Кіріспе

Дуглас А-3 Skywarrior – реактивтік, стратегиялық бомбалаушы ұшақ. Ол Дуглас компаниясы АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін жобалаған. 1949 жылдың шілдесінде Дуглас компаниясы сегіз басқа компанияның ұсыныстарын басып озып, жобалауға шарт алды. Skywarrior ұшағы максималды ұшу салмағына емес, арнайы ұшу салмағына есептелген, бұл Әскери-теңіз күштерінің қолданыстағы авиабазаларынан пайдалануды жеңілдетті. Ұшақтың көп бөлігін Westinghouse Electric Corporation өндірді, соның ішінде алғашқы Westinghouse J40 турбореактивті қозғалтқыштары да олар уәделерін орындамады және 1953 жылдың ортасына қарай Pratt & Whitney J57 қозғалтқыштарымен ауыстырылды. 1952 жылдың 28 қазанында XA3D-1 прототипі алғашқы ұшуын жасады. 1956 жылдың 31 наурызында Skywarrior ұшағы Әскери-теңіз күштерінің эскадрильясының құрамына кірді. Бастапқыда ядролық қаруланған стратегиялық бомбалаушы рөлінде қолданылған, тиімді баллистикалық ракеталардың пайда болуы 1960 жылдардың басында бұл міндетке басымдық беруді тоқтатты. Өзінің қызметінің көп бөлігінде Skywarrior әр түрлі қосымша міндеттерді орындады, оларға электрондық соғыс платформасы, тактикалық барлау ұшағы және үлкен сыйымдылықтағы әуе май құю танкері кірді. Ол тарихтағы ең ұзақ қызмет еткен авиатасымалдағыш ұшақтардың бірі болып есептеледі, 1950 жылдардың ортасында пайдалануға беріліп, 1991 жылы қызметтен шығарылды. Skywarrior ұшағы қызмет еткен кезеңде авиатасымалдағыштан ұшуға арналған ең ауыр ұшақ болды, соның салдарынан "Whale" (Кит) деген лақап атын алды. Skywarrior – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің стратегиялық бомбалаушы ретінде толыққанды қызметке кірген екі шабуылдық ұшағының бірі, екіншісі – оның алдыңғы моделі, North American AJ Savage. North American A-5 Vigilante суперзвуқтық авиатасымалдағыш ұшағы да бастапқыда стратегиялық ядролық соққы миссиялары үшін жобаланған және 1960 жылдардың басында қысқа ғана уақытқа А-3 ұшағын осы рөлде алмастырды. Skywarrior ұшағының модификацияланған түрі – B-66 Destroyer, АҚШ Әуе күштерінде тактикалық бомбалаушы, электрондық соғыс ұшағы және әуе барлау платформасы ретінде 1970 жылдарға дейін пайдаланылды.

