Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әфғанстанның Гилжи паштун көшпелі халқы.
Ghilji Pashtun nomadic people of Afghanistan
Кочилер немесе Кучилер (пашту: کوچۍ Kuchis) – негізінен Гилжи паштундарына жататын мал өсірумен айналысатын көшпелілер. Ауғанстанның оңтүстік, батыс және солтүстік аймақтарында оларды кейде малдар (пашту: مالدار maldar, "мал иесі") деп те атайды. Ең белгілі Гилжи Кочи тайпаларының ішінде Хароти, Ниази, Андар, Акакхел және Насар Ахмадзай бар. Пашту тілінде бұл терминдер کوچۍ Кочай (жекеше) және کوچیان Кочиан (көпше) түрінде қолданылады. Парсы тілінде "Кочи" және "Кочиха" сөздері жекеше және көпше формаларын білдіреді.
Kochis or Kuchis (Pashto: کوچۍ Kuchis) are pastoral nomads belonging primarily to the Ghilji Pashtuns. In the southern, western and northern regions of Afghanistan they are also referred to at times as maldar (Pashto: مالدار maldar, "herd owner"). Some of the most notable Ghilji Kochi tribes include the Kharoti, Niazi, Andar, Akakhel and nasar Ahmadzai. In the Pashto language, the terms are کوچۍ Kochai (singular) and کوچیان Kochian (plural). In the Persian language, کوچی "Kochi" and "Kochiha" are the singular and plural forms (respectively).
Сипаттама
2004 жылы Кочидің ұлттық көп салалық бағалауы бойынша Ауғанстанда 2,4 миллионға жуық кочилер бар, олардың шамамен 1,5 миллионы (60%) толықтай көшпелі өмір салтын сақтап қалған; соңғы жылдары су тасқыны мен құрғақшылық сияқты табиғи апаттар салдарынан 100 мыңнан астам адам қоныс аударды. Ауғанстанда Кучи деп аталатын көшпелілер мен жартылай көшпелілер негізінен қой мен ешкі өсіреді. Олардың өнімдері (ет, сүт өнімдері, түк және жүн) астық, көкөніс, жеміс-жидек және отырықшылардың өмірлік қажеттіліктері үшін айырбасталады немесе сатылады. Осылайша, көшпелілер жыл сайын жүретін басты жолдар бойында кең ауқымды сауда желісі қалыптасты. Поуинда (Гилджи) [немесе Гилзай] паштун саудагерлері бұрын жыл сайын Ауғанстан тауларынан Инд өзені аңғарына көшіп, сауда жасаған. Бұл ұзақ көші-қон 1960 жылдардың басында Ауғанстан мен Пәкістан арасындағы шекара жабылғаннан кейін тоқтатылды, бірақ көптеген кучилерге маусымдық көші-қондары ескеріліп, шекарадан өтуге рұқсат беріледі, тіпті саяси жағдайдың тұрақсыз кезеңдерінде де. Соңғы онжылдықтарда Ауғанстан ішінде көші-қондар жалғасуда, алайда мал мен отбасын бір жерден екінші жерге тасымалдау үшін көбінесе жүк көліктері пайдаланылуда.
The National Multi sectoral Assessment of Kochi in 2004 estimated that there are about 2.4 million Kochis in Afghanistan, with around 1.5 million (60%) remaining fully nomadic; over 100,000 have been displaced due to natural disasters such as flood and drought in the past few years. The nomads and semi nomads, generally called Kuchi in Afghanistan, mostly keep sheep and goats. The produce of the animals (meat, dairy products, hair and wool) is exchanged or sold in order to purchase grain, vegetables, fruit and other products of settled life. In this way an extensive network of exchange has developed along the main routes annually followed by the nomads. The merchant Powindah (Ghilji) [or Ghilzai] Pashtuns used to move annually from the Afghanistan mountains to the valley of the Indus. These long distance migrations were stopped in the early 1960s when the border with Afghanistan and Pakistan were closed, but many Kuchis are still allowed to cross as border officials recognize the Kuchi migrations which occur seasonally and allow them to pass even in times of political turmoil. In recent decades, migrations inside Afghanistan continue, although trucks are now often being used to transport livestock and family from one place to another.
