Кіріспе

Талқылауға дайын банк шоттары

Транзакциялық шот, сондай-ақ чектік шот, ағымдағы шот, талап бойынша депозиттік шот немесе несиелік одақтардағы үлестік жобалық шот деп аталады, бұл банкте немесе басқа қаржы институтында ашылған депозиттік шот немесе банктік шот. Ол шот иесіне "талап бойынша" қолжетімді және шот иесі немесе олардың уәкілетті тұлғалары жиі және дереу пайдалануына мүмкіндік береді. Қолжеткізу әртүрлі жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін, мысалы, қолма-қол ақша алу, дебеттік картаны пайдалану, чектер және электрондық аударым арқылы. Экономикалық тұрғыдан қарағанда, транзакциялық шоттағы қаражат еркін айналымдағы қаражат ретінде қарастырылады. Бухгалтерлік есепте олар қолма-қол ақша ретінде есептеледі. Транзакциялық шоттар түрлі атаулармен белгілі, соның ішінде британдық ағылшын тіліндегі ағымдағы шот, банктегі чектік шот немесе қаражат шоттары, Солтүстік Америкадағы несиелік одақтағы үлестік жобалық шот. Ұлттар Достастығы, Ұлыбритания, Гонконг, Үндістан, Ирландия, Австралия, Жаңа Зеландия, Сингапур, Малайзия, Оңтүстік Африка және басқа да көптеген елдерде олар көбінесе ағымдағы шоттар немесе, чектер қолданыстан шыққанға дейін, чек шоттары деп аталады. Ақша талап бойынша қолжетімді болғандықтан, оларды кейде талап бойынша шоттар немесе талап бойынша депозиттік шоттар деп те атайды. АҚШ-та NOW шоттары транзакциялық шоттар ретінде жұмыс істейді. Транзакциялық шоттарды жеке тұлғалар мен кәсіпкерлер пайдаланады. Елге және жергілікті экономикалық жағдайға байланысты пайыздық ставкалардан түсетін табыс әртүрлі болуы мүмкін. Сонымен қатар, елге байланысты, шотты жүргізетін қаржы институты шот иесінен қызмет көрсету немесе транзакция үшін ақы алуы немесе қызметті тегін ұсынып, иесі қосымша қызметтерді пайдаланған жағдайда ғана ақы алуы мүмкін, мысалы, овердрафт.

Тарих

1500 жылдардың басында Голландияда Амстердам ірі сауда және кеме қатынасы орталығы болды. Көптеген адамдар жинаған ақшаларын сақтап қалу үшін оларды кассаларға салуды бастады. Бұл касса қызметкерлері ақшаны белгілі бір төлем үшін сақтап тұратын. Бәсекелестік кассаларды қосымша қызметтер ұсынуға, соның ішінде салымшының жазбаша тапсырысы бойынша кез келген адамға ақша төлеуге итермеледі. Олар төлемді растау үшін бұл құжатты сақтап отырды. Бұл идея Англияға және Солтүстік Америкадағы оның отарларына тарады, 1681 жылы Бостон жер иелері жерлерін кассирлерге ипотекаға берді, олар оларға чектер жазуға болатын шот ашты. 18 ғасырда Англияда алдын ала басылған чектер, сериялық нөмірлер және "чеке" деген сөз пайда болды. 18 ғасырдың соңында чектерді есептесуге жіберудің (оларды жинау үшін бір банктан екінші банкке жіберу) қиындығы клирингтік орталықтардың құрылуына әкелді.

Елге тән айырмашылықтар

Біріккен Корольдікте және Ұлыбритания банктік жүйесі тамыр тартқан басқа елдерде мәмілелік шоттар ағымдағы шоттар деп аталады. Олар клиенттерге ақшаны тікелей жұмсауға мүмкіндік беретін әртүрлі икемді төлем тәсілдерін ұсынады. Ұлыбританиядағы ағымдағы шот пен американдық чектік шоттың басты айырмашылығы – олар айтарлықтай мөлшерде сыйақы төлейді, кейде оның көлемі жинақ шотымен шамалас келеді, сондай-ақ банкоматтардан (АТМ) ақша алу үшін, әдетте, үшінші тарап операторларының алымынан басқа қосымша төлем қажет емес.

Еуропалық Одақта

655/2014 (ЕО) Регламенті Еуропалық есепті сақтау бұйрығын енгізді, бұл "азаматтық және коммерциялық мәселелер бойынша шетелдегі қарызды өндіріп алуды жеңілдету мақсатындағы" активтерді тоқтатудың жаңа рәсімі.

Филиалға кіру

Клиенттерге ақша алу және қаржылық кеңес беру сияқты банктік операциялардың кең спектрі үшін банк бөлімшесіне бару қажет болуы мүмкін. Тіпті бөлімшеде де ақша алуға шектеулер қойылуы мүмкін. Мысалы, белгілі бір сомадан жоғары ақша алу үшін алдын ала хабарлау қажет болуы мүмкін. Бұрын тек бөлімшеде ғана жасалатын көптеген операцияларды енді банкоматтарды пайдалану, онлайн, мобильді және телефон арқылы банк қызметтері арқылы жүзеге асыруға болады.

