Кіріспе

1917 жылғы Синай және Палестина кампаниясының 1917 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыс шайқасы

Рафа шайқасы, сондай-ақ Рафах операциясы деп те аталады, 1917 жылдың 9 қаңтарында болды. Бұл Синай жарым аралын британдық күштердің Бірінші дүниежүзілік соғыстың Синай және Палестина кампаниясы кезінде қайтарып алу үшін үшінші және соңғы шайқасы еді. Египет экспедициялық корпусының (ЭЭК) Шөл колоннасы Рафаның оңтүстігіндегі Эль-Магрунтейндегі Осман армиясының гарнизонына шабуыл жасады. Бұл шабуыл Мысыр сұлтандығы мен Осман империясының шекарасына жақын, Рафаның солтүстігінде және шығысында болды. Осы шабуыл Осман империясының Палестина аумағындағы соғыстың басталуын білдірді. 1916 жылдың тамызында Романи шайқасында және желтоқсанда Магдхаба шайқасында Ұлыбританияның жеңістерінен кейін Осман армиясы Палестинаның оңтүстік жиегіне кері шегіруге мәжбүр болды, ЭЭК кеңейтілген коммуникация желілерімен қолдау көрсетіп, шығысқа қарай жылжыды. Бұл алға жылжу теміржол және су құбырының салынуына байланысты болды. 1917 жылдың 4 қаңтарында теміржол Эль-Аришқа жеткен соң, жаңадан құрылған Шөл колоннасының Рафаға шабуыл жасауы мүмкін болды. Күн бойы соққан шайқас кезінде Осман гарнизоны Эль-Магрунтейннің бекітілген редуттары мен траншеяларын жалпақ даламен қоршалған биік жерде қорғады. Соңында оларды австралиялық жеңіл атқыштар, жаңа зеландиялық атты мылтықшылар, атты жасақтар, түйешілер және бронеавтомобильдер қоршап алды. Кешке қарай Жаңа Зеландия атты әскерлер бригадасы орталық редутты басып алды, ал қалған қорғаныс та бірден басып алынды.

Өмірбаян

1916 жылы 4 тамыздағы Романи шайқасында жеңіске жеткеннен кейін, ANZAC атты дивизиясы 5-ші атты бригадамен және жаяу әскерінің қолдауымен шабуылға көшті. Олардың алға жылжуы темір жол мен су құбырының салынуына байланысты болды. Темір жолдың соңғы нүктесі шамамен 64 км қашықтықта болғандықтан, 1916 жылдың 23 желтоқсанында ANZAC атты дивизиясы, 2-ші жеңіл атты бригадасыз, бірақ Императорлық түйе корпусының бригадасы қосылған күйде, Магдхаба шайқасындағы күндізгі шайқастар барысында Эль-Аришті басып алды. Осы уақытта 52-ші (Төмендік) дивизиясы Романиден марш жасап, Эль-Ариште гарнизон құрып, Жерорта теңізіндегі қаланы темір жолдан қорғай бастады. ЕЕФ-тің бас қолбасшысы генерал сэр Арчибальд Мюррей Синайдың солтүстігіндегі ілгерілеуді аяқтауға және оңтүстік Осман армиясына қысым көрсетуге ниеттенді. Осман күштерінің Синай түбегіндегі шөлдік базалары мен бекеттерін тастап кетуіне мәжбүр ететініне сеніп, Эль-Ариштен Рафаға қарай, шамамен 15 км қашықтыққа, мүмкіндігінше жылдам ілгерілеуді бұйырды.