Өмірбаян

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері (USN) авианосецтерінен реактивті ұшақтарды пайдалану мүмкіндігін зерттеуді бастады. Осы жетістік концепцияны одан әрі дамытуға түрткіс берді. Соғыстан кейінгі жылдары USN ұшақтарды стратегиялық бомбалау миссиясын орындауға қабілетті, қуатты авиациялық құрал ретінде пайдалануды қарастырды. USN бұрынғыдан гөрі кең ауқымда жұмыс істей алатынын түсінді, ал АҚШ Әуе күштерінің (USAF) стратегиялық бомбалаушылары әлемнің көп бөлігіне жетпейтін еді, бұл USN авианосецтері мен олардың авиациялық топтары үшін үлкен мәселе емес еді. 1948 жылдың қаңтарында Әскери-теңіз операцияларының бастығы бомбалар немесе ядролық қаруларды тасымалдай алатын, ұзақ қашықтыққа ұша алатын авианосецке арналған шабуыл ұшағын жасау туралы талап қойды. Бұл ұшақ жоспарланған АҚШ класындағы «супер авианосецтерден» жұмыс істеуге арналған, олар USN-нің қолданыстағы авианосецтерінен әлдеқайда үлкен болды, сондықтан техникалық талаптарда ұшақтың максималды ұшу салмағы көрсетілді. Сонымен қатар, USN бұл бомбалаушының North American AJ Savage паркінен жылдамдық және қашықтық жағынан артық болуын қалады. Қозғалтқыштар мен бомбалардың өнімділігі мен талаптарына қатысты белгісіздік осы жағдайға керіспіршілік тудырды. Хайнеманн технология дамыған сайын ядролық қарулардың мөлшері мен салмағы айтарлықтай төмендейтінін дұрыс болжады, бұл ықшам бомбалаушыны жобалауға қосымша себеп болды. Алайда, USAF генерал Хойт Ванденберг сияқты тұлғалар Хайнеманның ұсынысын «жауапсыз мәлімдеме» деп сынады. 1952 жылдың 28 қазанында XA3D 1 прототипі алғашқы ұшуын жасады; ұшқыш Джордж Янсен бұл сынақ ұшуын жоғары құпияда өткізді. Алғашқы сынақтар көрсеткендей, ұшақ ұшу кезінде өте жақсы басқарылды, бұл Хайнеманн мен жобалау тобының гидравликалық күшейткішпен басқару беттеріне назар аударғандарының нәтижесі болды. 1953 жылдың 16 қазанында бәсекелес J57 қозғалтқышымен жабдықталған YA3D 1 бірінші рет ұшты. J40 қозғалтқыштарымен байланысты көптеген даму проблемалары Skywarrior-дың пайдалануға енгізілуін 1956 жылдың 31 наурызына дейін кешіктірді. 1950 жылдардың соңында Skywarrior-дың ядролық қару тасымалдау миссиясы баллистикалық зымырандарға берілетіні анық болды. Алайда, оның үлкен салмағы мен өлшемдері ұшақтың басқа да мақсаттарда пайдалы болатынын көрсетті. Сондықтан көптеген Skywarrior ұшақтары әуеде отын құю цистерналары немесе электрондық соғыс платформалары ретінде қайта жабдықталды; атап айтқанда, EKA-3B үлгісі қажет болған жағдайда шабуыл, отын құю және электрондық соғыс міндеттерін орындауға бейімделді. Осы типтегі көптеген басқа да модельдер жасалды, олар әуеде барлау және оқу-жаттығу ұшақтары ретінде де пайдаланылды. 1961 жылы өндіріс тоқтатылды.

Дизайн

Skywarrior ұшағының қанаты 36 градусқа иілген және екі Pratt & Whitney J57 турбореактивті қозғалтқышы болған. Алғашқы прототиптерде қолданылатын Westinghouse J40 қозғалтқышы сәтсіз болып шықты және кейіннен жоба тоқтатылды. Турбореактивті қозғалтқыштар 12 итераторлық JATO бөтелкелерімен күшейтілуі мүмкін еді. Ұшақтың фюзеляжы негізінен жартылай монококк конструкциясынан тұрды, ал қозғалтқыштар қанат астындағы гондолаларда орналасқан. Ұшуды басқару жүйесі гидравликалық болды, ал палуба астында сақтау үшін А3 қанаттары қозғалтқыштардан сыртқа бүгіліп, дерлік жазық жатқан, ал тік стабилизаторы оң жаққа буынды жалғастырылған. Ұшқыштар әзілдеп, "А3D" дегені "Үшіншісі өлді" дегенді білдіреді дейтін. 1973 жылы Вьетнамда қаза тапқан Skywarrior экипажының жесірі McDonnell Douglas компаниясын А3 ұшағында катапульдік креслолар болмағаны үшін сотқа берді. Skywarrior фюзеляждағы бомбалық бөлімшеде 500-ге дейін қару-жарақ таси алатын, ал кейінгі нұсқаларында сенсорлық және камералық жабдықтар немесе қосымша жанармай бактерілері үшін пайдаланылды. Бастапқыда AN/ASB 1A бомбалық бағыттау жүйесі орнатылды, кейіннен аздап өзгертілген мұрын бөлігімен жаңартылған AN/ASB 7 жүйесімен ауыстырылды. Қорғаныш қаруы ретінде Westinghouse компаниясымен жасалған радиолокациялық басқарылатын құйрық мұнарасында екі 20 мм-лік зениттік пулемет орналасқан, бірақ олар жақын арада электрондық қарсы шаралар жабдықтарымен алмастырылды. Вьетнам соғысының басында бірнеше бомбалау миссиялары орындалса да, бомбалаудың көп бөлігі маневрлі ұшақтармен жүзеге асырылды, ал Skywarrior көбінесе жанармай құюшы және электрондық соғысқа қолдау ұшағы ретінде пайдаланылды.