Тарих
Кочилер тарихи түрде саяси іс-әрекеттен қалысқан, себебі олар көшпелілер, бірақ Ауғанстан Конституциясына сәйкес, оларға парламентте он орын берілді. Ауғанстан Конституциясының (14-бап) Кочилердің әл-ауқатын жақсартуға бағытталған ережелері бар, оның ішінде тұрғын үймен қамтамасыз ету, өкілдік және білім беру мәселелері қарастырылған. Біріккен Ұлттар Ұйымының Босқындар жөніндегі Жоғарғы комиссариатының мәліметінше, 30 жылдық соғысқа дейін Кочилер елдегі ешкілер мен қойлардың 30 пайызына және көптеген түйелерге ие болған. Кочилер 1880-жылдардың соңынан бастап Ауғанстанның этникалық паштун корольдерінің де ықыласына бөленген. Оларға «фирман», яғни патшалық жарлықтар берілді, оларға Ауғанстанның барлық аймақтарында, соның ішінде елдің солтүстік бөлігіндегі жазғы жайылымдарды пайдалануға рұқсат берілді. Талибан билігі тұсында Кочилер Талибан мен оның басшысы Мулла Омардың маңызды күші және қолдаушысы болды. Осының салдарынан солтүстік этностық топтар (хазаралар, тәжіктер, өзбектер және түрікмендер) Кочилерге ұзақ жылдар бойы сенімсіздікпен қарады. Бұл саяси дау Кочилердің ондаған жылдар бойы жүргізіп келе жатқан маусымдық көші-қоны кезінде одан әрі күшейді, осылайша кейбір Кочилер солтүстіктегі жазғы жайылымдарында борышкерлердің жерін әдеттегі тәркілеу рәсімдері арқылы иеленді. Дегенмен, Кочилер солтүстік азшылық топтарын ауған емес нәсіл деп санайды және Кочилердің Ауғанстанның солтүстік аймағының түпкілікті тұрғындары болғандарын, ал Шыңғыс хан мен Тимур сияқты көп жылдық басып алу кезеңдерінде оңтүстікке қашқандарын мәлімдейді. Ауғанстандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының көмек миссиясы Кочилерді елдегі ең осал халықтың бірі деп таныды. Ауғанстан халқының саны артып келе жатқандықтан, жаңбырға тәуелді егіс алқаптары мен қоныс аударғандардың мал жайылымы үшін жазғы жайылымдарға қатысты таластар Ауғанстанның орталық және солтүстік аймақтарында жер дауларына әкеп соқты. Біреудің жерінен мал өткізгені үшін төленетін бастың санына байланысты алым Кочилердің өмір салтына ауыр экономикалық зиян келтіруде, олар қазірдің өзінде жиі қайталап тұратын құрғақшылықпен күресуге мәжбүр. Кочи паштундарының қауымдастықтары әлемнің басқа да аймақтарында, соның ішінде Кариб бассейнінде, Африкада және Еуропада да кездеседі. Пәкістанда кейбір Кочилер Хайбер-Пахтунхвада таралған.
Kochis historically abstained from politics, because they are nomadic, but under Afghanistan's constitution, they were given ten seats in parliament. Provisions are written into the Afghanistan Constitution (Article 14) aimed at improving the welfare of Kochis, including provisions for housing, representation, and education. According to the United Nations High Commission for Refugees, before the 30 years of war, Kochis owned 30 per cent of the country's goats and sheep and most of the camels for years, and they were largely responsible for the supply of slaughter animals, wool, ghee and quroot to the national economy. Kochis were also favored by the Kings of Afghanistan, who were themselves ethnic Pashtuns, since the late 1880s. They were awarded "firman," or royal proclamations, granting them use of summer pastures all over Afghanistan including the northern parts of the country. During the Taliban era, Kochis were a main factor and supporter of the Taliban and their leader Mullah Omar. As a result, the northern ethnic groups (Hazara, Tajiks, Uzbeks and Turkmens) have a long standing distrust of the Kochi. This political dispute has been deepened over the decades of Kochi transhumance, whereby some Kochis became absentee landlords in their summer areas in the north through customary seizure procedures to attach debtors' land. However, the Kochis themselves see the northern minority groups as a non Afghan race, and claims the Kochis were natives of northern Afghan region, and that during many years of invasion such as Genghis Khan and Timur, they escaped south. Kochis have been identified by the United Nations Assistance Mission in Afghanistan as one of the largest vulnerable populations in the country. As Afghanistan's population grows, competing claims over summer pastures, both for rainfed cultivation and for grazing of the settled communities' livestock, have created conflict over land across central and northern Afghanistan. Paying head count fees for each animal crossing someone else's property is exacting a harsh economic toll on the Kochi way of life, one that is already having to contend with recurrent droughts that are now occurring with increasing frequency. There are communities of Pashtun Kochi origin in other parts of the world as well, including in the Caribbean, Africa and Europe. In Pakistan, some Kochis are found in Khyber Pakhtunkhwa.
Халықтық мәдениетте
Джеймс А. Миченер 1963 жылғы "Каравандар" романында, оқиғасы 1946 жылғы Ауғанстанда өтетін, кочи өмірін сипаттайды.
James A. Michener describes Kochi life in his 1963 novel Caravans, set in 1946 Afghanistan.