Ұлы дағдарыстың себептеріне шолу

Кіріспе

Ұлы депрессияның себептеріне шолу

Америка Құрама Штаттарындағы 20 ғасырдың басындағы Ұлы депрессияның себептері экономистер тарапынан кеңінен талқыланды және осы күнгі күреске толы мәселе болып қалуда. Олар экономикалық дағдарыстар мен рецессиялар туралы жалпы пікірталасқа қатысты. Ұлы депрессия кезінде болған нақты экономикалық оқиғалар жақсы белгілі. Алғашқыда қор нарығының құлдырауы активтердің «паникалық сатылуына» әкеп соқты. Одан кейін активтер мен тауарлар бағасының дефляциясы, сұраныстың және экономикадағы ақшаның жалпы көлемінің күрт төмендеуі, сондай-ақ сауданың бұзылуы орын алды. Нәтижесінде кең ауқымды жұмыссыздық (1932 жылға қарай 13 миллионнан астам адам жұмыссыз қалды) және кедейлікке ұшырау болды. Дегенмен, экономистер мен тарихшылар түрлі оқиғалар мен үкіметтік экономикалық саясаттың депрессияны тудыру немесе оны жеңілдетудегі себеп-салдарлық байланыстары туралы бір пікірге келе алмады. Қазіргі кездегі басты теорияларды екі негізгі көзқарасқа бөлуге болады. Біріншісі – Кейнсшіл және институционалдық экономистердің сұранысқа негізделген теориялары. Олар депрессияның себебі инвестициялардың күрт төмендеуіне және тұрақты тұтынудың азаюына әкелген сенімсіздіктің кеңінен таралуы екенін айтады. Сұранысқа негізделген теориялар 1929 жылғы құлдыраудан кейін туған қаржылық дағдарыстың тұтыну мен инвестициялық шығындардың күрт және тұрақты азаюына әкелгенін, осының нәтижесінде депрессия туындағанын көрсетеді. Паника мен дефляция басталғаннан кейін көптеген адамдар нарықтан алшақтау арқылы одан әрі шығынға ұшыраудан сақтануға тырысты. Сондықтан ақшаны сақтау бағалар төмендегенде және белгілі бір ақша сомасы көбірек тауар сатып алуға мүмкіндік бергенде тиімді болды, бұл сұраныстың төмендеуін одан әрі күшейтті. Екіншісі – монетаристтер, олар Ұлы депрессияның бастапқыда қалыпты рецессия ретінде басталғанына, бірақ ақша-кредиттік органдардың (әсіресе Федералдық резерв жүйесінің) маңызды саяси қателіктері ақша ұсынысының қысқаруына әкелді. Бұл экономикалық жағдайды нашарлатты және рецессияны Ұлы депрессияға ұшыратты. Бұл түсіндірмемен байланысты, қарыздың дефляциясы қарыз алушыларды нақтылай айтқанда одан да көп қарызға батыруға мәжбүр етеді. Сондай-ақ, кейнсиандықтар мен монетаристтердің түсіндірмелерін қабылдамайтын бірнеше түрлі гетеродокстық теориялар бар. Кейбір жаңа классикалық макроэкономистер еңбек нарығындағы саясаттардың Ұлы депрессияның ұзақтығы мен ауырлығына себеп болғанын дәлелдеді.

The causes of the Great Depression in the early 20th century in the United States have been extensively discussed by economists and remain a matter of active debate. They are part of the larger debate about economic crises and recessions. The specific economic events that took place during the Great Depression are well established. There was an initial stock market crash that triggered a "panic sell off" of assets. This was followed by a deflation in asset and commodity prices, dramatic drops in demand and the total quantity of money in the economy, and disruption of trade, ultimately resulting in widespread unemployment (over 13 million people were unemployed by 1932) and impoverishment. However, economists and historians have not reached a consensus on the causal relationships between various events and government economic policies in causing or ameliorating the Depression. Current mainstream theories may be broadly classified into two main points of view. The first are the demand driven theories, from Keynesian and institutional economists who argue that the depression was caused by a widespread loss of confidence that led to drastically lower investment and persistent underconsumption. The demand driven theories argue that the financial crisis following the 1929 crash led to a sudden and persistent reduction in consumption and investment spending, causing the depression that followed. Once panic and deflation set in, many people believed they could avoid further losses by keeping clear of the markets. Holding money therefore became profitable as prices dropped lower and a given amount of money bought ever more goods, exacerbating the drop in demand. Second, there are the monetarists, who believe that the Great Depression started as an ordinary recession, but that significant policy mistakes by monetary authorities (especially the Federal Reserve) caused a shrinking of the money supply which greatly exacerbated the economic situation, causing a recession to descend into the Great Depression. Related to this explanation are those who point to debt deflation causing those who borrow to owe ever more in real terms. There are also several various heterodox theories that reject the explanations of the Keynesians and monetarists. Some new classical macroeconomists have argued that various labor market policies imposed at the start caused the length and severity of the Great Depression.

Жалпы теориялық ойлау

Ұлы депрессияның екі классикалық, қарама-қарсы теориясы – кейнсиандық (сұранысқа негізделген) және монетаристік түсіндірмелер. Кейнсиандар мен монетаристердің түсіндірмелерін төмендетіп немесе жоққа шығаратын әртүрлі гетеродокс теориялар да бар. Экономистер мен экономикалық тарихшылардың көбі Ұлы депрессияның негізгі себебі ақша айналымы болды деген дәстүрлі монетаристік түсіндірмеге, немесе автономды шығыстардың, әсіресе инвестициялардың төмендеуі Ұлы депрессияның басталуын түсіндіретін дәстүрлі кейнсиандық түсіндірмеге шамамен тең бөлінген. Бүгінде бұл даудың маңызы азайды, себебі борыштық дефляция теориясы және Милтон Фридман мен Анна Шварцтың ақшалай түсіндірмесіне сүйене отырып, ақшалай емес түсіндірмелерді қосатын күтулер гипотезасы қолдауға ие. Федералдық резервтік жүйе ақша дефляциясы мен банктердің құлау процесін тоқтатуы керек деген консенсус бар. Егер Федералдық резервтік жүйе солай істеген болса, экономикалық төмендеу әлдеқайда аз және қысқарақ болар еді.

Қосымша қазіргі заманғы ақшалай емес түсіндірмелер

Ақшалай түсіндірменің екі әлсіз жағы бар. Біріншіден, ол 1930-1931 жылдардағы бастапқы төмендеу кезеңінде ақшаға деген сұраныс ұсыныстан гөрі жылдамырақ төмендеу себебін түсіндіре алмайды. Екіншіден, ол 1933 жылдың наурыз айында қысқа мерзімді пайыздық ставкалар нөлге жуық болған және ақша ұсынысы әлі де азайып жатқан кезде қалпына келтірудің қалай болғанын түсіндіре алмайды. Бұл мәселелер Милтон Фридман мен Анна Шварцтың ақшалай түсіндірмесіне сүйенген, бірақ ақшалай емес түсіндірмелерді де қосатын заманауи түсіндірмелермен шешіледі.

