Кіріспе
Американдық нәсілшілдікке қарсы педагог Джейн Эллиотт (Дженнисон; 1933 жылдың 30 қарашасында туған) – американдық әртүрлілік саласының педагогі. Ол мектеп мұғалімі ретінде 1968 жылдың 5 сәуірінде, Мартин Лютер Кингтің қазасына бір күннен кейін үшінші сынып оқушыларымен алғаш рет өткізген «Көк көзділер / Қоңыр көзділер» жаттығуымен танымал. Балалардың осы тәжірибе туралы жазған құрамы жергілікті газетте жарияланғаннан кейін, бұл жайтқа бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығы арта түсті. Бұл сыныптағы жаттығу 1970 жылы «Дауылдың көзі» деген деректі фильмге түсірілді. PBS телеарнасының «Frontline» сериясы 1970 жылғы сыныптың қайта кездесуін, сондай-ақ Эллиоттың ересектермен жұмысын 1985 жылғы «Бөлінген сынып» атты эпизодында көрсетті. Сөз сөйлеуге және жаттығуларын жүргізуге шақырулар Эллиотты мектептегі мұғалімдік қызметін тастап, кемсітушілікке қарсы толық уақытты лектор болуға итермеледі. Ол осы жаттығуды жүргізіп, оның салдары туралы әлемнің көптеген елдерінде дәріс берді. Сондай-ақ ол бұл жаттығуды университет студенттерімен де өткізді, осы туралы 2001 жылғы «Ашулы көз» деректі фильмінде көрсетілген.
Jane Elliott ( Jennison; born November 30, 1933) is an American diversity educator. As a schoolteacher, she became known for her "Blue eyes/Brown eyes" exercise, which she first conducted with her third grade class on April 5, 1968, the day after the assassination of Martin Luther King Jr. The publication of compositions which the children had written about the experience in the local newspaper led to much broader media interest in it. The classroom exercise was filmed in 1970, becoming the documentary The Eye of the Storm. PBS series Frontline featured a reunion of the 1970 class, as well as Elliott's work with adults, in its 1985 episode "A Class Divided". Invitations to speak and to conduct her exercise eventually led Elliott to give up school teaching and to become a full time public speaker against discrimination. She has directed the exercise and lectured on its effects in many places throughout the world. She also has conducted the exercise with college students, as seen in the 2001 documentary The Angry Eye.
Ерте өмір және мансап
Эллиотт 1933 жылы Ллойд пен Маргарет (Бенсон) Дженнисон отбасында Айова штатының Рисевилл қаласында немесе жақын маңдағы шаруа қожалығында дүниеге келді. Ол бірнеше баланың төртіншісі еді. 1952 жылы орта мектепті бітірген соң Эллиотт Айова мемлекеттік мұғалімдер колледжіне (қазіргі Солтүстік Айова университеті) оқуға түсті, онда бес семестрде бастауыш сынып мұғаліміне шұғыл түрде сертификат алды. 1953 жылы ол Рэндалл қаласындағы бір бөлмелі мектепте мұғалімдік қызметін бастады. Екі сабақты байланыстыру үшін ол сиу тілегін пайдаланды: «Улы рух, мен оның мокасинін кигенше ешбір адамды бағалама». Ол кішкентай қаласындағы барлық ақ балаларға «бір күнді түсті баланың мокасинінде сезіну» тәжірибесін сыйлағысы келді. Келесі дүйсенбіде Эллиотт жаттығуды кері қайтарып, көк көзді балаларды артықшылыққа ие етті. Көк көзді балалар бұрынғы күні болған жағдайға ұқсас түрде қоңыр көзді балаларды мазақтады, бірақ Эллиотт бұл жағдайдың бұрынғыдан әлдеқайда нашар болғанын хабарлады. Осы тәжірибе туралы ойлану үшін ол балалардан алған сабақтарын жазып берулерін сұрады. Оның жаттығуы туралы жаңалықтар тараған сайын Эллиотт көптеген телешоуларда пайда болды және ересектерге арналған кәсіби оқу күндерінде жаттығуды қайталай бастады. 1970 жылдың 15 желтоқсанында Эллиотт Ақ үйдің Балалар мен жастар конференциясында ересек педагогтар алдында осы тәжірибені көрсетті. Бұл деректі фильмнің мақсаты, продюсерлердің Джейн Эллиоттпен келісім бойынша, нәсілшіл мінез-құлқының салдары туралы хабардар ету еді. Жаттығудан кейін Эллиотт нәтиже «мен әдеттегідей сәтті болмады» деді, бұл журналист Эндрю Энтониді «ақтардың қорқуына қарағанда қаралардың жетістігіне көбірек қуанбайды» деген күдікке ие етті. Эллиотт 1992 жылдың 24 сәуірінде ABC арнасында Питер Дженнингстің «Аптаның адамы» ретінде таныстырылды. Ол Конфуций, Платон, Букер Т. Вашингтон және Мария Монтессоримен бірге оқулық редакторы McGraw Hill құрастырған 30 көрнекті педагогтар тізіміне енді. Ол 350 колледж мен университетке шақырылды және The Oprah Winfrey Show бағдарламасында бес рет пайда болды.