Чектер

Тексерістер транзакциялық шоттан қаражат алудың дәстүрлі тәсілі болды.

Автоматты касса машиналары

Банкоматтар (ATM) қаржы институтының клиенттеріне филиалға бармастан қаржылық операцияларды жүргізуге мүмкіндік береді. Мысалы, бұл филиалдың жұмыс уақыты аяқталғаннан кейін шоттан ақша алуға болады. Дегенмен, банкоматтардағы ақша алу лимиті көбінесе өте төмен болады және филиалдан тыс ақша алуға тәуліктік лимиттер қойылуы мүмкін.

Мобильді банктік қызмет

Мобильдік банкинг енгізілгеннен бастап клиенттер банк операцияларын және төлемдерді жасауға, шоттардың қалдығын және шот-фактураларды қарауға, сондай-ақ түрлі басқа да қызметтерді ұялы телефоны арқылы пайдалана алады. Ұлыбританияда қаржыларын басқарудың ең кең таралған тәсілі осы – мобильдік банкинг интернет-банкингтен басым түсті.

Интернет-банкинг

Интернет немесе онлайн-банкинг клиентке банктік операциялар мен төлемдерді жасауға, шот қалдықтары мен тізімдерді көруге, сондай-ақ түрлі басқа да мүмкіндіктерді ұсынады. Бұл, әсіресе банк жұмыс істемейтін кезде ыңғайлы, себебі интернетке қол жеткізілімі бар кез келген жерден банктік операцияларды жүргізуге болады. Онлайн-банкинг филиалға барып кезекте тұруға кеткен уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді. Дегенмен, әдетте күніне электрондық түрде аударылатын қаражат сомасына шектеулер қойылады, сондықтан осы шектеуге жеткен жағдайда, осы аударымдарды жүзеге асыру үшін чек қолдану қажет болады.

Телефон арқылы банктік қызмет

Телефондық банкинг телефон арқылы банктік операцияларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Көп жағдайда телефондық банкинг жұмыс істейтін уақыт филиалдардың жұмыс уақытынан әлдеқайда ұзақ болады.

Пошталық банкинг

Қаржы институты өз клиенттеріне чектерді пошта арқылы шоттарына салуға мүмкіндік бере алады. Пошта арқылы банк қызметтері виртуалды банктердің клиенттері (депозит қабылдайтын бөлімшелері немесе банкоматтары болмауы мүмкін) және бөлімшеге шалқақтап тұратын клиенттер үшін қолданылуы мүмкін.

Дебет картасына қол жеткізуді ұсынатын дүкендер мен саудагерлер

Қазіргі таңда көптеген дүкендер мен саудагерлер тауар сатып алу үшін дебеттік карталарды қабылдауға міндетті, әсіресе кейбір адамдар енді тек электрондық төлемдерді қолданатындықтан, олар жұмысын жалғастыру үшін мұны істеуге тиіс.

Құны

Есепті жүргізетін қаржы институтының тартатын кез келген шығындар немесе төлемдер, ай сайынғы бір реттік төлем түрінде немесе әрбір қаржылық операция үшін, түрлі факторларға байланысты болады, оның ішінде елдің заңнамасы мен несие беру және жинақтау бойынша жалпы пайыздық ставкалар, сондай-ақ қаржы институтының мөлшері және ұсынылатын қолжетімділік арналарының саны. Осы себепті тікелей банк төмен құнмен немесе тегін банк қызметтерін ұсынуға мүмкіндік алады, сондай-ақ кейбір елдерде операциялық төлемдер болмайды, бірақ несие беру ставкаларының өте жоғары деңгейі қалыпты жағдай. Мұндай жағдай Ұлыбританияда орын алды, онда 1984 жылдан бері банк қызметтері тегін, сол кездегі Midland Bank нарық үлесін иелену үшін ағымдағы шоттар бойынша төлемдерді жойды. Бұл өте табысты болды, сондықтан басқа барлық банктер де сол сияқты ұсыныс жасауға мәжбүр болды немесе клиенттерді жоғалтуын жалғастырды. Тегін банк шоттарының иелеріне енді тек қосымша қызметтерді, мысалы, шегерімді пайдаланған жағдайда ғана төлем қажет болады.

Ипотекалық несиелер

Компенсациялық ипотека – Ұлыбританияда тұрғын үй сатып алу үшін қолданылатын, кең таралған ипотека түрі. Басты қағида – ипотекалық қарызға қарсы несиелік қалдықпен «теңестіру» арқылы төленетін пайызды азайту. Бұл екі жолмен іске асырылуы мүмкін: несие берушілер барлық амалдар үшін бір шот ұсынады (әдетте ағымдағы шоттық ипотека деп аталады), немесе қарыз алушыға мақсатына қарай ақшаны бөлуге мүмкіндік беретін бірнеше шот ашады, сонда барлық шоттар күн сайын ипотекалық қарызбен теңестіріледі.