Байлық пен табыстың айырмашылығы

Уаддилл Кэтчингс, Уильям Труфант Фостер, Рексфорд Тугвелл, Адольф Берл (кейінірек Джон Кеннет Галбрайт) сияқты экономистер Франклин Д. Рузвельтке әсер еткен бір теорияны танымал етті. Бұл теория бойынша экономика тұтынушылар сатып ала алатынынан артық тауар өндірді, себебі тұтынушылардың жеткілікті табысы болмады. Осы көзқарасқа сәйкес, 1920 жылдары жалақы өнімділіктің өсуінен төмен темппен өсті, ал өнімділік жоғары деңгейде болды. Өнімділіктің артуының көп бөлігі пайдаға айналды, ол тұтынушылардың сатып алуына емес, қор нарығындағы көпіршікке жұмсалды. Сөйтіп, жұмысшылардың артқан өндірісті сіңіруге жеткілікті табысы болмады. Қор нарығының құлауы американдықтардың сенген банк жүйелерінің сенімді емес екенін көрсетті. Американдықтар өздерінің өтімділігін қамтамасыз ету үшін негізсіз банктерге жүгінді. Экономика құлдырай бастағанда, бұл банктер өз активтеріне тәуелді адамдарды қолдауға шамасы келмеді – олар ірі банктердей күшті емес еді. Ұлы депрессия кезінде "банктердің үш толқыны экономиканы шайқалтты". Бірінші толқын 1930 жылдың соңында және 1931 жылдың басында экономиканың жаңару бағытына бет бұрған кезде болды. Банктердің құлауының екінші толқыны "Федералдық резерв жүйесі алтынның ағынын тоқтату үшін қайта қаржыландыру ставкасын көтергеннен кейін" орын алды.

Бұл соғыстан кейінгі саясат Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі инфляциялық саясатқа дейін болды, сол кезде көптеген еуропалық елдер соғыстың ауыр шығындарына байланысты алтын стандартын тастады. Бұл инфляцияға әкелді, себебі жаңа ақша ұсынысы соғысқа жұмсалды, өнімділікті арттыруға инвестицияларға емес, бұл инфляцияны тежеуге тиіс еді. Осы көзқарас бойынша, жаңа ақша мөлшері инфляция деңгейін анықтайды, сондықтан инфляцияны емдеудің жолы – экономиканы құртуға немесе ысырап етуге бағытталған жаңа валюта мөлшерін азайту, және экономикалық өсуге әкелмейді. Соғыстан кейін Америка және Еуропа елдері алтын стандартына оралғанда, көптеген елдер соғысқа дейінгі баға бойынша алтын стандартына оралуға шешім қабылдады. Мысалы, Ұлыбритания 1925 жылы Алтын Стандарт Актісін қабылдап, Ұлыбританияны алтын стандартына қайтарды, осы арқылы фунт стерлингтің жаңа бағасын соғысқа дейінгі бағамен теңестіру туралы маңызды шешім қабылданды, тіпті фунт сол кезде валюта нарығында әлдеқайда төмен бағамен сауда жасады. Сол кезде бұл әрекетке Джон Мейнард Кейнс және басқалар сын айтты, олар осылайша жалақыны қайта бағалауға мәжбүр ететіндерін айтты. Кейнстің алтын стандартына оралудың Қаржы министрі Уинстон Черчилльдің формасын сынауы оны Версаль келісімінің салдарымен салыстырды. Валюталарды соғысқа дейінгі бағамен теңдеудің бір себебі сол кезде дефляция қауіпті емес деген пікір болды, ал инфляция, әсіресе Веймар Республикасындағы инфляция, төзімсіз қауіпті болды. Тағы бір себеп – номиналды сомада қарыз бергендер қарыз берген алтынның құнын қайтарып алуды үміттенеді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия Францияға төлеуге тиіс өтемақыға байланысты Германия экспорттап, өтемақы төлеу үшін алтын алуға жеткілікті тауарларды сату арқылы несиеге негізделген өсу кезеңін бастады. АҚШ, әлемдегі алтын жинағы ретінде, Германияның валютасын тұрақтандыру үшін Германияға ақша берді, бұл оған Францияға қайтару үшін қажетті өсімді ынталандыру үшін қосымша несие алуға мүмкіндік берді, ал Франция Ұлыбритания мен АҚШ-қа қарыздарды қайтаруға мүмкіндік берді. Қарыз және өтемақы кестесі Дауес жоспарында бекітілді. Кейбір жағдайларда дефляция, егер олар жоғары пайыздық мөлшерлемемен қарызға батқан болса және қайта қаржыландыруға шамасы келмесе, немесе төмен пайыздық мөлшерлемелер болмаған кезде капиталдық тауарларды қаржыландыру үшін несиелерге тәуелді болса, экономиканың ауыл шаруашылығы сияқты секторларына қиындық тудыруы мүмкін. Дефляция тауар бағасын төмендетеді, сонымен бірге борыштың нақты жауапкершілігін арттырады. Дефляция қолма-қол ақшада активтері барларға және активтерге инвестициялау немесе сатып алу немесе ақша қарызға алуды қалайтындарға пайдалы. Темин, Бен Бернанке және Барри Айхенгрин сияқты экономистердің соңғы зерттеулері Депрессия кезінде саясат жасаушылардың шектеулеріне назар аударды. Осы көзқарас бойынша, соғыстар арасындағы алтын стандарттың шектеулері бастапқы экономикалық шоқты күшейтті және артып келе жатқан депрессияны жеңілдетуге кедергі болды. Олардың пікірінше, бастапқы тұрақсыздандырушы шок 1929 жылы АҚШ-тағы Уолл-стрит құлауынан туындаған болуы мүмкін, бірақ мәселені әлемнің қалған бөлігіне алтын стандарт жүйесі жеткізді. Олардың қорытындысына сәйкес, дағдарыс кезінде саясат жасаушылар ақша-кредиттік және фискалдық саясатты жеңілдеткісі келеді, бірақ мұндай әрекет елдердің алтынды келісімшарттық бағамен алмастыру міндеттемесін бұзу қаупін тудырады. Алтын стандарт елдерден халықаралық инвесторларды тарту үшін жоғары пайыздық мөлшерлемелерді сақтауды талап етті, олар шетелдік активтерді алтынмен сатып алады. Сондықтан үкіметтер экономика құлағанда қолдары байланып тұрды, егер олар өз валюталарының алтынмен байланысын тастамаса. Барлық елдердің айырбас бағамдарын алтын стандарты бойынша бекіту валюта нарығының тепе-теңдігіне тек пайыздық мөлшерлемелер арқылы қол жеткізуге мүмкіндік берді. Депрессия нашарлаған сайын көптеген елдер алтын стандартын тастай бастады, және одан ерте бас тартқандар дефляциядан аз зардап шекті және тезірек қалпына келді. Ричард Тимберлейк, еркін банк мектебінің экономисі және Милтон Фридманның шәкірті, өзінің "Алтын стандарттар және АҚШ монетарлық саясатындағы нақты вексельдер доктринасы" атты мақаласында осы ұстанымды нақты айқындады, онда ол Федералдық резерв алтын стандарт аясында жеткілікті мүмкіндіктерге ие болғанын, бұл Нью-Йорк Федералдық резерв губернаторы Бенджамин Стронгтың 1923 және 1928 жылдар арасындағы баға тұрақтандыру саясатымен дәлелденгенін айтты. Бірақ Стронг 1928 жылдың соңында қайтыс болғаннан кейін, Федералдық резервтің басымдығын алған фракция нақты вексельдер доктринасын жақтады, онда барлық ақша физикалық тауарлармен ұсынылуы керек. Тимберлейк бұл саясатты, АҚШ экономикасына зиян келтірген доллардың 30% дефляциясын күштеп енгізгенін, қабылданатын және болдырмауға болатын ретсіздік деп бағалайды, ал қолданыстағы алтын стандарт онысыз да жалғаса алатын еді.

