Маида шайқасы: Наполеон соғыстарының эпизоды

Кіріспе

1806 жылғы Майда шайқасы – Наполеон соғыстары кезінде Италияның Калабрия аймағындағы Майда қаласының жанында британдық экспедициялық корпусы мен француз күштері арасында болған шайқас. Джон Стюарт 5236 англо-сицилиялық әскерді француз генералы Жан Рейньер басқарған 5400 франко-итальян-поляк әскеріне қарсы жеңіске жеткізіп, айтарлықтай шығын келтірді, ал өзінің әскерінен салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады. Майда Италияның оңтүстік ұшында, Катанцаро қаласының батысында орналасқан. 1806 жылдың басында француздар Неаполь Корольдігін басып алып, Екі Сицилия королі Фердинанд I және оның үкіметін Сицилияға қашуға мәжбүр етті. Калабриялықтар жаңа басқыншыларға қарсы көтерілді, ал Стюарттың экспедициялық корпусы жағалауға шабуыл жасап, осы аласапыранды пайдалануға тырысты. Құрлыққа шыққаннан кейін британдықтар Рейньер дивизиясымен кездесіп, екі тарап шайқасқа түсті. 19 ғасыр тарихшылары осы оқиғаны француз колонналары мен британдық желілері арасындағы әдеттегі шайқас ретінде сипаттады. Бірақ, кем дегенде бір заманауи тарихшы бұл көзқарасқа күмән келтіріп, француздар желіге орналасқан деп санайды. Британдықтардың бір жақты жеңісіне ешкім дау айтпайды. Шайқастан кейін Стюарт Калабриядағы бірнеше оқшауланған гарнизондарды басып алып, Корольдік теңіз флоты оны Сицилияға қайтарды. Шайқасқа екі апта өткен соң, Гаета қаласы француздардың ұзақ қоршауынан кейін түсті. Стюарт француздардың Сицилияға басып кіруіне жол бермеуге және Калабриядағы көтеріліске қолдау көрсетуге жетті, бірақ Гаетаның қорғаушыларына көмектесу мүмкіндігін пайдалана алмады.

Өмірбаян

Король Фердинандтың Наполеон I Францияға қарсы үшінші коалицияға қосылу шешімінен кейін, француз әскерлері 1806 жылдың көктемінде Неаполь Корольдігіне басып кірді, британдық және орыс әскерлері, олар корольдікті қорғап тұрған деп есептелген, Италияны толығымен эвакуациялады: британдықтар Сицилияға, ал орыстар Корфуға. Неаполь-Сицилия армиясы Кампо Тенезе шайқасында жеңіліске ұшырады, Фердинандты Сицилияға қашуға және неапольдік тәжді француздарға беруге мәжбүр етті. Наполеон содан кейін өзінің інісі Жозеф Бонапартты неапольдік таққа отырғызды. 1806 жылдың шілдесіне қарай француздар Калабриядағы көтерілістен және Гаетадағы гарнизоннан басқа барлық неапольдік қарсылықты басып тастады. Сол жерде Андре Массена әскері ұзақ қоршауға түсті. Британдықтар француздарға қарсы көтерілісті одан әрі күшейту және Сицилияға болуы мүмкін шабуылдың алдын алу үшін Калабрияға экспедиция ұйымдастыруға шешім қабылдады.

