билік ету кезінде индуизмнің ықпалы өте күшті болды, бірақ Маджапахит империясының құлдырауымен индуизмнің ықпалы азая бастады, жағалаудағы қауымдастықтарға исламның ықпалының басталуымен. Орталық Явадағы Демак сұлтандығының құрылуы Батыс Нуса-Тенгарада исламның таралуына зор әсер етті. Батыс Нуса-Тенгараға ислам дінінің ықпалын көбінесе малайлар әкелді. Бимадағы исламның ықпалын Макасарлық I Малингкаанг Даэнг Манионрик патша қолдады, ол сол кезде Каранг Матоя деп белгілі болды және аймақта исламның таралуында маңызды рөл атқарды. Бима сұлтандығында ислам дінінің ықпалы шамамен 1605 жылы Мануру Салехи патшаның тұсында пайда болды және Абдул Кахир патшаның тұсында қарқынды өсе бастады. Абдул Кахир патша сондай-ақ Бима сұлтаны деп танылады, өйткені ол Бимада ислам дінін алғаш қабылдаған патша болды, бұл индуизмді қабылдаған бұрынғы Бима патшаларынан ерекше жаңа дәуірді ашты. Ислам Батыс Нуса-Тенгарадағы патшалардың ресми дініне айналды.

Тәуелсіздік

Батыс Нуса-Тенгара провинциясы бұрын Индонезия Біріккен Штаттары құрылған кезде Шығыс Индонезия мемлекетінің құрамына кірген, ал Индонезияның тәуелсіздігі мойындалғаннан кейін Кіші Сунда аралдары (Нуса-Тенгара) провинциясының бөлігі болған. Батыс Нуса-Тенгара провинциясы 1958 жылғы 14 тамыздағы №64 заңмен, Бали, Батыс Нуса-Тенгара және Шығыс Нуса-Тенгара провинцияларын құру туралы қабылданды, ал оның алғашқы губернаторы АР. Мох. Руслан Джакранинград болды.

Жер бедері

Батыс Нуса-Тенгара екі түрлі ландшафтқа ие. Біріншісі – Ломбок аралы, оның жағалауы салыстырмалы түрде түзу, орталықтан солтүстікке қарай таулы аймақтар, ал оңтүстікте жағалау жазықтары орналасқан. Екіншісі – Сумбава аралы, оның жағалауы көптеген мүйістер мен шығанақтардың арқасында тігізделген (көптеген ойыстармен) және орталық бөлігі төбелер мен әктас тауларымен жабылған. Селонг (Шығыс Ломбок округінің орталығы) – теңіз деңгейінен 148 метр биіктіктегі ең биік қала, ал ең төменгі нүктесі – теңіз деңгейінен 13 метр биіктіктегі Раба. Ломбок аралындағы жеті таудың ішінде Ринжани тауы 3,775 метр биіктігімен ең биік тау, ал Сумбавадағы ең биік тау – Тамбора, оның биіктігі 2,851 метр.

Климат

Индонезияның қалған бөлігі сияқты, НТБ-нің де тропикалық климаты бар. Метеорологиялық институттың статистикалық мәліметтеріне сәйкес, 2001 жылы ең жоғары температура 30,9-дан 32,1 °C-қа дейін, ал ең төменгі температура 20,6-дан 24,5 °C-қа дейін ауысқан. Ең жоғары температура қыркүйек айында, ал ең төменгі температура қараша айында тіркелген. Тропикалық аймақ болғандықтан, НТБ-де орташа салыстырмалы ылғалдылық жоғары, ол 48-ден 95%-ға дейін жетеді. Батыс Нуса-Тенгера Индонезияның батыс өңірімен салыстырғанда аз жауын-шашын алады. Облыстағы ең көп жауын-шашын қаңтарда, ал ең аз жауын-шашын тамыз айында жауады.

Әкімшілік бөлімшелер

Облыс әкімшілік жағынан сегіз регенттік (кабупатен) және екі муниципалитетке (котамадья) бөлінеді. Құрылған кезде провинция тек алты регенттік – Батыс Ломбок, Орталық Ломбок, Шығыс Ломбок, Сумбава, Домпу және Бимадан тұрған. Матарам қаласы 1993 жылғы 26 шілдеде Батыс Ломбок регенттігінен, ал Бима қаласы 2002 жылғы 10 сәуірде Бима регенттігінен бөлінді. 2003 жылғы 18 желтоқсанда Сумбава регенттігінің бір бөлігінен Батыс Сумбава, ал 2008 жылғы 24 маусымда Батыс Ломбок регенттігінің бір бөлігінен Солтүстік Ломбок регенттігі құрылды. Регенттіктер мен қалалар төмендегі тізімде олардың әкімшілік орталықтары, аудандары, 2010 жылғы және 2020 жылғы халық санағы бойынша халқы, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулармен бірге келтірілген. KodeWilayah Қаланың немесе Регенттіктің атауы Орталық қаласы Ауданы (км²) 2010 жылғы халық санағы 2020 жылғы халық санағы 2023 жылғы орташа халық саны HDI2014 бағалауы 52.01 Батыс Ломбок регенттігі (Ломбок Барат) Герунг 0.635 52.02 Орталық Ломбок регенттігі (Ломбок Тенгах) Прая 0.618 52.03 Шығыс Ломбок регенттігі (Ломбок Тимур) Селонг 0.620 52.08 Солтүстік Ломбок регенттігі (Ломбок Утара) Танжунг 0.601 52.71 Матарам қаласы 0.759 Жалпы Ломбок 52.04 Сумбава регенттігі Сумбава Бесар 0.628 52.05 Домпу регенттігі Домпу 0.635 52.06 Бима регенттігі Воха 0.626 52.07 Батыс Сумбава регенттігі (Сумбава Барат) Таливанг 0.671 52.72 Бима қаласы Бима 0.722 Жалпы Сумбава

Индонезия үкіметі 2013 жылдан бері Батыс Нуса Тенггара провинциясын бөліп, жеке Сумбава аралы провинциясын құруды қарастырып келеді. Алайда, соңғы он жылда жаңа провинциялар құру тоқтатылды. Қалған бөлігінің (яғни Ломбок аралын құрайтын аудандардың) аты өзгертілетіні туралы ақпарат жоқ.

Халық саны

Ломбок негізінен Сасак этносымен, аз ғана бали халқымен қоныстанған, ал Сумбавада Сумбава және Биманез этностары тұрады. Әрбір этностың өзіне тән жергілікті тілі бар. 2010 жылғы халық санауы бойынша облыстың халқы 4,5 миллион, 2020 жылғы санақ бойынша 5,32 миллион, ал 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау бойынша 5,59 миллион адамды құрады. 2023 жылдың ортасында облыс халқының 70,9% Ломбокта тұрады, бұл облыстың жалпы ауданының 23,1% ғана. Аталған провинция Индонезияның 34 провинциясының арасында ең кем дамығандарының бірі саналады. 2005 жылы Батыс Нуса Тенгарада нашар тамақтану және квашиоркор ең көп кездесетін аймақ ретінде тіркелді. Батыс Нуса Тенгарадағы өмір сүру ұзақтығы бар болғаны 54 жасқа жетеді, бұл Индонезия бойынша ең төмен көрсеткіш (69 жас), сондай-ақ нәресте өлімі ең жоғары деңгейде тіркелді.