This post war policy was preceded by an inflationary policy during World War I, when many European nations abandoned the gold standard, forced by the enormous costs of the war. This resulted in inflation because the supply of new money that was created was spent on war, not on investments in productivity to increase aggregate supply that would have neutralized inflation. The view is that the quantity of new money introduced largely determines the inflation rate, and therefore, the cure to inflation is to reduce the amount of new currency created for purposes that are destructive or wasteful, and do not lead to economic growth. After the war, when America and the nations of Europe went back on the gold standard, most nations decided to return to the gold standard at the pre war price. When the United Kingdom, for example, passed the Gold Standard Act of 1925, thereby returning Britain to the gold standard, the critical decision was made to set the new price of the Pound Sterling at parity with the pre war price even though the pound was then trading on the foreign exchange market at a much lower price. At the time, this action was criticized by John Maynard Keynes and others, who argued that in so doing, they were forcing a revaluation of wages without any tendency to equilibrium. Keynes' criticism of Chancellor of the Exchequer Winston Churchill's form of the return to the gold standard implicitly compared it to the consequences of the Treaty of Versailles. One of the reasons for setting the currencies at parity with the pre war price was the prevailing opinion at that time that deflation was not a danger, while inflation, particularly the inflation in the Weimar Republic, was an unbearable danger. Another reason was that those who had loaned in nominal amounts hoped to recover the same value in gold that they had lent. Because of the World War I reparations that Germany had to pay France, Germany began a credit fueled period of growth in order to export and sell enough goods abroad to gain gold to pay the reparations. The U. S., as the world's gold sink, loaned money to Germany to stabilize its currency, which allowed it to access additional credit to spur the growth needed to pay back France, and France to pay back loans to the U. K. and the U. S. The loan and a reparations schedule were codified in the Dawes Plan. In some cases, deflation can be hard on sectors of the economy such as agriculture, if they are deeply in debt at high interest rates and are unable to refinance, or that are dependent upon loans to finance capital goods when low interest rates are not available. Deflation erodes the price of commodities while increasing the real liability of debt. Deflation is beneficial to those with assets in cash, and to those who wish to invest or purchase assets or loan money. More recent research, by economists such as Temin, Ben Bernanke, and Barry Eichengreen, has focused on the constraints policy makers were under at the time of the Depression. In this view, the constraints of the inter war gold standard magnified the initial economic shock and were a significant obstacle to any actions that would ameliorate the growing Depression. According to them, the initial destabilizing shock may have originated with the Wall Street Crash of 1929 in the U. S., but it was the gold standard system that transmitted the problem to the rest of the world. According to their conclusions, during a time of crisis, policy makers may have wanted to loosen monetary and fiscal policy, but such action would threaten the countries' ability to maintain their obligation to exchange gold at its contractual rate. The gold standard required countries to maintain high interest rates to attract international investors who bought foreign assets with gold. Therefore, governments had their hands tied as the economies collapsed, unless they abandoned their currency's link to gold. Fixing the exchange rate of all countries on the gold standard ensured that the market for foreign exchange can only equilibrate through interest rates. As the Depression worsened, many countries started to abandon the gold standard, and those that abandoned it earlier suffered less from deflation and tended to recover more quickly. Richard Timberlake, economist of the free banking school and protégé of Milton Friedman, specifically addressed this stance in his paper Gold Standards and the Real Bills Doctrine in U. S. Monetary Policy, wherein he argued that the Federal Reserve actually had plenty of lee way under the gold standard, as had been demonstrated by the price stability policy of New York Fed governor Benjamin Strong, between 1923 and 1928. But when Strong died in late 1928, the faction that took over dominance of the Fed advocated a real bills doctrine, where all money had to be represented by physical goods. This policy, forcing a 30% deflation of the dollar that inevitably damaged the U. S. economy, is stated by Timberlake as being arbitrary and avoidable, the existing gold standard having been capable of continuing without it:

Бұл бақылау шешуші болды. Стронгтың тұрақты баға деңгейін сақтау саясатын алтын шектеулерін ескермей ілгерілету прецедентіне сәйкес, нақты вексельдерді жақтаушылар өздерінің саяси идеалдарын жүзеге асыруда тең мүмкіндіктерге ие болды. 1928–29 жылдардағы жүйе саясаты баға деңгейін тұрақтандырудан пассивті вексельдерге ауысты. "Алтын" стандарты өз орнында қалды – жақсы уақыт күтіп тұрған формалды терезе безендірілімі.

Қаржы институттарының құрылымдары

Экономикалық тарихшылар (әсіресе Фридман мен Шварц) көптеген банктердің банкротқа ұшырауының маңыздылығын атап көрсетеді. Бұл банкроттықтар көбінесе Американың ауылдық аймақтарында болды. Ауыл шаруашылығындағы құрылымдық әлсіздіктер жергілікті банктерді өте осал етті. Фермерлер, бұған дейін қарызға батқан, 1920 жылдардың соңында шаруашылық өнімдерінің бағасының күрт төмендегенін және несиелері бойынша нақты пайыздық мөлшерлемелердің өскенін көрді. Олардың жері бұрыннан-ақ ипотекаға берілген (1919 жылғы жер бағасының көтерілуі салдарынан), ал егін бағасы қарыздарын өтеуге жеткіліксіз болды. 1920 жылдары шағын банктер, әсіресе ауыл шаруашылығы экономикасына байланысты банктер, тұрақты дағдарыста болды, өйткені клиенттері нақты пайыздық мөлшерлемелердің күрт өсуіне байланысты несиелерін төлемеді; осы онжылдық бойы осы кіші банктер арасында банкроттықтар жиі болды. Қалалық банктер де шоққа ұшырататын құрылымдық әлсіздіктерден зардап шекті. Елдің ірі банктерінің кейбіреулері жеткілікті резервтерді сақтамады және акция нарығына көп инвестиция жасады немесе тәуекелді несиелер берді. Нью-Йорк банктерінің Германия мен Латын Америкасына берген несиелері ерекше тәуекелді болды. Басқаша айтқанда, банк жүйесі үлкен экономикалық төмендеудің соққысын сіңіруге дайын болған жоқ. Экономистер банктердің банкротқа ұшырауына өтімділік тұзағы да себеп болуы мүмкін деген пікірде. Экономистер мен тарихшылар 1929 жылғы Уолл-стрит құлауына қанша жауапкершілік жүктеу керектігін пікірталас жүргізеді. Уақыт дұрыс болды, болашақ өркендеу туралы күтулерге келген соққының масштабы жоғары болды. Көптеген сарапшылар 1928-1929 жылдардағы нарық негізгі факторлармен салыстырғанда тым жоғары бағаланған "көпіршік" болды деп санайды. Экономистер оның кінәлі екенін мойындайды, бірақ оның үлесі қанша екенін ешкім бағалаған жоқ. Милтон Фридман: "1929 жылғы қор нарығының құлауы бастапқы төмендеуге әсер еткеніне еш күмәнім жоқ" деп қорытындылады. Алайда, мемлекеттік облигацияларды иелену идеясы бастапқыда инвесторлар үшін тартымды болды, өйткені Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америкада Liberty Loan кампаниясы осы иелікті ынталандырды. Бұл үстемдікке ұмтылыс 1920 жылдарға дейін сақталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америка Құрама Штаттары әлемнің несие берушісіне айналды және көптеген шетелдік мемлекеттер оған тәуелді болды. "Әлемнің үкіметтері несие алу үшін Уолл-стритке жүгінді".

