Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстан провинциясы
Province of Afghanistan
Нуристан халқының тамыры б.з.д. 4 ғасырға дейін жетеді. Кейбір нуристандықтар өздерін Ұлы Александрдың грек әскерлерінің ұрпақтары деп есептейді. Бұл аймақ бұрын 1895 жылы тұрғындары күштеп анимистік діннен исламға дейін "Кафиристан" ("Нағыз емес сенушілер елі") деп аталған. Осыдан кейін аймақ "Нуристан" ("нұр елі" немесе "жарық елі") деп белгілі болды. Аймақ буддалық мәдениеттермен қоршалған жерде орналасқан, кейін мұсылмандар оны жаулап алды. 2020 жылдан бастап Нуристанның барлық аумағы қорғалатын ұлттық саябаққа айналды.
The origins of the Nuristani people traces back to the 4th century BC. Some Nuristanis claim being descendants of the Greek occupying forces of Alexander the Great. It was formerly called Kafiristan ("Land of the Infidels") until the inhabitants were forcibly converted from an animist religion, to Islam in 1895, and thence the region has become known as Nuristan ("land of illumination", or "land of light"). The region was located in an area surrounded by Buddhist civilizations which were later taken over by Muslims. As of 2020, the entirety of Nuristan is now a protected national park.
Жақында болған тарих
1947 жылы Пәкістан құрылғаннан бері Ауғанстан саясаткерлері (әсіресе Мұхаммед Дауд Хан) Хайбер-Пахтунхва және қазіргі Пәкістанның Федералды әкімшіліктегі тайпалық аймақтарын қайтадан қосып алуға баса назар аударды. Бұл Дюран сызығының екі жағында да қақтығыстарға әкелді. Нұристан 1980-ші жылдардағы Кеңес-Ауған соғысындағы ең қызылқанды партизандық шайқастардың ошағы болды. Облыс Маулави Афзалдың Ауғанстан Ислам революциялық мемлекетінің ықпалында болды, оған Пәкістан ұлтшылдары мен Сауд Арабиясы қолдау көрсетті. 1990-жылдардың соңында ол Ауғанстан Ислам Эмираты (Талибан билігі) кезінде таратылды. Нұристан – Ауғанстанның ең кедей және шалғай орналасқан провинцияларының бірі. Талибанның көтерілісі мен қауіпсіз жолдардың болмауына байланысты Нұристанда аз ғана үкіметтік емес ұйымдар жұмыс істейді. Нангаредж бен Мандолды, Чапа-Дара мен Титан-Дараны байланыстыратын бірнеше жол құрылысы жобалары іске қосылды. Ауған үкіметі Лағман провинциясына тікелей жол салу жұмыстарын жүргізді, мақсаты – Ауғанстанның қалған бөлігіне тыншытпайтын Кунар провинциясы арқылы өтуге тәуелділікті азайту еді. Басқа да жол жобалары Камдестен Барги Маталға және Кунар провинциясындағы Нангаламнан провинциялық орталық Парунға дейінгі ескі жолды жақсартуға бағытталған. Нұристан этникалық тұрғыдан біртекті провинция болғандықтан, этникалық аралық зорлық-зомбылық оқиғалары сирек кездеседі. Дегенмен, тұрғындар арасындағы дау-дамайлар жиі болады, олардың кейбіреулері ондаған жылдар бойы сағалады. Нұристан өзінің қол жетімсіздігі мен инфрақұрылымның жетіспеушілігінен зардап шекті. Үкіметтік құрылымдар көршілес провинциялармен салыстырғанда нашар дамыған. Нұристанның ресми білім беру жүйесі әлсіз, кәсіби мұғалімдер жетіспейді. Пәкістанмен жақын орналасқандықтан, тұрғындардың көп бөлігі шекаралық сауда-саттықпен белсенді айналысады. Ауғанстан Ішкі істер министрлігінің 2009 жылы жариялаған картасында Нұристанның батыс аймағы "жаудың бақылауында" екені көрсетілген. Ұлтшылдар мен АҚШ басқаратын Ауғанстан қауіпсіздік күштері арасында көптеген қақтығыстар болды. 2008 жылдың сәуір айында 3-ші арнайы күштер тобының өкілдері афғандық сарбаздарды Команда бригадасынан Шок аңғарына алып барып, соғыс әміршісі Гүлбұддин Хекматиярды ұстауға сәтсіз әрекет жасады. 2008 жылдың шілдесінде шамамен 200 талибандық партизан Нұристанның оңтүстігінде, Уайгал ауданындағы Ванат ауылының жанында НАТО позицияларына шабуыл жасап, 9 американдық сарбазды қаза қылды. Келесі жылы, қазан айының басында Хезб-э-Ислами Гүлбұддин және басқа да жартас топтарының мүшелері қолдаған 350-ден астам көтерілісшілер Нұристондағы Кейтинг лагерінде АҚШ басқаратын Ауғанстан қауіпсіздік күштерімен шайқасты. Лагерьге шабуыл жасалып, 100-ден астам талибандық жауынгер, сегіз американдық сарбаз және жеті ауған қауіпсіздік күштерінің өкілі қаза тапты. 2009 жылдың қазан айының басында, шайқастан төрт күн өткен соң, АҚШ әскерлері Нұристанның төрт негізгі базасынан шығып кетті, бұл генерал Стэнли Маккристалдың әскерлерді шағын бекеттерден шығарып, ірі қалаларға жақындату жоспарының бір бөлігі болды. АҚШ бұрын да кейбір аймақтардан шығып кеткен, бірақ ешқашан төрт негізгі базадан бірдей шыққан емес. АҚШ әскерін алып шығудан бір ай өткен соң, Талибан Нұристанды ашық түрде басқара бастады. "Экономист" журналының мәліметінше, Нұристан – "НАТО-ның 2010 жылы бағындыра алмағандықтан тастап кеткен өте қиын жер". 2021 жылы Талибан 2021 жылғы талибан шабуылы кезінде провинцияны бақылауына алды.