Ядролық бомбалаушы

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Поларис" қаруланған баллистикалық зымыранға қарсы су асты кемелерінің толыққанды жұмыс істеуіне дейін А-3 ұшағы АҚШ-тың ядролық қайтару шараларындағы маңызды элемент болды. Эскадрильялар екі ауыр шабуыл қанатында (HATWING) құрылды, біреуі бастапқыда Калифорния штатындағы Солтүстік аралдағы Әскери-теңіз әуе стансасында құрылып, 1957 жылдың желтоқсанында Вашингтон штатындағы Уидби аралына көшірілді, ал екіншісі бастапқыда Флорида штатындағы Джексонвилл Әскери-теңіз әуе стансасында құрылды. NAS Whidbey Island-тағы қанат 1959 жылы таратылды, бірақ қанат құрамына кірген эскадрильялар кейіннен EKA 3B нұсқасына көшіріліп, нәтижесінде Әскери-теңіз күштерінің Grumman EA-6B Prowler қауымдастығының ядросын құрады, ал NAS Sanford-тағы қанат ядролық ауыр шабуыл міндетінде A3J Vigilante (кейін A-5A) ұшағына айналып, содан кейін RA-5C-ге түрлендіріліп, барлау шабуыл міндетіне көшті. "Вигиланте" қанаты "Вигиланте" радары мен навигациялық жүйелері бойынша Әскери-теңіз күштерінің ұшқыштарын оқыту үшін TA-3B ұшақтарының шағын тобын сақтап қалды. Skywarrior ұшағының стратегиялық бомбалау рөлі 1964 жылдан кейін біртіндеп жойылды, қысқа мерзімге A3J Vigilante ұшағымен толықтырылды. Одан кейін Әскери-теңіз күштері сәтті Polaris зымыранымен жабдықталған баллистикалық зымыранға қарсы су асты кемелері бағдарламасына арналған тасымалдаушыға негізделген стратегиялық ядролық қару-жарақ тұжырымын тоқтатып, барлық A-5A ұшақтары RA-5C Vigilante барлау нұсқасына түрлендірілді. Көптеген A-3B ұшақтары жанармай құюшы-электрондық соғыс ұшақтарына түрлендірілді.

Вьетнам соғысы

Skywarriors 1964 жылдан 1967 жылға дейінгі Вьетнам соғысы кезінде Mk84 бомбаларын жеткізу үшін дәстүрлі бомбалау және мина қою рөлінде (A 3B) пайдаланылды. A 3 кейіннен танкер (KA 3B), фотоэлектрондық барлау (RA 3B), электрондық барлау (EA 3B) және электрондық соғыс (ERA 3B, EKA 3B) рөлдерінде де қызмет етті. Вьетнам соғысының көп бөлігінде Флоттың әуе барлау эскадрильясының 1-і (VQ 1) Оңтүстік Вьетнамдағы Дананг әуе базасынан EA 3B ұшақтарымен ұшып, Хо Ши Мин жолы және Хайфонг портына дейін аймақта үздіксіз электрондық барлау мүмкіндігін қамтамасыз етті. Бұл VQ 1 Det. B деп белгіленді. Ұшқыштар мен жердегі техникалық қызметкерлер уақытша Әскери-теңіз базасы Ацуги, Жапониядан, ал 1970 жылдан кейін Әскери-теңіз базасы Агана, Гуамнан тағайындалды. Det B таратылғаннан кейін, VQ 1 екі EA 3B ұшағынан жасақтарды ұсынды, олар 1980-жылдардың соңына дейін Батыс Тынық мұхиты және Үнді мұхиты (WESTPAC/IO) бағытындағы ұшақ тасымалдаушы топтарымен бірге жұмыс істеді, содан кейін Lockheed ES 3A Shadow ұшағымен алмастырылды. Сонымен қатар, A 3B нұсқасы RA 3B-ге өңделді және Вьетнамда фотобарлау ұшағы ретінде қолданылды. Гуамдағы Агана әскери-әуе базасындағы 61-ші ауыр фотоэскадрилья (VAP 61) және Флоридадағы Джексонвилл әскери-әуе базасындағы VAP 62 эскадрильясы экипаждарды дайындап, Дананг әуе базасынан Оңтүстік-Шығыс Азия аймағында карта жасау және барлау ұшуларын жүзеге асырды. 12 камералық станциясы бар RA 3B, егжей-тегжейлі карталары жоқ аймақтардың картографиялық картасын жасауға жақсы жабдықталған. Инфрақызыл құрылғылары орнатылған RA 3B Лаостағы жолдар мен жолдардағы әскерлердің қозғалысын түнде бақылау үшін пайдаланылды. Басқа да орындарға Бангкоктегі Дон Муанг Корольдік Тайланд Әуе күштері базасындағы Det Tango, Австралиядағы Таунсвилл әуе күштері базасындағы Det Southpaw, сондай-ақ Оңтүстік Кореядағы Осан әуе базасы кірді.

