Кіріспе

Инка императоры Дон Диего де Кастро Титу Куси Юпанки (; Quechua: Titu Kusi Yupanki) (1529–1571) – Вилкабамбаның инка билеушісі және Жаңа Инка мемлекетінің соңғы екінші басшысы. Ол Манко Инка Юпанкидің ұлы болды. 1563 жылы, жартылай бауыры Сайри Тупақтың қайтысынан кейін таққа отырды. 1571 жылы қайтыс болғанға дейін билік етті, бұл пневмониядан болуы мүмкін.

Ереже

Вилькабамбада билік еткен кезінде, уақытша генерал-губернатор Лопе Гарсия де Кастро онымен келіссөздер жүргізуді қалады. Келіссөздер Кусидің Вилькабамбадан кетуі және Корольдік зейнетақыны қабылдауы туралы болды. Келіссөздер ушыққаннан кейін, шамамен 1568 жылы Титу Куси Диего де Кастро ретінде Рим-католик шіркеуінде крещениеден өтті. Титу Куси Тупак Амаруды дін қызметкері және Вилькабамбадағы Манко Инканың денесін сақтаушы етіп тағайындады. Тупак Амару 1571 жылы Титу Кусидің қайтысынан кейін инка билеушісі болды. Титу Кусидің жақын серігі Мартин де Пандо, он жылдан астам инканың хатшысы болып жұмыс істеген, сондай-ақ августин монахы Диего Ортиз Титу Кусиді улап өлтірді деген айып тағылды. Екеуі де қаза тапты. Куси – 1570 жылы испан миссионері Фрай Маркос Гарсияға баяндаған және оның метис көмекшісі Мартин де Пандо жазбаға түсірген «Перуді жаулап алу туралы инка есебі» авторы, испандық шапқыншылықтың куәгері. Нәтижесінде пайда болған гибридтік құжат инкалардың жаулап алуға ерекше көзқарасын ұсынады. Есепте алғашқы кездегі шатасу мен түсініспеушіліктер, соның ішінде испандықтарды құдайлар деп санау жайлы айтылады. Жазушының әкесі және Атауальпаның інісі Манко Инка испандардың келгені туралы алғашқы хабарды жағалаудағы тайпадан алған сәт ерекше атап өтуге лайық.