Кіріспе
Дианамен теңестірілетін грек құдайы, Титанның бірі. Ежелгі грек діні мен мифологиясында Фиби (/f/iː/b/i/ FEEbee; Φοίβη, φοῖβος phoîbos, "жарық") – Уран мен Гайяның ұлдары мен қыздарының бірі болған Титанның бірінші буынынан шыққан. Ол Аполлон мен Артемиданың, сондай-ақ сиқыр құдайы Гекенің әжесі еді. Аңыз бойынша, ол Дельфи оракулының алғашқы иесі болған, бірақ кейін оны немересі Аполлонға сыйлаған. Оның аты "жарық" деген мағынаны білдіреді және Артемида сияқты бірнеше ай құдайларына, содан кейін римдік Луна мен Диана құдайларына берілді, бірақ Фибидің өзі ежелгі мифологияда жеке ай құдайы ретінде қарастырылмаған.
one of the Titans
In ancient Greek religion and mythology, Phoebe ('/f//iː//b//i/ FEEbee; Φοίβη, associated with φοῖβος phoîbos, "shining") was one of the first generation of Titans, who were one set of sons and daughters of Uranus and Gaia. She was the grandmother of Apollo and Artemis, and the witchcraft goddess Hecate. According to myth, she was the original owner of the site of the Oracle of Delphi before gifting it to her grandson Apollo. Her name, meaning "bright", was also given to a number of lunar goddesses like Artemis and later the Roman goddesses Luna and Diana, but Phoebe herself was not actively treated as a moon goddess in her own right in ancient mythology.
Этимология
Грек тілінде, әйел түрі "таза, жарқын" деген мағынаны білдіреді. Тағы бір мағынасы – "пайғамбар", ол мифтегі оның рөліне сілтеме жасайды.
Отбасы
Фиби – Титан, Уран (Аспан) мен Гайядан (Жер) туған он екі (немесе он үш) құдай балаларының бірі. Фибидің жұбайы – оның ағасы Коей, одан екі қызы болды: біріншісі – Лето, ол Аполлон мен Артемиданы дүниеге әкелді, екіншісі – Астерия, жалғыз қызы Гекате болған жұлдыз құдайы. Гесиод «Теогония» еңбегінде Фибиді «(хризостефанос, яғни «алтын тәж киген»)» деп сипаттайды, сондай-ақ римдік ақындар ай құдайы Луна мен күн құдайы Сол үшін де осылай айтқан. Ежелгі грамматик Сервий: «Фиби – Луна, Фибус – Сол сияқты» деп жазады. Фиби, Артемида сияқты, римдік ақындармен римдік ай құдайы Дианамен теңестірілді. «Фиби» есімі «жарық» деген мағынаны білдіреді, бірақ ол тек атау ретінде ғана қолданылады; мифологияда ай құдайының рөлін оның немерелері мұраға алады, ал оның өзі басқа құдайлар атқарады. Осы себепті Аполлон кейде «Фебей Аполлон» деп аталады. Эсхилдің «Эвменидтер» трагедиясында Дельфи қаһинінің сөзіне сәйкес, Фиби Дельфи оракулының билігін анасы Гайядан алған әпкесі Темистен мұра етті, содан кейін оны немересі Аполлонға туған күніне сый ретінде табыс етті. Д.С. Робертсон: «Фиби бұл тізбекте жеке ойлап тапқан нәрсе сияқты көрінеді» деп атап өтті, себебі Дельфидегі оракулдық биліктің үш үлкен бөлісуі құдайлардың үш буынына сәйкес келеді: «Уран, лайықты болғандықтан, оракулды әйелі Гайяға берді, ал Кронос оны өз әпкесі Темиске табыс етті». Робертсон сондай-ақ Зевстің сыйлық беру кезегі келгенде, Эсхил оракулды тікелей әлі дүниеге келмеген Аполлонға бергенін айта алмады, сондықтан Фиби араласып, рөл атқарды деп болжайды. Ол, қызы Лето сияқты, жануар сипаттары бар алыппен күресіп жатыр. Фиби диадема мен әжімдері көп көйлек киіп, жалыстаған шамды ұстап, екінші қызы Астериямен бірге шайқасып тұрғандай көрінеді.
Мұра
Фиба, Сатурн планетасының серіктерінің бірі, осы қадірлі құдайдың, грек мифологиясында Сатурнға балама болып саналатын Кроностың қарындасы есімдерімен аталған. Фиби (кейде Фибе деп те жазылады) – ағылшын тілді елдерде кең таралған әйелдер есімі.