Танкер

Вьетнам соғысы кезінде А-3 шабуыл ұшақтары КА-3В жанармай құюшы ұшақтарына түрлендірілді, ал кейбіреулері көп мақсатты жанармай құюшы нұсқасына, ЭКА-3В-ға айналдырылды, ол авиатасымалдаушы әуе күштері үшін нағыз жұмыс атқарушы машина болды. Электрондық қарсыласу жабдықтары жанармай құю мүмкіндігін жоймай орнатылды, сондықтан ЭКА-3В тактикалық ұшақтарға жанармай құюды күтіп тұрғанда жаудың радарларын басуға мүмкіндік берді. Соңында, ЭКА-3В Grumman KA-6D Intruder жанармай құюшы ұшағымен алмастырылды, ол сыйымдылығы мен ұшу қабілеті жағынан аз болғанымен, авиатасымалдаушының әуе күштерінде көптеп қолданылды. 1970 жылдардың басында Калифорния штатындағы Аламида әскери-әуе базасында VAQ-208 және VAQ-308 әуеде жанармай құю эскадрильялары ретінде екі қосымша Теңіз әскері резервтік бөлімі құрылды. Екі бөлім де электрондық соғыс жабдықтары алынып тасталған ұшақтарды пайдаланды және КА-3В болып қайта аталды. VAQ-208 және VAQ-308 1990 жылдардың басында таратылды.

Қырғи қабақ соғыс

EA 3 нұсқасы авианосец палубаларынан және құрлықтағы базалардан жұмыс істейтін, үлкен Lockheed EP-3 ұшағына көмекші ретінде маңызды электрондық барлау (ELINT) міндеттерін орындады. Оның соңғы қызметі "Шөл дауылы" операциясы кезінде ELINT платформасы ретінде болды.

Барлау

EA 3B нұсқасы Варшава шартының электрондық барлауына қарсы модификацияланды. 1956 жылдан бастап әлемнің түкпір-түкпірінде миссиялар орындалды, ал АҚШ Әуе күштерінің EB 47 Stratojet ұшағы ұқсас тапсырмаларды орындады. EA 3B жеті адамнан тұратын экипажбен жабдықталған, оның ішінде пилот кабинасында үш адамнан тұратын ұшу экипажы, электрондық соғыс офицері және конверсияланған қару бөлімінде үш электрондық жүйе операторы/бағалаушысы болды. Ол Суық соғыс кезеңіндегі көптеген қақтығыстарда және Вьетнам соғысында ерекше электрондық барлау қабілеттерін ұсынды.

Зейнеткерлік

Бірнеше EA 3B ұшақтары 1991 жылы бірінші шығанақ соғысына қатыса алатынша қызметте қалды. Skywarrior 1991 жылдың қыркүйек айында АҚШ Әскери-теңіз күштерінен алынып тасталды, осы типтің соңғы мысалдары 1991 жылдың 27 қыркүйегінде қызметтен босатылды. АҚШ Әскери-теңіз флотының ғылыми-зерттеу және дамыту (RDT&E) бөлімшелері, әсіресе Әскери-теңіз әуе жүйелері басқармасының (NAVAIR) Пойнт-Мугу Әскери-теңіз әуе станциясы мен NAWS China Lake-дегі бөлімдері, A-3 сынақ ұшақтарын сақтап қалуға тырысты. Алайда, вице-адмирал Ричард Данлеви, әуе соғысы жөніндегі Әскери-теңіз операцияларының бас орынбасары және бұрынғы A-3 бомбалағышы/навигаторы, осы типті зейнетке шығару туралы соңғы шешімді қабылдағандықтан, бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды.