Шайқас

Генерал-майор Джон Стюарт басқарған 5000-нан астам британдық әскер 27 маусымда Мессинадан жол тартып, үш күннен кейін Сант-Евфемия шығанағына түсті. Сонымен қатар, Калабриядағы жалғыз француз күші, генерал Жан Рейньер басқаруындағы әскерлер, оларға қарсы тұру үшін жылжыды. Француз күштерінің нақты саны белгісіз. 4 шілде күні таңертең Рейньер лагерьін тастап, Ломато өзенінің жағасындағы тегіс жерге қарай бет түзеді. Стюарт өзінің әскері француздардан көп деп есептеп, француз колоннасына жақын жерге қарай жорық жасады. Екі күш те жорықтан шыққанда, эшелондық құрылымға келді. Француз жағында сол қанат жетекшілік етті, ал британдық жағында оң қанат жетекшілік етті. Француздардың сол қанатында бригада генералы Луи Фурси Анри Компер 1-ші жеңіл жаяу әскер полкімен сол жақта, ал 42-ші желілік жаяу әскер полкімен оң жақта орналасты. Бригада генералы Луиджи Гаспар Пейри басқарған орталық бөлімге поляктардан екі батальон және 1-ші швейцариялық полкінің 4-ші батальоны кірді. Оң қанатта бригада генералы Антуан Дигоне басқа екі құрамадан кейін қалды. Дигоне басқарған күштерге 23-ші жеңіл жаяу әскер полкі, 9-шы шасёрлер атты полкі және артиллерия кірді. Француздарға қарсы британдықтардың оң қанатында полковник Джеймс Кемптің алдыңғы гвардиясы тұрды. Кемптің сол жағында полковник Врот Палмер Аклендтің 2-ші бригадасы орналасты. Аклендтің сол жағында полковник Джон Освальдтың 3-ші бригадасы, орталық бөлімді құрады. Полковник Лоури Коулдың 1-ші бригадасы артиллериямен бірге сол қанатқа орналасты. Коул Освальдқа қарағанда француз әскеріне жақын болды. 20-шы полк алаңдату шараларын жүргізіп жатты, бірақ кешікті. Әскерлер жақын арада кездескенде ғана Стюарт өзінің әскерінің саны аз екенін түсінді, бірақ ол ешқандай бұйрықты өзгертпей шайқасқа бастауға рұқсат берді. Кемпт Корольдік Корсика рейнджерлерін және сицилиялық әскерлерді шабуылшылар ретінде жіберді. Олар Компердің вольтижерлерімен (жеңіл роталармен) қақтығысып, кері шегінді. Кемпт 35-ші полктің қанаттарын және 20-шы полктің жеңіл ротасын көмекке жіберді. Британдық әскерлер француз шабуылшыларын тоқтатқаннан кейін, Кемптке қосылды. Осы кезде Компер Кемпке қарсы 1-ші жеңіл полкті жіберді, ал 42-ші желілік полк Аклендке шабуыл жасауға көшті. 1-ші жеңіл полк алға шыққандықтан, олардың шабуыл колонналары Кемп әскерімен бірінші болып кездесті. 150 метр қашықтықта алдыңғы гвардия бірінші залпын жасады, бірақ 1-ші жеңіл полк алға жылжуын жалғастырды. Кемпт екінші залпын 80 метр қашықтықта жасады, Комперді жаралады, бірақ ол өз әскерін шабуылға шақырды. Француздар шығынға ұшырағанмен, 20 метрге жақындап, үшінші залпты қабылдады. Бұл залп 1-ші жеңіл полкті толыққанды түрде ыдыратып, олар қашқа құлақ салды. Британдық қатарға тікелей шабуыл жасаған Компер және басқалары тұтқындалды. 1-ші жеңіл полктің шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, Кемп әскері шайқалған жауларын қуды. Француз құрамасы ыдырағаннан кейін, алдыңғы гвардия бақылаудан шығып, қашқан француз әскерін Майдаға дейін қуып жетті. Осы уақытта 42-ші полк екі батальондық колоннамен Аклендке қарсы шабуыл жасады. Британдықтар 300 метр қашықтықта атып, француз шабуылы тоқтағанша атуды жалғастырды. Көрші полк шайқас алаңынан қашқанын білген 42-ші полк та шегінді. Стюарттың 5 196 сарбаздан тұратын күші 45 қаза тапты және 282 жараланды, барлығы 327 адам шығынға ұшырады. Рейньердің 6 440 сарбазынан 490-ы қаза тауып, 870-і жараланды. Сонымен қатар, британдықтар 722 француз сарбазын және төрт зеңбіректі тұтқынға алды. Басқа да мәліметтер бойынша, француздар өз қаруларын сақтап қалған. 1-ші жеңіл жаяу әскері қаза тапқандар, жараланғандар және тұтқындардың арасында күшінің 50%-ын жоғалтты.

