Әлем өртеніп жатыр: Нарық пен демократия этникалық араздықтарды қалай тудырады

Кіріспе

2003 жылы шыққан Эми Чуаның «Әлем отта: еркін нарық демократиясын экспорттау этникалық жеккөрушілік пен жаһандық тұрақсыздыққа қалай әкеледі» кітабы – американдық құқық ғалымы Эми Чуаның 2003 жылғы еңбегі. Кітапта әртүрлі қоғамдардың экономикалық және саяси жүйелеріндегі этникалық және әлеуметтанулық жіктер академиялық тұрғыдан зерттеледі. Кітап «нарықта үстемдік құратын азшылықтар» деген ұғымды талқылайды, оны нарықтың белгілі бір жағдайларында, көбінесе айқын артықшылықпен, елдегі басқа, көбінесе этникалық көпшілік топтарға қарағанда өркендеп, гүлденіп, экономикалық жағынан басымдыққа ие болатын этникалық азшылық топтары деп анықтайды.

Қорытынды

Нарықтағы басым азшылық тұжырымын Чуа 1998 жылғы «Нарықтар, демократия және этникалық топтар» атты мақаласында енгізді. Филиппинде қытай қауымы халықтың бір пайызын құраса да, жеке экономиканың 60 пайызын бақылайды, нәтижесінде филиппиндік көпшілігінің қытай азшылығына деген наразылығы этникалық қақтығысқа әкеліп соқты. Сол сияқты, Индонезиядағы қытай-индонезиялық қауым халықтың үш пайызын құрайды, бірақ экономиканың 75 пайызын бақылайды. Осыған ұқсас үрдістер Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да елдерінің экономикасында кездеседі. Чуа Оңтүстік-Шығыс Азиядағы теңіз арқылы келген қытайлар, Латын Америкасы мен Африкадағы еуропалық диаспоралар, Израиль мен Таяу Шығыстағы израильдік яһудилер, посткоммунистік Ресейдегі орыс-еврей олигархтары, бұрынғы Югославиядағы хорваттар, Шығыс Африкадағы теңіз арқылы келген үндістер, Батыс Африка мен Мексикадағы теңіз арқылы келген ливандықтар, Нигерия, Кения және Руандадағы йоруба, игбо, кикуй, тутсилер сияқты этностық «нарықта басым азшылықтар» деп атаған тұжырымдаманың мысалдарын келтіреді. Кітапта Чуа әртүрлі топтардың нарықта үстемдік етуінің себептерін талқылайды. Кейбір топтар отаршылдық мұрасы мен апартеид салдарынан нарықтағы үстемдікті мұра еткен. Басқа жағдайларда бұл топтардың мәдениеттері мен туыстық байланыстарына байланысты болуы мүмкін. Көптеген топтар үшін нақты бір түсінік жоқ. Сондай-ақ, «демократия кедей, жергілікті көпшіліктің мүмкіндіктерін арттырады. Бірақ мұндай жағдайда демократия біз күткендей жұмыс істемейді – нарықты нығайта алмайды. [Оның орнына] демократия манипулятор саясаткерлер мен демагогтардың пайда болуына әкеледі, олар дауыс алудың ең тиімді жолы – азшылықты кінәлі ету екенін түсінеді». Ол былай деп жазады: «Дауыс беру бюллетендері Германияда Гитлерді, Зимбабведе Мугабені, Сербияда Милошевичті билікке жеткізді және Сауд Арабиясында Осама бен Ладен сияқтыларын билікке жеткізуі мүмкін». Чуа өзінің «нарықтар мен демократияны жаһандық деңгейде ілгерілетуге тырысудың жақтасы» екенін, бірақ оны «байлықты қайта бөлуге, мүліктік құқықтарды беруге немесе кедейлерге мүлік беруге, жер реформасына қатысты әрекеттермен бірге жүргізу қажеттігін» айтады. «Жемқорлықтың көп болуы жағдайында қайта бөлу тетіктерін іске қосу қиын».

The concept of market dominant minority was introduced by Chua in a 1998 paper Markets, Democracy, and Ethnicity. In the Philippines, Chua notes that the Chinese community comprise one percent of the population but control 60 percent of the private economy, with the result being resentment on the part of the Filipino majority against the Chinese minority creating an ethnic conflict. Similarly, in Indonesia the Chinese Indonesian community make up three percent of the population but control 75 percent of the economy. Similar patterns occur throughout other Southeast Asian economies. Chua gives examples of the concept that she calls ethnic "market dominant minorities" such as the Overseas Chinese in Southeast Asia; European diasporas throughout Latin America and Africa; Israeli Jews in Israel and the Middle East; Russian Jewish Oligarchs in post Communist Russia; Croats in the former Yugoslavia; Overseas Indians in East Africa, Overseas Lebanese in West Africa and Mexico, and the Yoruba, Igbos, Kikuyus, Tutsis in Nigeria, Kenya, and Rwanda. In the book, Chua discusses different reasons for the market dominance of different groups. Some groups inherited market dominance because of colonial legacies and apartheid. In other cases, it may be due to the culture and family networks of these groups. For many groups there is no clear single explanation. Also, "overnight democracy will empower the poor, indigenous majority. What happens is that under those circumstances, democracy doesn't do what we expect it to do – that is, reinforce markets. [Instead,] democracy leads to the emergence of manipulative politicians and demagogues who find that the best way to get votes is by scapegoating the minorities." She writes, "Ballot boxes brought Hitler to power in Germany, Mugabe to power in Zimbabwe, Milosevic to power in Serbia — and could well bring the likes of Osama bin Laden to power in Saudi Arabia." Chua states that she is a "big fan of trying to promote markets and democracy globally," but that it should be accompanied by attempts to "redistribute the wealth, whether it's property title and giving poor people property, land reform Redistributive mechanisms are tough to have if you have so much corruption."

Марапаттар

"Жалынға толы әлем" кітабы "The Economist" журналының "2003 жылғы ең жақсы кітаптар" тізіміне енді.