Кіріспе

Ауғанстан провинциясы

Парван (Парван) – Ауғанстанның 34 провинциясының бірі. Бұл Үлкен Парван аймағының ең ірі провинциясы және оның халқы шамамен 751 000 адамды құрайды. Панжширден кейін бұл провинция кеңестік әскерге қарсы Ауғанстан соғысының маңызды орталықтарының бірі саналды. Парван атауы сонымен қатар, тарихқа дейінгі дәуірде жақын маңдағы Хиндукуш тауларында болған, бірақ қазір орналасқан жері белгісіз қаламен де байланыстырылады. Ауғанстанда төрт онжылдық соғысқа қарамастан, Парван 2010 жылдардың ортасына қарай салыстырмалы түрде бейбіт болды. Үкіметке немесе халықаралық күштерге жасалған шабуылдар туралы хабарлар болғанымен, олар көбінесе ұсақ сипатта болды. Парвандағы осындай оқиғалар көбінесе үкімет қызметкерлерінің үйлеріне граната тастау немесе жол жиегіне бомба орнату секілді шаралармен байланысты болды. Ауғанстандағы ең ірі АҚШ әскери базаларының бірі – Баграм әуе базасы Парван провинциясында орналасқан.

Тарих

329 ж.б.д. Ұлы Ескендір Парванды Кавказ Александриясы деп атап, қоныс еткізді. 792 ж.а. араб мұсылмандары оны жаулап алды. |Ибн Баттута| 1304–1369 жылдары аймақ Тимуридтер мен Моғолдардың билігінде болды, содан кейін 1747 жылы Ахмет Шах Дуррани оны Дуррани империясының құрамына қосты. 1840 жылы Парван Бірінші ағылшын-ауған соғысындағы ірі шайқас орны болды, онда басып кірген британдықтар жеңіліске ұшырады. 1990 жылдары бұл жерде Талибанға қарсы қатты қарсылық көрсетілді.

Жақында болған тарих

2001 жылдың соңында Талибан құлатылғаннан кейін АҚШ Қарулы күштері Баграм әуе базасын бақылауға алып, оны Ауғанстандағы өзінің маңызды базаларының бірі ретінде пайдалана бастады. Оңтүстік Корея жетекшілігіндегі провинциялық қайта құру тобы (PRT) 2014 жылға дейін провинциядағы жергілікті халыққа даму шараларында көмектесті. 2011 жылдың ақпан айының ортасында бес ракеталық граната жаңа салынған Оңтүстік Корея әскери базасына тиді, онда провинциялық қайта құру тобы мен азаматтық көмекшілер орналасқан еді. Шабуылда ешкім зардап шекпеді, бірақ бұл оқиға Оңтүстік Кореяның қорғаныс министрі Ким Кван-джиннің сапарынан бірнеше сағат кейін болды, бұл Талибанның қатысы болуы мүмкін деген күдік тудырды. Базаның ашылу рәсімі мерзімі белгісіз келешекке шегерілді. Облыста қуат стансасы салу жоспары қарастырылуда. Парван экономикасының үлкен бөлігі шетелде тұратын ауған диаспорасының жіберген ақшасына байланысты. 2012 жылдың шілдесінде Талибан зына жасады деген айыппен үлкен көрермендер алдында үйленген әйелді өлім жазасына кесті. Әйелдің Ауғанстан Ұлттық Армиясының үйленген әскери командирімен құпия қарым-қатынаста болғаны хабарланды. 2021 жылдың тамызында Талибан шабуылы барысында Парванды басып алды.

Денсаулық сақтау

Таза ауыз сумен қамтамасыз етілген үй шаруашылықтарының үлесі 2005 жылы 32%-дан 2011 жылы 11%-ға дейін төмендеді. Білікті босандырушының қатысуымен туған балалардың саны 2005 жылы 4%-дан 2011 жылы 7%-ға дейін артты. Бұл провинция көп ұлтты және көбінесе ауылдық қоғам. Халықтың 8 пайызы ұлттық кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүрді, бұл Ауғанстанда Логар провинциясынан кейінгі екінші ең төмен көрсеткіш. Теңіз академиясының мәліметтері бойынша, провинцияның этникалық құрамы: тажиктер, хазаралар, өзбектер, пуштундар, күшілер және басқа да аз ұлт өкілдері. Ауғанстанның Ауылдық жерді қайта жаңарту және даму министрлігінің мәліметтері бойынша: Парван халқының шамамен үштен екі бөлігі (73%) ауылдық аудандарда, ал төрттен бірі (27%) қалалық жерлерде тұрады. Халықтың шамамен 50% ер адамдар, 50% әйелдерді құрайды. Парсы (дари диалектісі) және пашту провинциядағы басты тілдер болып табылады, алайда парсы тілінде сөйлейтіндер пашту тілінде сөйлейтіндерден 5:2 арақатынаста басым.

Аудандар

Төмендегі мәліметтерге сәйкес, әр ауданның этнографиялық сипаттамаларына, сондай-ақ тығыздығына және осыған байланысты әр ауданның тұруға жарамдылығына негізделген провинцияның халқы шамамен 878 192 адамды құрайды. Парван провинциясының аудандарыАуданОрталығыХалқы (2022)Баграм117 18138130860% тәжіктер, 35% пуштундар, 5% хазаралар.Шарикар (орталық қала)202 210258783Тәжіктер мен пуштундардың араласуы.Горбанд109 342908120Пуштундар, тәжіктер және хазаралардың араласуы.Жабал-Сарадж72 34599730Тәжіктер.Кохи-Сафи35 07556962Көбінесе пуштундар.Саид-Хел51 549311639Тәжіктер мен пуштундардың араласуы.Шинвари46 50172264Негізінен пуштундар.Парван737 7005715129Көпшілігі тәжіктер, хазаралар мен пуштундар да бар.