Economic historians (especially Friedman and Schwartz) emphasize the importance of numerous bank failures. The failures were mostly in rural America. Structural weaknesses in the rural economy made local banks highly vulnerable. Farmers, already deeply in debt, saw farm prices plummet in the late 1920s and their implicit real interest rates on loans skyrocket. Their land was already over mortgaged (as a result of the 1919 bubble in land prices), and crop prices were too low to allow them to pay off what they owed. Small banks, especially those tied to the agricultural economy, were in constant crisis in the 1920s with their customers defaulting on loans because of the sudden rise in real interest rates; there was a steady stream of failures among these smaller banks throughout the decade. The city banks also suffered from structural weaknesses that made them vulnerable to a shock. Some of the nation's largest banks were failing to maintain adequate reserves and were investing heavily in the stock market or making risky loans. Loans to Germany and Latin America by New York City banks were especially risky. In other words, the banking system was not well prepared to absorb the shock of a major recession. Economists have argued that a liquidity trap might have contributed to bank failures. Economists and historians debate how much responsibility to assign the Wall Street Crash of 1929. The timing was right; the magnitude of the shock to expectations of future prosperity was high. Most analysts believe the market in 1928–29 was a "bubble" with prices far higher than justified by fundamentals. Economists agree that somehow it shared some blame, but how much no one has estimated. Milton Friedman concluded, "I don't doubt for a moment that the collapse of the stock market in 1929 played a role in the initial recession". But the idea of owning government bonds initially became ideal to investors when Liberty Loan drives encouraged this possession in America during World War I. This strive for dominion persisted into the 1920s. After World War I, the United States became the world's creditor and was depended upon by many foreign nations. "Governments from around the globe looked to Wall Street for loans".

Протекционизм

Протекционизм, мысалы американдық Smoot-Hawley тарифтік заңы, Ұлы депрессияның себебі ретінде жиі айтылады, себебі протекционистік саясатты қабылдаған елдер «көршісінің есесінен пайда табу» салдарына ұшырады. Smoot-Hawley тарифтік заңы ең көп зиянды ауыл шаруашылығына тигізді, өйткені ол фермерлерді қарыздарын төлеуден бас тартуға мәжбүр етті. Бұл оқиға Орта Батыс және Батыстағы банктердегі банк жүйесінің күйреуіне әкелген банктік дағдарысты күшейте түсті немесе тіпті оған себеп болды. 1000-нан астам экономистің қол қойған өтініші АҚШ үкіметіне Smoot-Hawley тарифтік заңының катастрофалық экономикалық салдарлары болатыны туралы ескерту жіберді; алайда, бұл заңға қол қоюға кедеріс болмады. Әлемдегі үкіметтер шетелдік тауарларға жұмсалатын қаражатты азайту үшін түрлі шаралар қабылдады, мысалы: «тарифтерді енгізу, импорттық квоталар және валюталық бақылаулар». Бұл шектеулер сауда қатынастарындағы елдер арасында шиеленісті күшейте түсті, депрессия кезінде айтарлықтай төмендеуге алып келді. Барлық елдер де бірдей протекционистік шараларды қолданбады. Кейбір елдер тарифтерді күрт көтерді және шетелдік валюталық операцияларға қатаң шектеулер қойды, ал басқалары «сауда және валюталық шектеулерді маргиналды түрде ғана» қысқартты. Дегенмен, көптеген экономистер Smoot-Hawley тарифтік заңы Ұлы депрессияға елеулі үлес қоспады деп санайды. Экономист Пол Кругман: «Протекционизмнің маңызы өндіріс қалпына келген кезде сауданың жаңаруына кедеріс келтірді» дейді. Ол Барри Айхенгрин мен Дуглас Ирвиннің есебіне сілтеме жасайды: есептегі 1-сурет 1929 жылдан 1932 жылға дейін сауда мен өндіріс бірге төмендегенін, бірақ 1932 жылдан 1937 жылға дейін өндіріс саудадан жылдам өскенін көрсетеді. Авторлар алтын стандартына қатысу көптеген елдерді тарифтерге жүгінуге мәжбүр еткенін, ал олар өз валюталарын девальвациялауы керек еді деп мәлімдейді. Питер Теминнің пікірінше, кең таралған пікірге қарамастан, тарифтің теріс әсері шамалы болды. Ол экспорттың 1929 жылы ЖІӨ-нің 7 пайызын құрағанын, келесі екі жылда ЖІӨ-нің 1,5 пайызына төмендегенін және бұл төмендеу тарифтен туындаған ішкі сұраныстың өсуімен толықтырылғанын атап өтеді.

Protectionism, such as the American Smoot–Hawley Tariff Act, is often indicated as a cause of the Great Depression, with countries enacting protectionist policies yielding a beggar thy neighbor result. The Smoot–Hawley Tariff Act was especially harmful to agriculture because it caused farmers to default on their loans. This event may have worsened or even caused the ensuing bank runs in the Midwest and West that caused the collapse of the banking system. A petition signed by over 1,000 economists was presented to the U. S. government warning that the Smoot–Hawley Tariff Act would bring disastrous economic repercussions; however, this did not stop the act from being signed into law. Governments around the world took various steps into spending less money on foreign goods such as: "imposing tariffs, import quotas, and exchange controls". These restrictions formed a lot of tension between trade nations, causing a major deduction during the depression. Not all countries enforced the same measures of protectionism. Some countries raised tariffs drastically and enforced severe restrictions on foreign exchange transactions, while other countries condensed "trade and exchange restrictions only marginally": However, many economists believe that the Smoot Hawley tariff act was not a major contributor to the great depression. Economist Paul Krugman holds that, "Where protectionism really mattered was in preventing a recovery in trade when production recovered". He cites a report by Barry Eichengreen and Douglas Irwin: Figure 1 in that report shows trade and production dropping together from 1929 to 1932, but production increasing faster than trade from 1932 to 1937. The authors argue that adherence to the gold standard forced many countries to resort to tariffs, when instead they should have devalued their currencies. Peter Temin argues that contrary the popular argument, the contractionary effect of the tariff was small. He notes that exports were 7 percent of GNP in 1929, they fell by 1.5 percent of 1929 GNP in the next two years and the fall was offset by the increase in domestic demand from tariff.