A British force of over 5,000 men commanded by Major General John Stuart sailed from Messina on 27 June, landing in the Gulf of Sant'Eufemia three days later. At the same time a French force under the command of General Jean Reynier, the only French force in Calabria, moved to confront them. The exact size of the French force is unknown. On the morning of 4 July, Reynier broke camp and advanced toward level terrain along the shallow Lomato River. Believing his army superior in numbers, Stuart marched toward the same location nearly parallel to the French column. As both forces deployed from march column, they ended up in echelon formation. On the French side, the left flank was leading, while on the British side the right flank was leading. On the French left, General of Brigade Louis Fursy Henri Compère was echeloned forward, with the 1st Light Infantry Regiment on the left and the 42nd Line Infantry Regiment to its right. The center, commanded by General of Brigade Luigi Gaspare Peyri, included two battalions of Poles and the 4th battalion of the 1st Swiss Regiment. On the right flank, General of Brigade Antoine Digonet trailed the other two formations. Digonet's command comprised the 23rd Light Infantry and 9th Chasseurs à Cheval Regiments and the field guns. Opposing the French was Colonel James Kempt's Advanced Guard on the British right flank, echeloned forward. To Kempt's left rear was Colonel Wroth Palmer Acland's 2nd Brigade. Well to Acland's left rear marched Colonel John Oswald's 3rd Brigade, which formed the center. Colonel Lowry Cole's 1st Brigade deployed on the left flank with the artillery. Cole was closer to the French than Oswald. Off conducting diversionary actions was the 20th Foot, which would be late. Only when the armies were nearly in contact did Stuart realize that he was outnumbered, but he allowed the battle to commence without changing any orders. Kempt detached the Royal Corsican Rangers and Sicilian troops as skirmishers. These got into a brawl with Compère's voltigeurs (light companies) and fell back. Kempt sent the flankers of the 35th Foot and the light company of the 20th Foot to help. Once the British troops halted the French skirmishers, they rejoined Kempt. At this time, Compère launched the 1st Light at Kempt, while the 42nd Line aimed to strike Acland. Since it had a head start, 1st Light's attack columns met Kempt's troops first. At 150 yards, the Advanced Guard fired its first volley but the 1st Light continued to advance. Kempt's second volley was fired at a range of 80 yards, wounding Compère, who nevertheless urged his men on. Though disordered by their losses, the French closed to 20 yards, where they absorbed a third volley. This fire completely broke up the 1st Light and its soldiers turned and fled. Compère, who literally rode into the British line, and others were captured in the brief melée that followed. As the 1st Light's attack collapsed, Kempt's men charged their shaken enemies. As the French formation disintegrated, the Advanced Guard went out of control, chasing the fleeing French as far as Maida. Meanwhile, the 42nd advanced on Acland in two battalion columns. The British fired at a range of 300 yards and blazed away until the French attack ground to a halt. Aware that their neighboring regiment was fleeing from the battlefield, the 42nd also decamped. Stuart's 5,196 man force suffered 45 killed and 282 wounded for a total of 327 casualties. Out of a total of 6,440 soldiers, Reynier lost 490 killed and 870 wounded. In addition, the British captured 722 French soldiers and four cannon. Another authority asserts that the French saved their guns. The 1st Light Infantry lost 50% of its strength between killed, wounded, and prisoners.

Тарихи қайта талдау

Дәстүрлі түрде (бірақ қате) Майда шайқасында британдықтар француздар бағандармен шабуыл жасағанда, британдықтарға француз бағандарына толық күшпен оқ атуға мүмкіндік берді, ал француздардың алдыңғы екі қатары ғана от аша алды, теңіз шайқасындағы «Т-ны кесіп өту» сияқты. Алайда, қазіргі заманғы тарихшылар бұл тұжырымды жоққа шығарады. Әскери тарихшы Джеймс Р. Арнольд былай деп мәлімдейді:

«Сэр Чарльз Оман мен сэр Джон Фортескьюдің еңбектері Наполеон дәуірінің ағылшын тіліндегі тарихын басып алды. Олардың пікірлері [француз жаяу әскері ауыр бағандарды жаяу әскер қатарына шабуыл үшін қолданды] кеңінен қабылданып, аңызға айналды. 1998 жылы Наполеонның соғыс тактикасына арналған екі кітап жарық көргеннен кейін жаңа парадигма қалыптасқан сияқты. Екеуі де француздар Майда шайқасында қатарласып соғысқандарын және француз тактикасының әртүрлілігін толық зерттегендерін мәлімдеді. 2002 жылы жарық көрген «Майда шайқасы 1806: Даңқтың он бес минуты» атты жарияланым баған мен қатар мәселесіне қанағаттанарлық шешім келтіргендей болды: «Қазіргі заманғы дереккөздер ең сенімді дәлел болып табылады және олардың қорытындысы айқын: генерал Компердің бригадасы Кемпттің жеңіл батальонына шабуыл жасау үшін қатарға тұрды». Майдадағы шешуші әрекет он бес минуттан кем уақытқа созылды. Осы минуттардағы бір ұлы тарихшының қателігін түзетуге 72 жыл кетті». Британдықтар оқ жаудырғаннан кейін штыкпен шабуыл жасады, ал француздар қарсы тұра алмады, ыдырап, қашқанда ауыр залал шекті. Арнольд өзінің сын-пікірінде қатыгездік танытты, тіпті құзырсыздыққа жол берді. Әскери тарихшы Чарльз Оман 1913 жылы жазған кітабында былай деді: