Кіріспе

Иерусалимде 1919–1924 жылдары салынған шіркеу.

Барлық Ұлттар шіркеуі, сондай-ақ Гетсимани шіркеуі немесе Агония базиликасы деп белгілі, Шығыс Иерусалимдегі Зәйтүн тауында, Гетсимани бағының қасында орналасқан католик шіркеуі. Ол Исаның тұтқындалу алдында дұға еткені айтылатын тасқа орнатылған жердің бір бөлігін қамтиды. 1920 жылдары оның салыну себептері күрделі және саяси факторлармен байланысты болды.

Тарих

Қазіргі шіркеу екі бұрынғы шіркеудің іргесінде салынған – 746 жылы жер сілкінісінен қираған 4-ші ғасырға жататын Византия базиликасы және 1345 жылы тастап кетілген 12-ші ғасырғы шағын крестшілер капелласы. 1920 жылы іргелік жұмыстар кезінде ортағасырлық крестшілер капелласының еденінен екі метр тереңдікте бір бағана табылған. Сонымен қатар, әсем мозаиканың фрагменттері де табылды. Бұл жаңалықтан кейін сәулетші дереу жаңа іргетастарды алып тастап, ескі шіркеуді қазу жұмыстарын бастады. Византия дәуіріндегі шіркеудің қалдықтары толық қазылғаннан кейін, жаңа шіркеу жобасы өзгертілді және қазіргі базилика 1922 жылдың 19 сәуірінен 1924 жылдың маусымына дейін салынып, киеленді. 2020 жылдың желтоқсан айында шіркеуге өрт шабуылы жасалды, бірақ көп зиян келтірілмеді. Израиль мен Палестинадағы католиктердің қасиетті орындарын қорғаумен шұғылданатын Қасиетті жерлерге қадағалаушылығы, христиан қасиетті орны болып табылатын шіркеуге жасалған өрт шабуылын айыптады. 2020 жылдың желтоқсан айында археологтар, Бүкіл Ұлттар шіркеуі мен 1500 жылдық Византия шіркеуінің астындағы қазіргі туннельді салу кезінде, Екінші храм дәуіріне жататын ритуалдық ваннаның (микве деп те аталады) іргесінің қалдықтарын тапты. Доктор Лия мен доктор Росарионың сөзіне сүйенсек, шіркеу еденіне грек тілінде: "Христосқа махаббатпен қараушылардың естелігі мен тыныштығы үшін, құлдарыңыздың шалағатын қабыл етіп, олардың күнәларын кешіріңіз" деген жазулар жазылған. Израильдің Ежелгіліктер басқармасының Иерусалим облысының басшысы Амит Реэмнің айтуынша, ваннаның ерекшелігі – бұл Иса заманында ғасырлар бойы христиандардың қажылыққа бару ортасы болған Гетсиманидегі алғашқы археологиялық дәлелдеме.

Басқа атаулар бойынша пайдалану

Шіркеудің бақшасында орналасқан ашық алтарь көптеген христиан дін өкілдері қолданады, оның ішінде рим католиктері, шығыс православиелік, армян апостолдық, протестанттар, лютерандар, евангелистер, англикандықтар және кез келген елдің мәдени ерекшеліктеріне тән христиандық бағыттары да бар.

Дизайн және құрылыс

Ғибадатхана 1919-1924 жылдар аралығында көптеген елдердің қайырымдылықтары есебінен салынған. Елтаңбалары қайырымдылық көмегі көрсеткен он екі елдің төбеге орналасқан, әрқайсысы жеке-жеке кішкентай күмбездерге, сондай-ақ ішкі мозаикаларға енгізілген. Осылайша құрмет көрсетілген елдер шығыстан батысқа қарай (ғибадатхананың кіреберісінен алтарьға қарай) және солтүстік апсидадан басталады: Аргентина, Бразилия, Чили және Мексика; шіркеудің орталық бөлігінде: Италия, Франция, Испания және Ұлыбритания, оң жағында: Бельгия, Канада, Германия және Америка Құрама Штаттары. Апсистердегі мозаикалар Ирландия, Венгрия және Польша (скульптор Тадеуш Адам Зиленский) тарапынан сыйға тартылған. Негіз тасының айналасындағы тәж Австралияның сыйы болды. Осы көпұлттық сыйлықтар шіркеуге «Барлық Ұлттардың Ғибадатханасы» деген атаудың бірін беруге негіз болды. Ғибадатхананың құрылысында екі түрлі тас қолданылды: ішкі бөлігі Иерусалимнің солтүстік-батысындағы Лифта карьерлерінен алынған таспен, ал сыртқы бөлігі Бейт-Лехемнен алынған құлақшын түсті таспен қаланған. Ғибадатхана алты бағанмен үш бөлікке бөлінген, бірақ төбесінде клерсторий жоқ. Бұл дизайн бір үлкен ашық зал сияқты әсер қалдырады. Терезелер үшін күлгін түске боялған алабастр панельдер қолданылды, бұл Мәсіхтің азаптарына ұқсас депрессиялық көңіл-күйді тудыруға арналған, ал төбе түн аспанын бейнелеу үшін терең көк түске боялған. Ғибадатхананың қасбеті коринфтік бағаналар қатарымен сүйеніп тұр. Әр бағананың үстінде Төрт Евангелисттің мүсіндері орналасқан. Біріншісі – Марк. Екіншісі, Лұқа 22:43–44 («factus in agonia prolixius orabat et factus est sudor eius sicut guttae sanguinis decurrentis in terram») деген цитатаны ұстап тұр, яғни «Вулгатадан» аударғанда, «Азап шегіп, ол одан да қатты дұға етті; және оның тері жерге құлап жатқан үлкен қан тамшыларына ұқсады». Одан кейін Матай 26:42b («Pater mi, si non potest hic calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua») деген цитатаны ұстап тұр, яғни «Әке, егер мен ішпесем, бұл тостаған өтпесе, онда сіздің еркіңіз орындалсын». Соңғы мүсін – Жохан. Бағаналар мен мүсіндер Иса Мәсіхті Құдай мен адам арасындағы делдал ретінде бейнелейтін қазіргі заманғы мозаиканың астына орналасқан. Қасбет мозаикасының авторы – профессор Джулио Барджеллини. Дөңгелек күмбезді шатыр, қалың бағаналар және қасбет мозаикасы ғибадатханаға неоклассикалық көрініс береді. Ғибадатхананың дизайнын итальяндық архитектор Антонио Барлуцци жасаған, қазіргі уақытта ол Францискандық қасиетті жерлердің қамқорлығында сақталады.