Шығындар

АҚШ-тың Әскери-әуе күштерінің 2-дәрежелі лейтенанты Роберт Льюис Дьюк (24), А3 ұшағында жүйелерді сынап жатқанда басқаруды жоғалтып, апатқа ұшырап қайтыс болды. 1957 жылдың 9 ақпанында Флорида штатының Мейпорт қаласында, АҚШ-та, отын жетіспеуінен ұшақ жерге соғылып, жоғалып кетті. LCDR Льюис Поллок қаза тапты, AD2 Паскуале Дель Вилладжио және ENS Генри Демерс орташа жарақат алды. 1957 жылдың 14 мамырында Калифорнияның батысында, АҚШ (36.30N, 122.35W) координаттарында ұшақ қону алаңына соқтығысты. Ұшақтың фюзеляжы сынды, негізгі отын багі жарылып, ұшақ бұрыштан құлаған кезде өрт шықты. CDR Томас Болтон, LT JG Ральф Гордон және ADC Джозеф Хоскинг осы оқиғада қаза тапты. 19 маусым, 1957 жыл, Флорида штатының Мейпорт қаласынан шығысқа қарай 2 миль қашықтықта, АҚШ, ұшақ тасымалдауышынан ұшырылғаннан кейін қону шассисін түсірмеді. Ұшақ экипажы қауіпсіз жерге түсіп, құтқарылды. AQ1 Паскаль Мазук, CDR Кларенс Фросард және ENS Генри Демерс орташа жарақат алды, ал CDR Кларенс Фросард қалған экипаж мүшелеріне қарағанда ауыр жарақат алды. 1967 жылдың 6 шілдесінде АҚШ-тың Флорида штатындағы Санфордтың оңтүстігінде 1 миль қашықтықта ұшақ жерге соғылып, LT Генри Уайт, AQ1 Джозеф Монако, AT2 Юджин Симан және CDR Чарльз Карман қаза тапты. Оқиға туралы ресми есеп жазылмады. 2012 жылдың 1 наурызында AT2 теңізшісінің қызы жіберген газет мақаласында ұшақ түнгі оқу-қонуларға қатысқандығы және оқиға кезінде әуе кемелеріне айналыспен қонуды жаттықтырғандығы айтылды. 1957 жылдың 22 шілдесінде Жерорта теңізінде ADJ 1 Самуил Холландер ұшақ палубасындағы бомба бөлімшесінің есіктері жабылып, қаза тапты. 1957 жылдың 12 тамызында Калифорнияның батысында, АҚШ (37.27N, 122.49W) координаттарында ұшақ суға түсіп, теңізде жоғалып кетті. CPO E. Buscaglia және CDR Джозеф Гарретт екеуі де тікұшақ күзетшілерімен құтқарылып, жеңіл жарақат алды. 1957 жылдың 19 тамызында Порт Ляутиге жақын жерде ұшақ тоқтау қондырғысын асып өтіп, теңізде жоғалып кетті. AD1 Фрэнк Мори мен LT JG Джон Куинн қаза тапты, ал AQ1 Джеймс Бабба мен LCDR Томас Макленаган орташа жарақат алды. 1957 жылғы 26 қыркүйекте Норвегия теңізінде (66.44N, 05.16E) координаттарында ұшақ қону алаңына соқтығысты, А3 ұшағының негізгі тіректері соққыдан сынды. LT JG Джозеф Юрисич, CDR Пол Уилсон және ADC Перси Шафер қаза тапты. 1958 жылдың 6 қаңтарында Батыс Филиппин теңізінде (14.15N 114.3E) координаттарында ұшақ тасымалдаушыдан ұшырылғаннан кейін сәтті ұшып кете алмады. AMC Даррелл Уикли, LT JG Клайд Ромерсон және LCDR Джек Лопер қаза тапты. 