Халықаралық борыш құрылымы

Соғыс 1918 жылы аяқталғанда, АҚШ-пен одақтасқан барлық еуропалық мемлекеттер американдық банктерге зор қарыз жинаған еді, олардың қираған қазыналарынан қайтару мүмкін емес сомалар. Одақтастардың Германия мен Австрия-Мажарстаннан өтемақы талап етуінің бір себебі осы еді (Вудро Вильсонның наразылығына қарамастан). Олар өтемақының арқасында өз қарыздарын өтей алады деп сенді. Алайда, Германия мен Австрия-Мажарстан соғыстан кейін ауыр экономикалық қиындыққа тап болды; олар одақтастар сияқты өз қарыздарын төлей алмай, өтемақы төлеуге де шамалары жетпеді. Қарызкор елдер 1920 жылдары АҚШ-тан қарыздарын кешіруді немесе кеміндетейтін талаптар қойды. Американдық үкімет бас тартты. Оның орнына, АҚШ банктері Еуропа мемлекеттеріне ірі несиелер беруді бастады. Осылайша, қарыздар (және өтемақылар) ескі қарыздарды ұлғайту және жаңаларын жинақтау арқылы төленді. 1920 жылдардың соңында, әсіресе 1929 жылдан кейін американдық экономика әлсірегеннен кейін, еуропалық мемлекеттерге АҚШ-тан қарыз алу қиын болды. Сонымен қатар, АҚШ-тың жоғары тарифтері олардың тауарларын АҚШ нарықтарында сатуды қиындатты. Қарыздарын өтеу үшін шетел валютасынан түсетін кіріс көзін таба алмағандықтан, олар төлемдерді тоқтата бастады. 1920 жылдардың соңында АҚШ тауарларына еуропалық сұраныс төмендеді. Бұл бір жағынан еуропалық өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының өнімділігінің артуымен, екінші жағынан кейбір еуропалық мемлекеттердің (әсіресе Веймар Германиясының) ауыр қаржылық дағдарысқа ұшырауымен және шетелден тауар сатып алуға шамаларының жетпеуімен байланысты болды. Алайда, 1920 жылдардың соңында еуропалық экономиканың тұрақсыздығына себеп болған басты мәселе – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалыптасқан халықаралық қарыз жүйесі еді. Смут-Хоули тарифтік заңы сияқты жоғары тарифтер соғыс қарыздарын төлеуге кедергі келтірді. АҚШ-тың жоғары тарифтері салдарынан, репарациялар мен соғыс қарызын төлеу тек белгілі бір циклмен жалғасты. 1920 жылдары бұрынғы одақтастар АҚШ-қа соғыс қарызын негізінен Германиядан алған өтемақы төлемдерінің есебінен төледі, ал Германия бұл төлемдерді АҚШ пен Ұлыбританиядан алған ірі жеке қарыздардың арқасында ғана жасай алды. Сол сияқты, АҚШ-тың шетелдегі инвестициялары шетел мемлекеттеріне АҚШ экспорттық тауарларын сатып алуға мүмкіндік берген доллармен қамтамасыз етті. Сенатор Рид Смут пен өкіл Уиллис С. Хоули ұсынған Смут-Хоули тарифтік заңы 1930 жылдың маусымында американдық импортқа салықты шамамен 20 пайызға көтеру үшін президент Гувер қол қойды. Бұл салық, АҚШ-тағы азаятын табыс пен өндіріспен бірге, американдықтарға шетелдік тауарларға аз ақша жұмсауға мүмкіндік берді. Керісінше, еуропалық сауда елдері бұл салықты көтеруге наразылық білдірді, өйткені «АҚШ халықаралық кредитор болғандықтан және АҚШ нарығына экспорт азайып бара жатқандықтан». Смут-Хоули тарифтік заңына жауап ретінде Американың негізгі өндірушілерінің бірі және ірі сауда серіктесі Канада американдықтарға қажетті импорттық тауарлардың құнын арттыру арқылы қарсы шаралар қолдануды жөн көрді. 1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан кейін өтімділік үшін күрес барысында қаражат Еуропадан Америкаға қайта ағылды, ал Еуропаның әлсіз экономикасы құлдырады. 1931 жылға қарай әлем соңғы жылдардағы ең ауыр депрессиядан зардап шекті, ал репарациялар мен соғыс қарыздарының бүкіл жүйесі құлап кетті.

When the war came to an end in 1918, all European nations that had been allied with the U. S. owed large sums of money to American banks, sums much too large to be repaid out of their shattered treasuries. This is one reason why the Allies had insisted (to the consternation of Woodrow Wilson) on reparation payments from Germany and Austria Hungary. Reparations, they believed, would provide them with a way to pay off their own debts. However, the German Empire and Austria Hungary were themselves in deep economic trouble after the war; they were no more able to pay the reparations than the Allies to pay their debts. The debtor nations put strong pressure on the U. S. in the 1920s to forgive the debts, or at least reduce them. The American government refused. Instead, U. S. banks began making large loans to the nations of Europe. Thus, debts (and reparations) were being paid only by augmenting old debts and piling up new ones. In the late 1920s, and particularly after the American economy began to weaken after 1929, the European nations found it much more difficult to borrow money from the U. S. At the same time, high U. S. tariffs were making it much more difficult for them to sell their goods in U. S. markets. Without any source of revenue from foreign exchange to repay their loans, they began to default. Beginning late in the 1920s, European demand for U. S. goods began to decline. That was partly because European industry and agriculture were becoming more productive, and partly because some European nations (most notably Weimar Germany) were suffering serious financial crises and could not afford to buy goods overseas. However, the central issue causing the destabilization of the European economy in the late 1920s was the international debt structure that had emerged in the aftermath of World War I. The high tariff walls such as the Smoot–Hawley Tariff Act critically impeded the payment of war debts. As a result of high U. S. tariffs, only a sort of cycle kept the reparations and war debt payments going. During the 1920s, the former allies paid the war debt installments to the U. S. chiefly with funds obtained from German reparations payments, and Germany was able to make those payments only because of large private loans from the U. S. and Britain. Similarly, U. S. investments abroad provided the dollars, which alone made it possible for foreign nations to buy U. S. exports. The Smoot–Hawley Tariff Act was instituted by Senator Reed Smoot and Representative Willis C. Hawley, and signed into law by President Hoover, to raise taxes on American imports by about 20 percent during June 1930. This tax, which added to already shrinking income and overproduction in the U. S., only benefitted Americans in having to spend less on foreign goods. In contrast, European trading nations frowned upon this tax increase, particularly since the "United States was an international creditor and exports to the U. S. market were already declining". In response to the Smoot–Hawley Tariff Act, some of America's primary producers and largest trading partner, Canada, chose to seek retribution by increasing the financial value of imported goods favoured by the Americans. In the scramble for liquidity that followed the 1929 stock market crash, funds flowed back from Europe to America, and Europe's fragile economies crumbled. By 1931, the world was reeling from the worst depression of recent memory, and the entire structure of reparations and war debts collapsed.

Халық санының динамикасы

1939 жылы белгілі экономист Элвин Хансен халық санының өсу қарқынының төмендеуін Ұлы депрессиямен байланыстыра талқылады. Осы идея 1978 жылы Манитоба университетінің экономисі Кларенс Барбердің жарияланымда талқыланды. Барбер Депрессияны талдау үшін «Харрод моделінің бір түрін» пайдалана отырып, былай дейді:

Барбер 1920 жылдары «өнімділік өсу қарқынының» төмендеуіне «нақты дәлелдер жоқ» десе де, дәл сол кезеңде халық санының өсу қарқыны төмендей бастағанына «нақты дәлелдер» бар екенін айтады. Ол халық санының өсу қарқынының төмендеуі «табиғи өсу қарқынының» төмендеуіне әкеп соғуы мүмкін екенін, бұл ауыр депрессияға себеп болуы мүмкін деп санайды. Демографиялық факторларға байланысты тұрғын үй құрылысының төмендеуі 1933 жылы 28%-ды, ал 1940 жылы 38%-ды құрады деп бағаланған. 1920 жылдары халық санының өсу қарқынының төмендеуіне 1910 жылдан кейін туу көрсеткішінің төмендеуі және иммиграцияның азаюы себеп болды. Иммиграцияның азаюының басты себебі – 1920 жылдардағы иммиграцияға қатысты шектеулерді күшейткен заңнама болды. 1921 жылы Конгресс «Шұғыл квота заңы» қабылдады, одан кейін 1924 жылы Иммиграциялық заң қабылданды. 1925 жылдан бастап экономиканың нашарлауына ықпал еткен факторлар – тұрғын және тұрғын емес үйлердің салыну көлемінің азаюы болды. 1928-29 жылдары соғыстың салдарынан туған қарыз, отбасылардың азаюы және ипотекалық төлемдер мен несиелердің арасындағы теңгерімсіздік негізінен салынатын үйлердің санының төмендеуіне себепкер болды. Бұл халық санының өсу қарқынының төмендеуіне әкелді. Тұрғын емес үйлер «он жыл бойы жоғары қарқынмен» салынып жатса да, мұндай үйлерге сұраныс өте төмен болды.

