Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Галлар ораториясы (Séipéilín Ghallarais) – Ирландияның Керри округіне қарасты Дингл түбегіндегі шағын ғибадатхана. Ол әртүрлі жайларда әртүрліше сипатталған: 1756 жылы антиквар Чарльз Смит оны ерте христиандық тас шіркеу деп атады; 1970 жылы археолог Питер Харбисон – XII ғасырға жататын романдық стильдегі шіркеу; ал 1994 жылы – паломниктерге арналған паналау орны. Чарльз Смит заманында жергілікті халық арасында кең таралған әңгіме бойынша, оны Гриффит Мор салған, немесе оның отбасы өздерінің зираттарының орнында салынған жерлеу шіркеуі болған. Оратория Дингл түбегіндегі Ард на Кейтн (бұрын Смервик деп те аталған) портына қарайды.
The Gallarus Oratory (Séipéilín Ghallarais) is a chapel on the Dingle Peninsula, County Kerry, Ireland. It has been presented variously as an early Christian stone church by antiquary Charles Smith, in 1756; a 12th century Romanesque church by archaeologist Peter Harbison in 1970; a shelter for pilgrims by the same in 1994. The local tradition prevalent at the time of Charles Smith attributed it to one Griffith More, being a funerary chapel built by him or his family at their burial place. The oratory overlooks the harbour at Ard na Caithne (formerly also called Smerwick) on the Dingle Peninsula.
Атауы
Галларс деген жер атауының шығу тегі мен мағынасына қатысты бірнеше түсінік бар. Археолог Питер Харбисон бұл мағынаны "шет елдіктердің үйі немесе панасы" (Галл Арас) деп ұсынады, бұл шет елдіктер "Жарым аралдан тыс жерлерден келген қажылар" болуы мүмкін. Дегенмен, лексиколог Падриг О Сиохфрадханың (қазақша атауы...) пікірінше, бұл атау шет елдіктердің қонысы емес, қайырлы тасқа толы жартас (Gall iorrus) сипаттайды.
There exist several interpretations as to the origin and meaning of the placename Gallarus. Archaeologist Peter Harbison ventures the meaning to be something like 'the house or shelter for foreigner(s)' (Gall Aras), the said foreigners being possibly "these pilgrims that have come from outside the Peninsula." However, according to lexicologist Pádraig Ó Siochfhradha (aka An Seabhac), the name does not refer to a foreign settlement but to a rocky headland (Gall iorrus).
Ашылу
Оратория өз түріндегі сақталған жалғыз мысал болғандықтан, ол 18 ғасырдың ортасынан бастап антикварлардың қызығушылығын тудырды. Оратория туралы біздегі ең алғашқы жазба – Чарльз Смиттің 1756 жылы жарық көрген «Керри (Дублин) округінің ежелгі және қазіргі күйі» еңбегіндегі (191 бет) сипаттамасы.
As the oratory is the only intact specimen of its type, it has attracted considerable attention, starting from antiquarians in the mid 18th century. The first account we have of the oratory is Charles Smith's description of 1756 in The Antient and Present State of the County of Kerry (Dublin), p. 191.
Масондық
Оратория жоғарғы силур дәуірінің ежелгі қызыл құмтасынан алынған үлкен кесілген тастармен салынған. 1756 жылы осы құрылысты тапқан Чарльз Смит осы тас туралы: «Теңіз жағалауындағы тік жарлардан алынған, оңай кесілетін және өте берік қоңыр түсті тас» деп сипаттаған. Тастар барлық жағынан және шеттерінен мұқият кесілген, бір-біріне өте жақсы үйлеседі. Олардың сыртқы беттері тегіс өңделген, қабырғаның еңісін қайталайды. Бұл құрылыс әдетте құрылыстық материал ретінде цемент қолданылмай салынған құрғақ тас қабырғадан тұрған деп есептеледі, бірақ дәлелдер көрсетіп тұрғандай, тіпті егер цемент қабырға бетінде көрінбесе де, қабырғаның ішкі бөлігінде құрылыстық материал ретінде қолданылған болуы мүмкін. Ішкі беттердегі ұсақ қуыстарды толтыру және тастарды бір-бірімен байланыстыру үшін әк цементінің жұқа қабаты қолданылған.
The oratory is built of large cut stones from the Dingle Beds of the Upper Silurian Old Red Sandstone. Charles Smith, who discovered the edifice in 1756, described the stone as "a brown free stone, brought from the cliffs of the sea shore, which cuts readily and is very durable." The stones are cut on every side and end so as to fit perfectly together. They exhibit smoothly finished outside facings that follow the slant of the wall. The edifice is usually thought to be of dry stone walling built without mortar as a structural medium, but there is evidence that even if mortar "was never visible in the wall facings it was used as a structural medium for the interior of the wall at least." A thin layer of lime mortar is used to bond the stones together and to fill in small hollows in the inner faces.