Кіріспе

28 желтоқсанда АНЗАК атты дивизиясының қолбасшысы генерал-майор Гарри Шаувел 1-жеңіл атты бригадаға Эль-Ариштен Рафаға қарай бара жатқан жол бойындағы Бир-эль-Бурджді барлауға бұйрық берді. Жол көліктер мен артиллерия үшін қолайлы екені анықталды, ал екі күннен кейін сол бригаданың шейх Зуваидке Ел-Ариштен жасаған тағы бір барлауында жайылымдар, егістіктер мен мак гүлдерінің көптігі байқалды. Кішкентай алғы шеп жасағы одан әрі жылжып, Эль-Магрунтейндегі Османның негізгі қорғанысына жақындап, аймақта "күшті қозғалыс" туралы хабарлады. 5 қаңтарда ауа райы ашық болды, соның арқасында №1 эскадрилья, Австралиялық Ұшу корпусы (АҰК) патрулі Рафаның оңтүстігіндегі Эль-Магрунтейн ауданында 2000-3000 Осман әскерінің қорғаныс бекіністерін қазуын бақылады. Екі күннен кейін британдық әуе патрульдері Синайдың солтүстік-орталық бөлігінде Эль-Косайма мен Хафир-эль-Аужадағы күшті Осман гарнизондарын анықтады, олар алға жылжып келе жатқан ЕЭФ-тің оң қанатына қауіп төндіруі немесе Рафаны нығайтуы мүмкін еді. Күндізгі уақытта әуе шабуылына ұшырау қаупіне қарамастан, күш күн батқанға дейін жолға шықты, Эль-Магрунтейнге жету үшін жеткілікті уақытты қамтамасыз етуді көздеді. Алғашқы бірнеше шақырымды олар ауыр құм төбелер арқылы өтті, онда мылтық пен оқ-дәрі вагондарын тартқан жұптасқан аттардың өтуі қиын болды. Ескі Жол немесе Паломниктер Жолы деп аталатын, ежелгі заманнан бері көлік қозғалысынан тозған үлкен, жақсырақ ойыс пайда болғаннан кейін, қару-жарақ пен оқ-дәрі вагондары орталық жолмен жүрді, ал атты жасақтар екі жағынан еріп өтті. Колоннаның алғы шебі шамамен сағат 22:00-де шейх Зуваидке жетті; Шөл колоннасы ауылдың батысындағы жол торабына жақын жерде тіктеп қалды. Осы жерде жылқылар Австралиядан кеткеннен бері алғаш рет көрген шөптер Эль-Ариштің солтүстігіндегі құнарлы жағажай жазығының жиегінде табылды. Рафаға шабуыл жоспары келесі күні, 9 қаңтарда, Магдхабадағы Шаувелдің сәтті қоршау шабуылын қайталауды көздеді. Полктер мен көліктер Осман гарнизонының орналасқан жерін қоршап алады, отқа түсіп, содан кейін қорғаушыларға қарсы шабуылға түсу үшін түсіп, төбедегі қоршау бекіністерінің маңындағы үш қабатты траншеялар мен бекіністердегі қорғанысқа шабуылдайды. №1 эскадрилья АҰК, Эль-Ариш және Магдхаба операциялары кезінде Мустабигте орналасқан, шабуылға қолдау көрсету үшін Эль-Ариштен батысқа қарай жылжыды.

Осман қорғаныштары

Рафаны Осман империясының 31-ші жаяу әскер полкі (3-ші дивизия) қорғады, бір тау артиллериялық батареясымен қолдау көрсетілді. Британдық әуе барлауы бұл күштің 2000 мен 3000 аралығында екенін хабарлады.