1958 жылдың 28 қаңтарында Эдвардс әуе базасындағы ұшақ Барстоудан батысқа қарай 10 миль жерде жерге соғылып, себебі белгісіз. Ұшақ толығымен жоғалып кетті. Дэйл Бенетум мен Томас Килгариф, екеуі де азаматтық қызметкерлер, апатта қаза тапты. 1958 жылғы 7 ақпанда Солтүстік Атлант мұхитында (31.10N. 40.27W) координаттарында ұшақ суға соқтығысып, теңізде жоғалып кетті, себебі отынның ластануы болуы мүмкін. ENS Роберт Мартин, LT Джеймс Шаффи және AD3 Ричард Фрево қаза тапты. 1958 жылдың 2 маусымында Севилья, Флорида, АҚШ, ұшу кезінде өрт шығып, механикалық проблемалар туындағаннан кейін ұшақ 12 801 метр биіктіктен жоғары жылдамдықпен құлдырады. LCDR Роберт Рами экипажға ұшақтың үстіңгі қақпағы арқылы секіруге бұйрық берді. Бір экипаж мүшесі құтқару шлюзінен ұшақтан шығу қиындықтарын бастан кешірді, Рами оған көмектесіп, нәтижесінде ұшақта қалып, ұшақты ашық жерге қарай маневрлегеннен кейін әуеде жарылып, құлап қайтыс болды. AO1 Реймонд Хайт пен AT1 Даниэль Гербис жеңіл жарақат алды, ал LCDR Роберт Рами қаза тапты. 1958 жылдың 2 тамызында Батыс Тынық мұхитында ұшақ ұшу палубасын басып өтті. Арестолау құрылғысы А-10 үшін орнатылған. Ұшақ суға кері қарай түсіп, DM әуе базасында табылған. Кабина әйнегі сынып, ұшқыш пен BN орындықтары соққыда ұшып кеткен болуы мүмкін. LCDR Альфред Макмиллан мен LT Гордон Гилмор қаза тапты, ал AQ1 ауыр жарақат алды. 1 қазан 1958 жылы NAS Leeward Point, Гуантанамо, Кубада қону кезінде қондырғы шассисі жиырылып, ұшақ ұшу палубасында қауіпсіз тоқтады. Ұшақты жөндеуге болады, LT Хорас Грэм және AD3 Сэмюэл Кроу жеңіл және орташа жарақат алды. 1958 жылдың 4 желтоқсанында Санфордтан Ф.Д.Р. әуе базасына ұшқан ұшақ Кариб теңізі үстінде жоғалып кетті. Бірінші рет қонуға рұқсат берілмеді, екінші рет қашып кетті. Үшінші ретте сол жақ қанаты ұшу палубасына соқтығысып, палубаның арғы жағындағы сым үзілді. Екіпаждың үш мүшесі тікұшақтармен құтқарылды. AD1 Клайд Савидж, LCDR Ричард Андрус және AD2 Юджин Кронягер орташа жарақат алды. 1959 жылдың 26 тамызында, 1 миль шығыс-шығыс-оңтүстікке қарай, Солтүстік Каролина, АҚШ, дауыл кезінде компрессордың тоқтауынан ұшақ құлап түсті. VAH 1 командирі А3 ұшақтарына секіру орындықтарын орнатуды ұсынды. Дауылдан өту апатқа үлкен үлес қосты. AE2 Митчелл, PH1 D. E. Уилсон орташа жарақат алды, ал LCDR Джон Сандстер қаза тапты. Тасымалдаушыдан ұшуға ең ауыр ұшақ болғандықтан, Skywarrior апатқа бейім болды. "Нәтижесінде, салынған әртүрлі модельдердің 283 Skywarrior ұшағының шамамен 120-сы (42%) апаттарда және жауынгерлік қимылдарда жойылды немесе қирады. Апаттардың 67%-да кем дегенде бір экипаж мүшесі қаза тапты." Осы жоғалтулардың 7-сі Вьетнамда болды, олардың 2-сі жауынгерлік қимылдардың нәтижесінде болды.