Шолу

Қазіргі заманғы экономикалық ойдың басты мектептерінің тұрғысынан, үкімет белгілі бір кең номиналды көрсеткішті тұрақты өсу жолында ұстауға тырысуы керек (жаңа классикалық макроэкономика мен монетаризм жақтастары үшін өлшем – номиналды ақша ұсынымы; кейнсиандық экономистер үшін – жалпы номиналды сұраныс). Төмендеу кезеңінде орталық банк банк жүйесіне ликвидтік құюы керек, ал үкімет салықтарды төмендетіп, шығындарды арттыру арқылы номиналды ақша массасы мен жалпы номиналды сұраныстың құлдырауына жол бермеуі керек. АҚШ үкіметі мен Федералдық резерв жүйесі 1929-1932 жылдардағы Ұлы депрессияға қадам басқанда мұны істемеді. Президент Гувердің саясатына қатысты экономистер Барри Эйхенгрин мен Дж. Брэдфорд ДеЛонг Гувер әкімшілігінің фискалдық саясатын «жоюшы» экономистер мен саясаткерлердің басшылығымен жүргізгенін атап көрсетеді. Гувер 1932 жылға дейін федералдық бюджетті теңгерімде ұстауға тырысқандықтан, ол қазынашылық министрі Эндрю Меллонға сенімін жоғалтып, оны алмастырды. Гувер өзінің естеліктерінде ол «жоюшылар» тарапына емес, «экономикалық жауапкершілікке» ие кабинет мүшелері – сауда министрі Роберт П. Ламонт пен ауыл шаруашылығы министрі Артур М. Хайдтың тарапына шыққанын жазды. Олар президентке «жағдайды жеңілдету үшін үкіметтің құзыретін пайдалануға» кеңес берді. Бірақ ол Эндрю Меллонды 1932 жылдың ақпанына дейін қазынашылық министрі қызметінде қалдырды. 1932 жылы Гувер депрессиямен күресу үшін күшті шараларды қолдауға кірісті. Өзінің мемуарларында президент Гувер Ұлы депрессияға қадам басқан кезде әрекетсіздікке кеңес берген кабинет мүшелері туралы ащы пікір білдірді: «Жазық қалдырушылар», қазынашылық министрі Меллон бастап, үкімет қол сұқпай, дағдарыстың өзінен-өзі таралуын күтуі керек деп ойлады. Меллон мырзаның бір ғана формуласы болды: «Еңбекті, акцияларды, фермерлерді, жылжымайтын мүлікті жою. Бұл жүйенің шіріген бөліктерін тазартады. Құнсыздану арзан болады, адамдар тырысып жұмыс істейді, ізгіленген өмір сүреді. Бағалар түзетіледі, кәсіпкерлер қабілетсіздерден қирағандарды жинап алады». 1975 жылғы сөйлесінде Хаек Орталық банк саясатына қарсылық көрсетпегені үшін қырық жыл бұрын жасаған қателігін мойындады және «екіұшты» болғанының себебін түсіндірді: «Ол кезде мен қысқа мерзімді дефляция процесі жұмыс істейтін экономикамен үйлеспейтін жалақының қатаңдығын бұзуы мүмкін деп сендім». Гувер «лаиссез-фер» саясатын қолдамады. Бірақ оның басты философиясы – еріктілік, өзін-өзі көмектесу және жеке бастың күштілігі болды. Ол тікелей федералдық араласудан бас тартты. Ол үкімет өзінің тікелей алдыңғыларына (Уоррен Г. Хардинг, Кальвин Кулидж) қарағанда көбірек істеуі керек деп ойлады. Бірақ ол кейіннен Франклин Д. Рузвельт істегендей алға басуға дайын болмады. Сондықтан ол «жаңа президенттердің біріншісі» және «ескі президенттердің соңғысы» деп сипатталады. Гувердің алғашқы шаралары бизнестің жұмыс күшін қысқартуға немесе жалақыны төмендетуге қатысты еріктілігіне негізделген. Бірақ бизнестің таңдауы болмады, жалақы төмендетілді, жұмысшылар жұмыстан босатылды, инвестициялар кейінге шегерілді. Гувер әкімшілігі 1930-1932 жылдар аралығында 100 миллион доллардан астам ауыл шаруашылығына арналған шұғыл несиелер мен 915 миллион долларға жуық қоғамдық жұмыстар жобаларын ұсынды. Гувер банкирлерді ірі банктердің құлдыраған банктерге аман қалуына көмектесу үшін Ұлттық несие корпорациясын құруға шақырды. Бірақ банкирлер құлдыраған банктерге инвестиция салуға құлшынбады, ал Ұлттық несие корпорациясы мәселені шешу үшін ештеңе істемеді. 1932 жылы Гувер банктерді құтқару және қаржы институттарына сенімді қалпына келтіру үшін 2 миллиард долларға дейін несие беруге өкілетті Федералдық агенттік – Қайта құру қаржы корпорациясын құруға мәжбүр болды. Бірақ 2 миллиард доллар барлық банктерді құтқару үшін жеткіліксіз болды, банктік қашулар мен банктердің банкротқа ие болуы жалғасты.

From the point of view of today's mainstream schools of economic thought, government should strive to keep some broad nominal aggregate on a stable growth path (for proponents of new classical macroeconomics and monetarism, the measure is the nominal money supply; for Keynesian economists it is the nominal aggregate demand itself). During a depression the central bank should pour liquidity into the banking system and the government should cut taxes and accelerate spending in order to keep the nominal money stock and total nominal demand from collapsing. The United States government and the Federal Reserve did not do that during the 1929‑32 slide into the Great Depression Regarding the policies of President Hoover, economists Barry Eichengreen and J. Bradford DeLong point out that the Hoover administration's fiscal policy was guided by liquidationist economists and policy makers, as Hoover tried to keep the federal budget balanced until 1932, when Hoover lost confidence in his Secretary of the Treasury Andrew Mellon and replaced him. Hoover wrote in his memoirs he did not side with the liquidationists, but took the side of those in his cabinet with "economic responsibility", his Secretary of Commerce Robert P. Lamont and Secretary of Agriculture Arthur M. Hyde, who advised the President to "use the powers of government to cushion the situation". But at the same time he kept Andrew Mellon as Secretary of the Treasury until February 1932. It was during 1932 that Hoover began to support more aggressive measures to combat the Depression. In his memoirs, President Hoover wrote bitterly about members of his Cabinet who had advised inaction during the downslide into the Great Depression:

quote|The leave it alone liquidationists headed by Secretary of the Treasury Mellon felt that government must keep its hands off and let the slump liquidate itself. Mr. Mellon had only one formula: "Liquidate labor, liquidate stocks, liquidate the farmers, liquidate real estate It will purge the rottenness out of the system. High costs of living and high living will come down. People will work harder, live a more moral life. Values will be adjusted, and enterprising people will pick up the wrecks from less competent people." In a talk in 1975, Hayek admitted the mistake he made over forty years earlier in not opposing the Central Bank's deflationary policy and stated the reason why he had been "ambivalent": "At that time I believed that a process of deflation of some short duration might break the rigidity of wages which I thought was incompatible with a functioning economy." Hoover was no exponent of laissez faire. But his principal philosophies were voluntarism, self help, and rugged individualism. He refused direct federal intervention. He believed that government should do more than his immediate predecessors (Warren G. Harding, Calvin Coolidge) believed. But he was not willing to go as far as Franklin D. Roosevelt later did. Therefore, he is described as the "first of the new presidents" and "the last of the old". Hoover's first measures were based on voluntarism by businesses not to reduce their workforce or cut wages. But businesses had little choice and wages were reduced, workers were laid off, and investments postponed. The Hoover administration extended over $100 million in emergency farm loans and some $915 million in public works projects between 1930 and 1932. Hoover urged bankers to set up the National Credit Corporation so that big banks could help failing banks survive. But bankers were reluctant to invest in failing banks, and the National Credit Corporation did almost nothing to address the problem. In 1932 Hoover reluctantly established the Reconstruction Finance Corporation, a Federal agency with the authority to lend up to $2 billion to rescue banks and restore confidence in financial institutions. But $2 billion was not enough to save all the banks, and bank runs and bank failures continued.

Федералды шығындар

Дж. Брэдфорд ДеЛонг Гувердің қалыпты жағдайда бюджетті қысқартуға тырысқанын және бюджеттің теңгерімді болуын үнемі қалағанын түсіндірді. Гувер екі жарым жыл бойы Ұлы депрессия басталғаннан кейін үкімет шығындарын арттыруға ұмтылған күшті саяси күштерге қарсы тұрды. Депрессияның алғашқы екі жылында (1929 және 1930 жылдар) Гувер шамамен 0,8% құрайтын бюджеттік артықшылыққа қол жеткізді. 1931 жылы, экономикалық жағдай нашарлап, ЖІӨ 15%-ға төмендегенде, федералдық бюджетте ЖІӨ-нің 0,6%-ын құрайтын шағын тапшылық болды. 1932 жылға дейін (ЖІӨ 1929 жылғы деңгеймен салыстырғанда 27%-ға төмендеді) Гувер шығындарды арттыратын шараларды (Қайта құру қаржы корпорациясы, Федералдық үй-жай несие банкі туралы заң, штаттық депрессияны жеңілдету бағдарламаларын қаржыландыруға тікелей қарыздар) ұсынды. Бірақ сонымен бірге ол бюджеттің теңгерімділігін қалпына келтіру үшін салықтарды күрт арттырған 1932 жылғы Салық заңын қабылдады. Президент Гувердің өзінің алдындағы нәрсені көруге кедергі келгені айтылады. Экономист Джеймс Дюсенберри экономикалық тепе-теңсіздіктің себебі Бірінші дүниежүзілік соғыс ғана емес, сонымен қатар ХХ ғасырдың бірінші тоқсанында жасалған құрылымдық өзгерістер екенін айтады. Ол сондай-ақ, ел экономикасының салалары кішірейгенін, тұрғын үйге сұраныс азайып, қор нарығының құлдырауы "бұрынғы қаржылық дағдарыстарға қарағанда тұтынуға тікелей әсер еткенін" мәлімдеді. Экономист Уильям А. Льюис Америка мен оның негізгі өндірушілері арасындағы қайшылықты былай сипаттады:

Қор нарығының құлдырауы Ұлы депрессияның алғашқы белгісі болған жоқ. "Құлдыраудан көп бұрын, жергілікті банктер күніне біреуден жабылып жатты". 1920 жылдары инвесторларды федералдық банктерге қауіпсіздік желісі ретінде сенуге итерген Федералдық резерв жүйесі болды. Олар акциялар сатып алуға және кез келген құбылмалылықтарды елемеуге ынталандырылды. Экономист Роджер Бабсон инвесторларды болашақтағы кемшілік туралы ескертуге тырысты, бірақ 1929 жылдың жазында экономика нашарлай бастаған кезде оны күлдірді. Англия мен Германия соғыстан кейін алтын валютасының күшіне шыдамы жетпеген кезде, экономистер тұрақсыз және сәтті болуға тырысқан "жаңа экономиканың" мүмкін еместігіне көздерін жұмды. Халықаралық деңгейдегі теңгерімсіздік дағдарысқа әкелгенімен, елдегі экономика тұрақты қалды. Депрессия содан кейін халықаралық деңгейдегі барлық елдерге әсер етті. "Германияның маркасы құлдырады, өйткені канцлер ішкі саясатты ақылға қонымды қаржыдан жоғары қойды; Англия банкі кейіннен болған шабуылдан кейін алтын стандартын тастады; және АҚШ Федералдық резервтік жүйесі доллардың құнын сақтау үшін 1931 жылдың қазанында пайыздық ставканы күрт көтерді". 1931 жылдың басында салық декларациялары экономикалық төмендеуге байланысты табыстың күрт төмендегенін көрсетті. Табыс салығы түсімдері 1930 жылғыдан 40%-ға азайды. Сонымен қатар, үкімет шығындары бағаланғаннан әлдеқайда көп болды. 1931 жылдың желтоқсан айында экономикалық төмендеудің аяқталуына үміт жоғалды, өйткені барлық экономикалық көрсеткіштер төмендеу үрдісінің жалғасатынын көрсетті. 1932 жылдың 7 қаңтарында Эндрю Меллон Гувер әкімшілігінің салықтарды көтеру арқылы мемлекеттік қарыздың одан әрі өсуін тоқтатуға ниеттенгенін мәлімдеді. 1932 жылдың 6 маусымында 1932 жылғы Салық заңына қол қойылды.

Франклин Д. Рузвельт (1933-45 жж.)