Since the creation of Pakistan in 1947, Afghan politicians (particularly Mohammed Daoud Khan) have been focused on re annexing Khyber Pakhtunkhwa and the Federally Administered Tribal Areas of what is now Pakistan. This has led to militancy on both sides of the Durand Line. Nuristan was the scene of some of the heaviest guerrilla fighting during the 1980s Soviet–Afghan War. The province was influenced by Mawlawi Afzal's Islamic Revolutionary State of Afghanistan, which was supported by Pakistan nationalists and Saudi Arabia. It dissolved under the Islamic Emirate of Afghanistan (Taliban rule) in the late 1990s. Nuristan is one of the poorest and most remote provinces of Afghanistan. Few NGO's operate in Nuristan because of the Taliban insurgency and the lack of safe roads. Some road construction projects were launched linking Nangarej to Mandol and Chapa Dara to Titan Dara. The Afghan government also worked on a direct road route to Laghman province, in order to reduce dependence on the road through restive Kunar province to the rest of Afghanistan. Other road projects were started aimed at improving the primitive road from Kamdesh to Barg i Matal, and from Nangalam in Kunar province to the provincial center at Parun. Since Nuristan is a highly ethnically homogeneous province, there are few incidents of inter ethnic violence. However, there are instances of disputes among inhabitants, some of which continue for decades. Nuristan has suffered from its inaccessibility and lack of infrastructure. The government presence is under developed, even compared to neighboring provinces. Nuristan's formal educational sector is weak, with few professional teachers. Due to its proximity to Pakistan, many of the inhabitants are actively involved in trade and commerce across the border. A map from the Afghan Ministry of the Interior produced in 2009 showed the western region of Nuristan to be under "enemy control". There have been numerous conflicts between militants and U. S. led Afghan security forces. In April 2008 members of the 3rd Special Forces Group led Afghan soldiers from the Commando Brigade into the Shok valley in an unsuccessful attempt to capture warlord Gulbuddin Hekmatyar. In July 2008, approximately 200 Taliban guerrillas attacked a NATO position just south of Nuristan, near the village of Wanat in the Waygal District, killing 9 U. S. soldiers. In the following year, in early October, more than 350 insurgents backed by members of the Hezb e Islami Gulbuddin and other militia groups fought U. S. led Afghan security forces in the Battle of Kamdesh at Camp Keating in Nuristan. The base was nearly overrun; more than 100 Taliban fighters, eight U. S. soldiers, and seven members of the Afghan security forces were killed during the fighting. Four days after the battle, in early October 2009, U. S. forces withdrew from their four main bases in Nuristan, as part of a plan by General Stanley McChrystal to pull troops out of small outposts and relocate them closer to major towns. The U. S. has pulled out from some areas in the past, but never from all four main bases. A month after the U. S. pullout the Taliban was governing openly in Nuristan. According to The Economist, Nuristan is "a place so tough that NATO abandoned it in 2010 after failing to subdue it." In 2021, the Taliban gained control of the province during the 2021 Taliban offensive.
Танымал мәдениетте
Нүристан британдық саяхатшы Эрик Ньюбидің "Хиндукуш тауындағы қысқа саяхат" кітабының тақырыбы. Нүристан "Hitman 2: Silent Assassin" ойынындағы үш миссияның өтетін жері болды. Рудьярд Киплингтің "Патша болғысы келген адам" әңгімесі және оған негізделген фильм "Кафиристан" (Исламға дейінгі Нүристанның ескі атауы) жерінде орын алады. Нүристан – Құрмет орденімен марапатталған Клинтон Ромешаның "Қызыл взвод" кітабының оқиғасының өтетін жері. 1960 жылы американдық, ағылшын және неміс үш жас дипломат Нүристанға "батыстықтардың көзі жетпеген жерді аралап шығу" мақсатымен келді. Олардың кітабы – Жозеф Т. Кендрик, Николас Баррингтон, Рейнхард Шлагинтвейт (авторлар), Сэнди Галл (алғы сөз) еңбегі "Нүристанға жол: құпия Ауғанстанның ішкі аймақтарын зерттеу".
Nuristan is the subject of the book A Short Walk in the Hindu Kush by the British travel writer Eric Newby. Nuristan was the location of three of the missions in Hitman 2: Silent Assassin. Rudyard Kipling's short story The Man Who Would Be King and the film inspired by it are set in "Kafiristan" (the earlier name of pre Islamic Nuristan). Nuristan is the setting of the book Red Platoon by Medal of Honor recipient Clinton Romesha. Nuristan is where three young diplomats, American, English, and German visited in 1960 " to penetrate a land that few westerners had set eyes on." Their book is A Passage to Nuristan: Exploring the Mysterious Afghan Hinterland by Joseph T. Kendrick (Author), Nicholas Barrington (Author), Reinhard Schlagintweit (Author), Sandy Gall (Foreword).