Кіріспе

Сирек медициналық жағдай

Craniopagus parasiticus – бұл шамамен 5 миллион туған баланың ішінде 2-3 рет кездесетін өте сирек паразиттік егіздік түрі. Craniopagus parasiticus-та дамымаған денесі бар паразиттік егіздің басы дамыған егіздің басына бекітіледі. Әдебиетте осы типтегі біріккен егіздердің оннан да аз жағдайы сипатталған.

Даму

Craniopagus parasiticus-тың нақты дамуы жақсы белгісіз. Дегенмен, жетілмеген егіздің паразиттік егіз екені мәлім. Паразиттік егіздер аналық жатырда пайда болады, яғни монозиготалық егіздер эмбрион ретінде дамуға бастағанда, эмбрион толық бөлінбей қалады. Мұндай жағдайда, бір эмбрионның дамуы басымдық алады, ал екіншісінің дамуы күрт өзгереді. Паразиттік егіз бен біріккен егіздердің арасындағы басты айырмашылық – паразиттік егіздің, яғни паразит егіздің, жүктілік кезеңінде дамуы тоқталып қалады, ал екінші егіз, яғни автоцит, толыққанды дамиды. Қалыпты монозиготалық егіздердің дамуында бір жұмыртқа бір ғана сперматозоидпен ұрықтанады. Содан кейін жұмыртқа екі жасуша кезеңінде толық бөлінеді. Егер жұмыртқа ерте бластоцист кезеңінде бөлінсе, онда екі ішкі жасуша массасы пайда болады, нәтижесінде егіздер бір хорион мен плацентаны бөліседі, бірақ әрқайсысының жеке амнионы болады. Алайда, жұмыртқа екіге бөліне алады, бірақ бір бластоцисті сақтайды. Бұл бір ішкі жасуша массасы мен бір бластоцистке алып келеді. Сосын егіздер дами келе, бірдей плацента, хорион және амнионды бөліседі. Осы себепті біріккен егіздердің пайда болуы мүмкін деп саналады.

Қатынасты жағдайлар

Craniopagus parasiticus-тан басқа, баланың немесе жануардың екі баспен немесе екі жүзімен тууына себеп болатын тағы бірнеше жағдайлар бар.

Дицефальді парапагус

Дицефаликалық парапагус – бір торсода екі бас жанынан орналасқан, ал торсо ішіндегі мүшелер мен құрылымдардың туысқандық байланысы әртүрлі дәрежеде болатын жағдай.

Дипросопус

Дипросопус – дене мен мойынның біреу ғана болғанда, бет құрылымдарының екі рет қайталануымен сипатталатын жағдай. Бұл craniopagus parasiticus-тан өзгеше, себебі онда бір ғана бас болады, бірақ бас-бет аймағының ерекшеліктері екі рет қайталанады. Дипросопус екі толыққанды қалыптасқан беттен бастап, мұрынның немесе көздердің ғана қайталануына дейін әртүрлі дәрежеде кездеседі. Осы жағдайға шалдыққан мысықтарды «Janus cats» деп атайды. Франкенлуи есімді мысық 2012 жылы Гиннес рекордтар кітабында ең ұзақ өмір сүрген Янус мысығы ретінде тіркелген.

Емдеу

Бірнеше адам ғана туғанға дейін тірі қалады. Туғандардың арасындағы жалғыз ем – паразиттік егізді хирургиялық жолмен алып тастау. Бірақ, жасалған екі әрекеттің ішінде бір бала сағаттар ішінде қайтыс болды, ал екіншісі екі жасқа толмады. Хирургиялық араласудың қиындығы – бас артериялары тым шатасып жатыр, сондықтан қан кетуді тоқтату өте қиын. Дегенмен, паразиттік егіздің артериялық қан ағынын тоқтату дамыған егіздің тірі қалу мүмкіндігін арттыруға көмектеседі деген ұсыныс бар.

Терминология

Бұрын паразиттік егіздерді сипаттауда терминологияны қолдану шамалы дәл келмейтін. Анықтама бойынша, паразиттік егіз дамыған егіздің денесіндегі белгілі бір анатомиялық орынға немесе позицияға біріктірілген болады. Дамымаған егіз "паразит" деп, ал дамыған егіз "автоцит" деп аталады. Автоцитте де кейбір аномалиялар болуы мүмкін. Дегенмен, олардың көпшілігі өздігінен өмір сүре алатындай жетілген.