Рузвельт 1932 жылғы президент сайлауында жеңіске жетіп, экономиканы жаңғыртуға уәде берді. Ол Әлеуметтік қамсыздандыру, банк реформасы және алтын стандартты тоқтату сияқты бірқатар бағдарламаларды енгізді, бұл шаралар жиынтығы «Жаңа саясат» деп аталды. Көптеген тарихшылар мен экономистер «Жаңа саясаттың» экономиканы жаңғыртуға көмектескенін айтады. Роберт Уэплс, Уэйк-Форест университетінің экономика профессоры, Экономикалық тарих қауымдастығының мүшелеріне анонимді сауалнама жіберіп, экономикалық тарихшылардың пікірін зерттеді. Олардан «Жаңа саясаттың үкіметтік шаралары Ұлы депрессияны ұзартып, тереңдетті» деген мәлімдемемен келісесіз бе, келісесіз бе әлде шарттарымен келісесіз бе деп сұрады. Университет тарих факультетінде жұмыс істейтін экономикалық тарихшылардың 6% ғана осы мәлімдемемен келісті, ал экономика факультетінде жұмыс істейтіндердің 27% келісті. Екі топтың да шамамен бірдей үлесі (21% және 22%) «шарттарымен келісемін» деген жауап берді, ал тарих факультетінде жұмыс істейтіндердің 74% және экономика факультетінде жұмыс істейтіндердің 51% мәлімдемемен толығымен келіспеді. Коул Оханианның моделінде қалыпты жағдайдан баяу жаңғырту байқалады, олар бұл жағдайды «Жаңа саясаттың» монополияға және байлықты теңсіз бөлуге ұмтылған шараларымен түсіндіреді. Осы диагностикалық деректерді Ұлы депрессиямен байланыстыратын маңызды экономикалық зерттеу – Коул мен Оханианның жұмысы. Коул Оханиан «Жаңа саясаттың» екі шарасын атап көрсетті: Ұлттық өнеркәсіпті жаңғырту туралы заң және Ұлттық еңбек қатынастары туралы заң (NLRA), соңғысы NIRA-ның еңбек шараларын күшейтті. Коул Оханианның сөзіне сәйкес, «Жаңа саясаттың» шаралары кем дегенде өндіріс және кейбір энергетика және тау-кен салаларында картельдерді құруға, жалақыны көтеруге және бағаларды өсіруге әкеп соқты. Рузвельттің депрессияның салдарына қарсы шаралары, мысалы, NIRA, әрбір сала үшін «әділ бәсекелестік кодексін» енгізу арқылы қатты дефляция кезеңіндегі қатыгез бәсекелестікті азайтуға бағытталды, бұл сұраныстың және жұмыспен қамтудың төмендеуіне себеп болды деп есептелді. NIRA монополияға қарсы заңдарды тоқтатты және өнеркәсіп жалақыны нақты деңгейден жоғары көтеріп, еңбек одақтарымен ұжымдық келіссөздер жүргізуге келіссе, кейбір секторларда келісімдерге жол берді. Картельдерді құрудың салдары монополияның негізгі салдары ретінде қарастырылуы мүмкін. Мұндай корпорация тым аз өнім шығарады, тым жоғары баға белгілейді және жұмыс күшін тиімсіз пайдаланады. Сол сияқты, кәсіподақтардың күшінің артуы монополияға ұқсас жағдайды тудырады. Кәсіподақ мүшелері үшін жалақы тым жоғары болғандықтан, корпорация аз адамды жұмысқа қабылдайды және өндіріс көлемін азайтады. Коул Оханиан көрсеткендей, тренд пен нақты өндіріс арасындағы айырманың 60% картельдер мен кәсіподақтардың әрекеттеріне байланысты.

Roosevelt won the 1932 presidential election promising to promote recovery. He enacted a series of programs, including Social Security, banking reform, and suspension of the gold standard, collectively known as the New Deal. The majority of historians and economists argue the New Deal was beneficial to recovery. In a survey of economic historians conducted by Robert Whaples, professor of economics at Wake Forest University, anonymous questionnaires were sent to members of the Economic History Association. Members were asked to either disagree, agree, or agree with provisos with the statement that read: "Taken as a whole, government policies of the New Deal served to lengthen and deepen the Great Depression." While only 6% of economic historians who worked in the history department of their universities agreed with the statement, 27% of those that work in the economics department agreed. Almost an identical percent of the two groups (21% and 22%) agreed with the statement "with provisos", while 74% of those who worked in the history department, and 51% in the economics department, disagreed with the statement outright. In the Cole Ohanian model there is a slower than normal recovery which they explain by New Deal policies which they evaluated as tending towards monopoly and distribution of wealth. The key economic paper looking at these diagnostic sources in relation to the Great Depression is Cole and Ohanian's work. Cole Ohanian point at two policies of New Deal: the National Industrial Recovery Act and National Labor Relations Act (NLRA), the latter strengthening NIRA's labor provision. According to Cole Ohanian New Deal policies created cartelization, high wages, and high prices in at least manufacturing and some energy and mining industries. Roosevelts policies against the severity of the Depression like the NIRA, a "code of fair competition" for each industry were aimed to reduce cutthroat competition in a period of severe deflation, which was seen as the cause for lowered demand and employment. The NIRA suspended antitrust laws and permitted collusion in some sectors provided that industry raised wages above clearing level and accepted collective bargaining with labor unions. The effects of cartelization can be seen as the basic effect of monopoly. The given corporation produces too little, charges too high of a price, and under employs labor. Likewise, an increase in the power of unions creates a situation similar to monopoly. Wages are too high for the union members, so the corporation employs fewer people and, produces less output. Cole Ohanian show that 60% of the difference between the trend and realized output is due to cartelization and unions.

Америка Құрама Штаттары

Бен С. Бернанке. Ұлы депрессия туралы эсселер (2000)
Бернштейн, Майкл А. Ұлы депрессия: Америкадағы кешіктірілген қалпына келтіру және экономикалық өзгерістер, 1929–1939 (1989) төмен және жоғары өсімді индустрияларға назар аударады.
Бордо, Майкл Д., Клаудия Голдин және Евгений Н. Уайт, редакторлар. Шешуші сәт: Ұлы депрессия және ХХ ғасырдағы американдық экономика (1998). Жоғары деңгейдегі экономикалық тарих.
Чендлер, Лестер. Американың ең үлкен депрессиясы (1970). Экономикалық тарихқа шолу.
Де Лонг, Брэдфорд. Өндірістік циклдар мен Ұлы депрессия (1991)
Дженсен, Ричард Дж. "Ұлы депрессиядағы жұмыссыздықтың себептері мен шешімдері", "Жазылымдық тарих журналы" 19 (1989) 553–83. Көптеген академиялық кітапханалардағы JSTOR онлайн нұсқасы.
МакЭлвейн, Роберт С. Ұлы депрессия (2-ші басылым 1993) әлеуметтік тарих.
Митчелл, Бродус. Депрессия онжылдығы: Жаңа дәуірден Жаңа саясатқа дейін, 1929–1941 (1964), стандартты экономикалық тарихтың шолуы.
Уоррен, Гаррис Гейлорд. Герберт Гувер және Ұлы депрессия (1959).

АҚШ Федералдық резервінің рөлі

Чандлер, Лестер В. Американың ақша-несие саясаты, 1928–41. (1971). Эпштейн, Джеральд және Томас Фергюсон. "Ақша-несие саясаты, несиелік қарыздарды өтеу және өнеркәсіптік шиеленіс: 1932 жылғы Федералды резерв жүйесінің ашық нарықтағы операциялары". Экономикалық тарих журналы 44 (1984 жылғы желтоқсан): 957–84. JSTOR. Кубик, Пол Дж. "Ұлы депрессия кезіндегі Федералды резерв саясаты: Тұтыну және тұтынушылық несиеге қатысты соғыстар аралық кезеңдегі көзқарастардың әсері". Экономикалық мәселелер журналы. 30 том. 3-ші мәселе. Жариялану жылы: 1996. 829+ беттер. Мейхью, Энн. "Идеология және Ұлы депрессия: Ақша тарихы жаңадан жазылды". Экономикалық мәселелер журналы 17 (1983 жылғы маусым): 353–60. Мелцер, Аллан Х. Федералды резерв тарихы, 1 том: 1913–1951 (2004) – академиялық тарих бойынша стандартты еңбек. Штайндл, Франк Г. Ұлы депрессияның ақшалай интерпретациялары. (1995). Темин, Питер. Ұлы депрессияның себебі ақша күштері болды ма? (1976). Уикер, Элмус Р. "1920–1921 жылдардағы депрессия кезіндегі Федералды резерв саясатын қайта қарау". Экономикалық тарих журналы (1966) 26: 223–38, JSTOR. Уикер, Элмус. Федералды резервтің ақша-несие саясаты, 1917–33. (1966). Уэллс, Дональд Р. Федералды резерв жүйесі: Тарих (2004). Вюешнер, Сильвано А. ХХ ғасырдың ақша-несие саясатын картаға түсіру: Герберт Гувер және Бенджамин Стронг, 1917–1927. Greenwood Press. (1999).