Морфология
Оның қабырғалары көлбеу болғандықтан, ораторийдің пішіні жоғары қарай бұрылған қайыққа ұқсатылады. Ғимаратта кербельді күмбез қолданылған. Тастар әр қатарға орналастырылғанда, олардың жиектері қабырғалар көтерілген сайын біртіндеп ішке қарай жылғады. Сонымен қатар, олар аз ғана бұрышпен салынады, сыртқы жағы ішкі жағына қарағанда төменірек, осылайша жаңбыр суының ағып кетуіне жағдай жасалады. Мұндай екі техника Дингл түбегіндегі қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы клочандарында да көрініс береді. Ғимараттың екі бүйірлік және екі шеттік қабырғасы бар, олардың әрқайсысы бір бөліктен тұрады және жүктеме көтеруші қабырға және кербельді жартылай күмбез ретінде қос рөл атқарады. Солтүстік шатырдың бойымен шамалы иілу байқалады. Ішкі бөлме шамамен , бұл өлшем шіркеуден гөрі ораторияға немесе кішкентай капеллаға көбірек сай келеді. Бөлме жарығы аз, кіреберіс есігінің қарсысындағы шығыс қабырғадағы кішкентай дөңгелек терезе арқылы жарық түседі. Терезе қабырғаның ішкі жағына қарай кеңейе түседі. Есіктің биіктігі 1,67 м. Оның үстіндегі қаптама жазық. Ішкі жағында, қаптамадан жоғары, екі тесігі бар тастар қабырғадан шығып тұр, бұл ағаш есікті бекіту үшін арналған болуы мүмкін.
The oratory’s shape has been compared to that of an upturned boat because of its sloping side walls. The edifice uses corbel vaulting. The stones are positioned on each course with their edges projecting inward by a small increment as the walls rise. Besides, they are laid at a slight angle, lower on the outside than on the inside, thus allowing rainwater to run off. Both techniques can still be seen in the modern agricultural clocháns of the Dingle peninsula. The edifice has two side walls and two end walls, sloping and converging at the top, each of one piece, playing a dual role as load bearing wall and corbelled half vault. Some slight sagging has occurred across the length of the northern roof slope. The interior room is approximately by , a size that befits more an oratory or a small chapel than a church. It is dimly lit, with only a tiny round headed window in the east wall, opposite the entrance door. The window splays more widely towards the inside of the wall. The doorway is 1.67 m (5.5 ft) high. It has a flat lintel. On the inside over the lintel, two holed stones project out from the wall, possibly for the attachment of a wooden door.
Күндері мен қолданылуларына қатысты түсіндірмелер
Антиквар Чарльз Смит бұл ғимараттың Ирландияның алғашқы тас шіркеуі екендігі туралы пікір білдірген, бірақ 1756 жылға дейін оның қолданылуына қатысты тарихи мәліметтер жоқ. 1970 жылы археолог Питер Харбисон ораторияның бірнеше себептермен, атап айтқанда шығыс терезесіндегі екі ойылған тастан жасалған дөңгелек үстіңгі бөлігі (шын мәнінде арка емес) 12 ғасырда салынған болуы мүмкін деген тұжырым жасады. Харбисон кейінірек салынған және басқа мақсатта қолданылғандығын көрсететін бірнеше дәлелдер ұсынды: Чарльз Смит оны тапқаннан екі жыл өткен соң, 1758 жылы ораторияны барып көрген ағылшын саяхатшысы Ричард Пококктің хаты: "Осы ғимараттың жанында айқышқа басы бар қабірді көрсетеді және оны алыптың қабірі деп атайды; дәстүр бойынша Гриффит Мор сол жерде жерленген, және оны шіркеу деп атағандықтан, оны өзі немесе оның отбасы жерлеу орны ретінде салған болар". 1994 және 1995 жылдары Харбисон 12 ғасырлық шіркеу гипотезасынан бас тартып, Галарус атауының "шетелдіктердің үйі немесе паналағы" (Gall Aras) дегенді білдіретінін мәлімдеді, ал аталған "шетелдіктер" – түбіртекке келген паломниктер екенін айтты. Алайда, бұл сөздік зерттеуші Падриг О Сиохфрадханың атауды "тасты мүйіс" (Gall iorrus) деп аударған нұсқасына сәйкес келмейді.
Antiquarian Charles Smith is the originator of the claim that the building is an early Irish stone church although no historical information is available prior to 1756 regarding its use. In 1970, archaeologist Peter Harbison argued that the oratory might have been built as late as the 12th century for a number of reasons, mainly because the east window has a rounded top made of two carved stones (not a true arch). Harbison produced some evidence pointing to a later date and a different use: a letter by English traveller Richard Pococke who visited the oratory in 1758, two years after it was discovered by Charles Smith: "Near this building they show a grave with a head at the cross of it and call it the tomb of the Giant; the tradition is that Griffith More was buried there, & as they call'd [it] a chapel, so probably it was built by him or his family at their burial place." In 1994 and 1995, Harbison gave up the hypothesis of a 12th century church and claimed that the placename Gallarus meant 'the house or shelter of foreigner(s)' (Gall Aras), the said "foreigner(s)" being pilgrims from outside the peninsula. However, this does not accord with lexicologist Pádraig Ó Siochfhradha's translation of the name as "rocky headland" (Gall iorrus).
Археологиялық дерек
1970 жылдың қараша айында Галларуста жасалған шағын сынақ қазбалары ораторийдің салыну және пайдаланылу кезеңіне жарық түсіретін ешқандай затты немесе құрылыс іздерін немесе іс-әрекет белгілерін көрсетпеді.
Minor trial cuttings carried out at Gallarus in November 1970 yielded no finds or evidence of features or activity which might shed light on the period of construction and use of the oratory.