Зейнетақыдан кейінгі еңбек жолы

A3 типі көптеген жылдар бойы АҚШ Әскери-теңіз күштерінен зейнеткерлікке шыққанға дейін азаматтық операторлардың сынақ платформасы ретінде пайдаланылды. Hughes Aircraft Company бұл типті General Dynamics–Grumman F 111B және Grumman F 14 Tomcat қару жүйелерін әзірлеу үшін сынақ платформасы ретінде қолданды, ал Westinghouse және Raytheon да A3-ті сынақ платформасы ретінде пайдаланды. 1991 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінен қызметтен шығарылғаннан кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштері азаматтық операторлардың сынақ платформаларына логистикалық қолдау көрсетуді тоқтатуға шешім қабылдады. A3-ті тастаудың орнына Hughes, Westinghouse және Raytheon қалған A3-тер мен қосалқы бөлшектерін Әскери-теңіз күштерінен сатып алуға келісті, бұл олардың сынақ парктерінің жұмысын жалғастыруға және АҚШ Әскери-теңіз күштеріне сақтау және жою шығындарын үнемдеуге мүмкіндік берді. Жоспар дамыған сайын, Thunderbird Aviation және CTAS сияқты тағы екі мердігер де ұқсас келісімдерге қатысуға ниет білдірді, нәтижесінде бес оператор арасында он бір A3 таратылды. ASO (Aviation Supply Office) паркінен алынған қосалқы бөлшектер мердігерлер арасында тең бөлінді және қоймалар бүкіл АҚШ бойынша босатылды. АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі түсініспеушіліктер мен қайта ұйымдастырулар салдарынан, ASO активтері мердігерлерге жетпей, жай-күйін жоғалтты. 1993 жылдың басында CTAS өздерінің ұшақтарына енді қажеттілік сезінбеді, ал Hughes бірнеше бағдарламаларына қосымша құралдар қажет болды. 1994 жылдың басында АҚШ Әуе күштерінің бағдарламасы F 15 радарлық сынақтары үшін A3-ті модификациялауға шешім қабылдады, ал қол жетімді жалғыз ұшақ флот жабылып, Alameda әскери-әуе базасында сақтауға алынған. Hughes бұл ұшақты кепілдікке қосып, модификация үшін Van Nuys-қа жеткізді. Arizona штатындағы Дэвис-Монтан әуе базасындағы AMARC-тағы апатқа ұшыраған F 15B ұшағының тұтас мұрын бөлігі алынып, ұшақтың алдыңғы бөлігіне орнатылды. Кабинаға тіреулер мен жабдықтар орнатылып, ұшақ Hughes және АҚШ Әуе күштері F 15 бағдарламалық жасақтамасын әзірлеу үшін пайдаланылды. 1994 жылы Westinghouse компаниясы Әскери-теңіз күштерімен жасасқан келісімін тоқтатуға шешім қабылдады, ал Thunderbird өзінің ұшақтарын Thunderbird кепілдігіне қосты. 1996 жылы Thunderbird Aviation банкротқа ұшырады, ал Hughes үкімет үшін шығындарды үнемдеу мақсатында Thunderbird активтерін келісімшартқа қосып, оларды Deer Valley әуежайында паромға дайындады, содан кейін ұзақ мерзімді сақтау үшін Мохаве, Калифорния және Тусон, Аризонаға көшірді. 1996 жылдың желтоқсан айында Raytheon Hughes Aircraft Company компаниясының әуе-ғарыш бөлімдерін сатып алды. Hughes Aeronautical Operations, енді Raytheon Systems құрамында, A3 ұшақтарын Калифорния штатындағы Van Nuys әуежайынан пайдалануды жалғастырды. Бұл ұшақтар бірнеше әскери әуе көрмесіне қатысты, келушілерге ұшақтың корпоративтік әуе кемелерімен салыстырғанда жүк көлемі және шағын авиалайнерлермен салыстырғанда өнімділігі бойынша құнды екенін айтты. 2011 жылдың 30 маусымында соңғы ұшуға жарамды EA 3B, BuNo 144865 / FAA тіркелімі N875RS, Raytheon ұшағы, зейнеткерлікке шығу және Ұлттық Әскери-теңіз авиация мұражайында көрсету үшін Флорида штатының Пенсакола әскери-әуе базасына келді.