Жұмыс орнында әртүрлілік туралы оқытудың пайда болуы
Эллиотт әртүрлілік оқытудың алға басушысы саналады, ал "Көк көз/қоңыр көз" жаттығуы қазіргі әртүрлілік оқыту деп аталатын нәрсенің негізін құрайды. Ол General Electric, Exxon, AT&T және IBM сияқты компаниялар үшін мұндай оқытулар өткізді, сондай-ақ ФБР, IRS, АҚШ Әскери-теңіз күштері, АҚШ Білім департаменті және АҚШ Пошта қызметіне лекция оқыды. Компаниялар мұндай оқытуды ұсыну идеясын тартымды деп тапты, себебі 1970 және 1980 жылдары ұйымдарында түрлі терілі адамдардың саны артып келе жатқандықтан ғана емес, сонымен қатар сол екі онжылдықта азаматтық құқық қозғалысының қысымымен туындаған АҚШ соттарының шешімдері мен көпмәдениеттілікті қолдау жөніндегі федералдық саясаттың нәтижесінде де. Көптеген компаниялар сол кезде әртүрлілік оқытуды жағымсыз заңдық шаралардан және жариялылықтан сақтанудың жолы деп қарады. Эллиотт: «Егер сіз нәсілшілдікті жоюдың басқа себебін ойлап таба алмасаңыз, оны ақша үнемдеудің бір жолы ретінде қарастырыңыз». Эллиотттың ықпалымен әртүрлілік оқыту АҚШ-тан тыс жерлерде де қолданысқа енді. Ұлыбританияда 2000 жылы «Расалық қатынастарды түзету туралы» заң қабылданғанда, «Әртүрлілік туралы анықтамалықта» 100 әртүрлілік оқыту фирмасы тіркелді. Кадрларды басқару және дамыту институтының сауалнамасына сәйкес, осы фирмалардың 70%-ы әртүрлілік саясатын жүзеге асырады, онда әртүрлілік оқыту маңызды рөл атқарады. Осы курстардың көптегені Эллиотттың моделіне сүйене отырып, мәселенің мәнін түсінуге бағытталған.
Бастапқы есептің мұрасы
1972-1979 жылдар аралығында Рисевилл мектептерінің басшысы болған Дин Уивер Эллиотты ерекше ұстаз деп есептейді, ол өзгеше жұмыс істеді және басқа мұғалімдер оның жетістіктеріне қызғанышпен қарады. Бұрынғы директор Стив Харнак оның оқу-тәрбие жұмысын жақсы жүргізгенін айтты және егер ол ата-аналарды үдеріске тартқанда, қоғаммен қарым-қатынаста азырақ қиындықтар туар еді деген пікір білдірді. Англиядағы екі білім беру профессоры, Айвор Гудсон мен Пэт Сайкс, Эллиоттың іс-әрекеті этикаға қайшы екенін, жаттығуды психологиялық және эмоционалдық тұрғыдан зиянды деп бағалайды. Олар сондай-ақ балаларға жаттығудың мақсаты алдын ала түсіндірілмегеніне қатысты этикалық алаңдаушылықтарын жеткізді. Кейбір курстарда қатысушылар "өздерін өзгерте алмайтындарына" байланысты көңілсіздік сезінеді және оның орнына, олардың сезімтал болуы тиіс топтарға деген ашу-ыза тудырады. Бұл жағдайда адамдар қоршаған ортаға тиіспеу үшін тырысып, ренжітуден немесе ренжігенінен үлкен уайымға бөленуі мүмкін. Осы оқу бағдарламаларының ұзақ мерзімді нәтижелерін анықтау үшін жеткілікті сенімді өлшемдер жоқ көрінеді.
Жеке өмір
Эллиот 1955 жылдан бастап 2013 жылы қайтыс болған Дарлальд Эллиотқа (1934–2013) үйленген және оның төрт баласы бар.