Кіріспе

Гретна (Greatna) – Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй аймағындағы қала, бастапқыда Дамфрисшир тарихи округінің бір бөлігі болған. Ол Шотландия мен Англия шекарасындағы A74(M) тас жолына және Эск өзенінің құйылатын жеріне жақын орналасқан. Қала Дамфрис қаласынан шығыс-оңтүстікке қарай 31 миль (50 км), Аннан қаласынан шығысқа қарай 8 миль (13 км), Карлайл қаласынан солтүстік-батысқа қарай 10 миль (16 км), Глазго қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 88 миль (142 км) және Эдинбург қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан.

Этимология

Гретна "жантас төбедегі орын" дегенді білдіреді, көне ағылшын тіліндегі "greot" сөзінен ("ұсақ тас", dative form greoten, содан "n" әрпі келген) және "hoh" ("төбе, жар") сөздерінен шыққан. Лохмабен тасы – Солвей-Ферт шығанағындағы Сарк сағасынан батысқа қарай шамамен 1.6 километр жердегі егістікте тұрған мегалит, Олд-Грейтни шаруашылығындағы жоғары су деңгейінен 270 метрдей биіктікте орналасқан. Бұл Англия мен Шотландия шекарасындағы дәстүрлі жиналатын орындардың бірі болған.

17 ғасыр

1707 жылы Англия және Шотландия парламенттерінің Біріктіру актілеріне дейін Гретна екі корольдік арасындағы шекарадан мал өтегенде салық жиналатын кедендік пост болды. Гретна кедендік постi 1612 жылы құрылған. 1619 жылы Гретна мен Аннан арасында мал айдау жолы салынды, бұл Wigtownshire, Kirkcudbrightshire және Dumfriesshire аймақтарынан Англиядағы базарларға мал тасымалын жеңілдету мақсатында жасалған болуы мүмкін.

18 ғасыр

Гретнаның атақ-даңқы 1753 жылы Англияда Парламент қабылдаған Лорд Хардвиктің Неке туралы заңынан кейін пайда болды. Бұл заңның ережелерінің бірінде егер некеге тұрғысы келген екі тараптың да жасы 21-ге толмаса, ата-анасының келісімі қажет еді. Аталған заң Шотландияда қолданылмады, онда ұлдар 14 жастан, ал қыздар 12 жастан бастап, ата-анасының келісімімен немесе келісімісіз некеге тұруға құқылы болды. Сонымен қатар, заңда алдағы неке туралы халыққа хабарлау рәсімдері де қарастырылды. Осының салдарынан көптеген жұбайлар Англиядан Шотландияға қашып, алғашқы тоқтаған жері Гретна болды. Бұл заң 1849 жылы күштен шығарылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Гретнадағы HM зауыты, «Мурсайд» кодолық атымен белгілі, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ әскерін оқ-дәрімен қамтамасыз ету үшін Гретна Грин мен Солвей Ферт арасында салынған кордиттің жарылғыш заттар зауыты болды. Осы зауыттың негізінде Гретна қаласы пайда болды.

Темір жол

1840 жылдары Гретнаның төңірегінде үш ірі теміржол компаниясы желілер салды, нәтижесінде "Гретна" деп аталған үш теміржол станциясы құрылды. "Гретна" деп аталған алғашқы станцияны Глазго, Дамфрис және Карлайл теміржолы 1843 жылғы 23 тамызда ашты. Бұл станция 1852 жылғы сәуірде Гретна Грин теміржол станциясы деп қайта аталды. Станция 1951 жылғы 10 қыркүйекте жабылды. Кейіннен бұл жер А75 тас жолының көп бөлігіне айналды. Гретна мен Аннан арасындағы бастапқы бағыт қазір B721 тас жолы, ал A75 одан едәуір өзгеше. Сол сияқты, B724 Аннан мен Дамфрис арасындағы бастапқы бағыт болды. Гретна арқылы солтүстік-оңтүстікке өтетін негізгі ағылшын-шотланд магистральдық тас жолы A74 тас жолы болды. 1970 жылғы желтоқсанда Карлайлдың оңтүстігінде M6 автожолы ашылғаннан кейін, Шотландиядағы A74 тас жолының көп бөлігі автожолға жаңартылды, бұл жаңартылған учаскелер A74(M) деп аталды. Камберленд аңғары – M6 автожолының Карлайлдағы соңғы нүктесі мен А74 екі бағытты тас жолының қалған 6 миль (10 км) бөлігі. 2008 жылы қалған алты миль үш жолақты автожолға жаңартылды.

Спорт

Гретна – 2007–2008 маусымда Шотландия Премьер-лигасында ойнаған «Гретна» футбол клубының ресми үйі болды. Жаңадан құрылған «Гретна ФК 2008» клубы Гретнада орналасқан. «АФК Гретна» – жергілікті ойыншыларға мүмкіндік беруді қалайтын қаланың әуесқой футбол командасы. Клуб, жақын орналасқан Спрингфилдте базасымен, бұрын DSAFL лигасында ойнады. Бірақ қазір «Карлайл Сити» жексенбілік лигасы жүйесінде өнер көрсетеді. «Border Towns United» – 2022 жылы құрылған қаланың тағы бір әуесқой футбол командасы. Бұл клуб та «Карлайл Сити» жексенбілік лигасы жүйесінде, «АФК Гретнамен» бірдей лигада ойнайды. Олар «Грейтни» стадионында ойын өткізеді.

Гретна Грин

Жақын жердегі Гретна Грин, шотланд заңдарының ағылшын заңдарына қарағанда некеге қатысты көбірек жеңілдіктер ұсынатындығынан, дәстүрлі түрде қашқан ағылшын жұптарымен байланыстырылады. Осы себепті "Гретна" термині жылдам және оңай неке қиюға болатын жерді білдіреді.

Сауда-саттық

Гретна Gateway Outlet Village – Гретнаның шығыс жағында орналасқан сауда орталығы. 2021 жылы ол Каледония паркі деп аталды.