Нұсқалар

Ескерту: бастапқы Әскери-теңіз күштерінің белгілеу жүйесі бойынша Skywarrior A3D (Douglas Aircraft компаниясынан шыққан үшінші шабуыл ұшағы) деп аталды. 1962 жылдың қыркүйегінде жаңа Үш қызметтің белгілеу жүйесі енгізілді және ұшақ A 3 деп қайта аталды. Қолданылатын жағдайларда, 1962 жылға дейінгі белгілеулер бірінші болып, 1962 жылдан кейінгі белгілеулер жақша ішінде көрсетіледі. XA3D 1: екі прототип, Westinghouse J40 турбиналық қозғалтқыштарымен жабдықталған, құйрық бөлімінде зеңбірек жоқ. YA3D 1 (YA 3A): Pratt & Whitney J57 қозғалтқыштары бар бір өндіріске дейінгі прототип. Кейіннен Тынық мұхиты зымырандық сынақ орталығында сынақтар үшін пайдаланылды. A3D 1 (A 3A): 49 бастапқы өндіріс үлгісі, көбінесе тасымалдаушылар қызметіндегі даму рөлінде қолданылды. A3D 1P (RA 3A): A3D 2P прототипі ретінде өзгертілген бір A3D 1, қару бөлімінде камера жиынтығымен. A3D 1Q (EA 3A): электрондық барлау (ELINT) міндеті үшін өзгертілген бес A3D 1, ECM жабдықтарымен және қару бөліміндегі төрт оператормен. A3D 2 (A 3B): ұшу кезінде жанармай құюға арналған танкерлік рөлге, күштірек ұшақ корпусына, қуаттырақ қозғалтқыштарға және сәл үлкен қанат ауданына (812 фут²/75 м² 779 фут²/72 м²-ге қарсы) ие болған, соңғы өндіріс бомбалаушысы. Соңғы 21 данасында жаңа AN/ASB 7 бомбалау жүйесі, қайта пішінді мұрын және электрондық соғыс орнату үшін құйрық бөлімі алынып тасталды. A3D 2P (RA 3B): 30 фотобарлау ұшағы, қару бөлімінде 12 камераға дейін және фотожарық бомбаларына арналған жиынтықпен. Жоғары қысым операторға камераларды тексеру үшін бөлікке кіруге мүмкіндік берді. Кейбіреулері құйрық қаруларын сақтап қалды, бірақ көпшілігі кейіннен соңғы A 3B-нің ECM құйрығына айналдырылды. A3D 2Q (EA 3B): 24 электрондық соғыс нұсқасы, бұрынғы қару бөлімінде бір электрондық соғыс офицері және үш ESM операторы, әртүрлі сенсорлар үшін қысымды бөлікпен. Кейбір ерте үлгілерде құйрық қарулары болды, бірақ олар ECM құйрығымен ауыстырылды. Олар флоттың барлау эскадрильялары VQ 1 (Жапония, кейін Гуам) және VQ 2 (Рота, Испания) құрамына тағайындалды, Lockheed EC 121 Warning Star және EP 3B мен EP 3E ұшақтарымен бірге ұшты. Ол шамамен 40 жыл қызмет етті, ең ұзақ қызмет еткен нұсқасы болды және екі флоттық әуе барлау (VQ) эскадрильясы ұшқан ES 3A Shadow ұшағымен ауыстырылды: VQ 5 Солтүстік аралдағы әскери-әуе базасында, Калифорнияда және VQ 6 Флоридадағы әскери-әуе базасында Сесил Филдте. Бюджеттік шектеулерге байланысты пайдалануға берілгеннен кейін 10 жылдан аз уақыт өткен соң қызметтен шығарылды. A3D 2T (TA 3B): 12 бомбалаушы-жаттықтырушы нұсқасы. Бесі кейіннен VIP көлігі ретінде өзгертілді (екісі UTA 3B деп қайта аталды). KA 3B: 85 А 3B бомбалаушы ұшағы 1967 жылы зондтық және иінтік жүйесімен жабдықталды, бомбалау жабдығының орнына танкерлік рөлге қайта жабдықталды. EKA 3B: 34 KA 3B танкері екі режимді электрондық қарсы шаралар (ECM)/танкерлік рөлге қайта жабдықталды, артқы бөлімінің орнына электрондық соғыс жабдықтары және құйрық қақпағы бар. Көпшілігі 1975 жылдан кейін KA 3B конфигурациясына (ECM жабдықтары жоқ) қайта құрылды. ERA 3B: сегіз RA 3B электрондық қарсыластың ұшағы ретінде (негізінен теңіздегі соғыс жаттығулары үшін) кеңейтілген құйрық конусы және кабиналардағы ECM жабдықтарымен, екі ажыратылатын RAM ауа турбинасымен ALQ 76 қарсы шаралары (әр қанаттың астында бір), шафра таратушылар (құйрық конусы мен артқы фюзеляжда) және бұрынғы бомбалық бөлікте орналасқан жабдықтарды қуаттандыру үшін төрт RAM ауа турбинасы (екі жаққа) болып өзгертілді. Экипаж төрт адамға дейін өсті: ұшқыш, навигатор, экипаж бастығы және электрондық қарсы шаралар офицері (ЭКМО), бұрынғы қару бөлімінде бір пайдаланылмаған "салу орны" бар, онда екінші ЭКМО офицері немесе әскери қызметшіге арналған жабдықтар жоқ. "Салу орны" жаңа ЭКМО-ларды оқытатын нұсқаушы ЭКМО-лар, сондай-ақ қонақ бақылаушылар мен жолаушылар пайдалану кезінде пайдаланды. ERA 3B кабельді тоқтатуды төзе алса, ALT 40 және ALR 75 жабдықтары катапультті ұшыруларға төтеп бере алмады, сондықтан ол ешқашан тасымалдаушылар бортында орналастырылмады. ERA 3B VAQ 33 және кейіннен VAQ 34 эскадрильяларымен қызмет етті. NRA 3B: RA 3B-нің алты данасы түрлі жауынгерлік емес сынақтар үшін қайта жабдықталды. VA 3B: VIP көлігіне айналдырылған екі EA 3B. Екі ұшақ та Вашингтондағы Эндрюс әуе базасынан ұшып келе жатқан Әскери-теңіз күштерінің бас штабына тағайындалды. NTA 3B: F 14D Tomcat радарларын сынау үшін Hughes/Raytheon компаниясы өзгертіп жасаған бір ұшақ.

B-66 жойғыш

АҚШ Әуе күштері 294 дана B-66 Destroyer ұшағына тапсырыс берді, олардың көпшілігі барлау және электрондық күрес міндеттерінде қолданылды. Destroyer ұшақтары шығарып тастау орындықтарымен жабдықталған болды.