Шайқас

Шөлдік колонна 9 қаңтарда Рафаға шабуыл жасау үшін соңғы қимылға кірісті, артиллерияға, мылтықтарға немесе пулеметтерге ешқандай резервтік оқ-дәрісі болмады. Колонна командирі Четвод, шайқас машиналарынан басқа, барлық дөңгелекті көліктерді Шейх Зуваидка қалдыруға бұйрық берді. Оның бригадирлері бұйрыққа бағынды, бірақ наразылық білдірді. Шөлдік колонна штабы резервтік оқ-дәрілерді күн шыққаннан кейін жіберуді жоспарлаған, бірақ шайқас барысында жүйе бұзылып, оқ-дәрілерді жеткізуде үлкен мәселе туды. Көп жағдайда, жабдықтама асығыс түрде жіберілді, бірақ олар қажетті бөлімшелерге жетпеді. Сағат 01:00-де 1-ші жеңіл атты бригада және Жаңа Зеландия атты әскерлері колоннаны бастап кетті. Шейх Зуваидка жарты миль (0,80 км) жерде олар қарсылас бедуиннің түйелі патрулін кездестіріп, тұтқынға алды. 06:15-те Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасының Окленд атты полкі (Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасы) Мысыр-Осман шекарасын кесіп, шекаралық бағаналарға бірінші болып жетті. Бұл екі бригада Рафа қорғанысына оңтүстік, шығыс және солтүстік жақтан шабуыл жасауға қолайлы позицияға келді. 02:30-да оларға 5-ші атты бригаданың бір бөлігі, Императорлық түйе бригадасы және 7-ші жеңіл автомобиль патрулінің алты Ford машинасы қосылды. Корольдік Вурчестершир гусарларының екі эскадроны (5-ші атты бригада) оқ-дәрі колоннасын қорғау үшін Шейх Зуваидка қалды, ал бір эскадрон Рафаға қарай керуен жолымен жүрді. 06:45-ке қарай АНЗАК атты дивизиясының штабы Рафа мен Эль-Магрунтейннің оңтүстігіндегі шекарада, Карм Ибн Муслехтың батысында орналасты. 1-ші және 3-ші жеңіл атты бригадалар мен артиллерия Осман гарнизонының оңтүстік-шығысқа шегінуіне қарсы тұру үшін оңтүстікке қарай позиция алды, ал Императорлық түйе корпусының бригадасы батысқа қарай 1,21 км жерде орналасты. Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасы солтүстікке қарай, ал 5-ші атты бригада Шөлдік колоннаның резервін құрады. 07:00 шамасында Веллингтон атты мылтығының патрулі Рафадан шығысқа қарай Шеллал мен Газаға қарай өтетін телеграф желісін кесіп, Рафа гарнизонын оқшаулады, ал Шаувел Эль-Магрунтейн қорғанысын барлап, Британ Империясының атты артиллериясы Эль-Магрунтейндегі редуттарға оқ атуды бастады. 08:00 шамасында Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасы солтүстікке айналып, редуттар мен траншеялардың C4 және C5 топтарына шабуыл жасауға дайындық жасады, ал 1-ші жеңіл атты бригада C3, C2 және C1 топтарына шабуыл жасауға дайындық жасады. Осы мақсаттарға қол жеткізгеннен кейін екі бригада орталық редутқа шабуыл жасады. Осы уақытта Императорлық түйе бригадасының үш батальонына қорғаныстың D тобына шабуыл жасауға бұйрық берілді. 3-ші жеңіл атты бригада АНЗАК атты дивизиясының резервін құрады. Шабуылға дайындық барысында дивизияның артиллериясы алдын ала нысаналарды таңдады және 09:30-да Корольдік атты артиллерияның Лестершир, Инвернесс және Сомерсет батареялары, сондай-ақ Құрметті артиллерия компаниясының B батареясы 30 минуттық дайындық оқ атуын бастады. Осы оқ атудың қамтылуымен шабуыл жасаушы әскерлер алға жылжыды және 09:45-ке дейін Османдық бекіністеріне жақын келді. Осман гарнизоны Эль-Магрунтейнде қорғанып, Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасымен солтүстік және шығыстан кесілген кезде, Шөлдік колоннаның барлық резервтеріне шабуылды күшейтуге бұйрық берілді. Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасына қолбасшылық ететін бригадир генерал Эдвард Чейтор штаб-пәтерін Рафаның оңтүстік-шығысындағы шекаралық бекетке, Окленд атты әскерлерінің артына көшірді. Жарты сағаттан кейін шабуылдың барлық бағыттар бойынша тұрақты түрде өркендегені байқалды. 12:15-ке қарай Веллингтон атты мылтығы полкі Эль-Магрунтейнге жақын, оң жақтағы Кентерберилер мен сол жақтағы Оклендтер арасында майдан шебіне келді, ал түйе бригадасының 2-ші батальоны 1-ші батальоны ұстаған желіні кеңейту үшін алға жылжыды. Көп ұзамай Кентербери атты мылтығы полкі 5-ші атты бригаданың сол жағымен байланысып, Осман әскерінің бекіністерін толық қоршады. 5-ші атты бригаданың сол жағында 7-ші жеңіл автомобиль патрулі Рафа жолына жетті, онда олар А1 және А2 редуттарына тікелей атыс жүргізуге қолайлы қорғаныш тапты. Осы уақытта батареялар бұрынғы позицияларынан шамамен жылжыды және HAC-тың "B" батареясы "C" редуттарына оқ атуын тоқтатты. Нысананы A1 және A2 редуттарына ауыстырып, 5-ші атты бригаданы қолдау үшін қашықтықтағы оқ атуды қайта бастады. Шабуыл жалғасқанда, қорғаушыларды басу және олардың нысана алуына кедеріс келтіру үшін Османдық парапеттеріне үздіксіз оқ ату жүргізілді. Бірте-бірте қоршау, жайпақ, көлбеу далаларда қарқынды оқ атудың астында тарылды. Алайда, шамамен 12:15 пен 14:15 аралығында прогресс баяулады. Жаңа Зеландия атты әскерлері бригадасының төрт пулеметіне оқ-дәрісі бітті, ал Инвернесс батареясы оқ-дәрісін тауысып, кері шегінуге мәжбүр болды. 14:30-да Шаувел C редуттарына қарсы жаңа күш салуды 15:30-да бастауға бұйрық берді, ал осы редуттарға оқ атуды соған дейін жалғастыру керек болды.

Соңғы шабуылдар

Жалпы шабуыл 15:30-да басталды, оған барлық қолжетімді артиллерия қолдау көрсетті. Ол батыл Осман қорғанысына қарсы баяу ілгерілеуді жүзеге асырды, оларды неміс ұшақтары бомбалады, ал солтүстіктегі Хан Юнус пен шығыстағы Шеллалдан келген Осман күштерінің алғы шебі Веллингтон атты әскер полкінің екі тобына шабуыл жасады. Сағат 16:30 шамасында Жаңа Зеландия атты әскер бригадасы солтүстік-батыстан, солтүстіктен және солтүстік-шығыстан орталық редутқа соңғы шабуыл жасады. Артиллерия қолдауы болмағандықтан, олар атыс шебінде пулеметтерді тиімді пайдаланды, жақсы нысаналар алу үшін өзара отпен шабуылдады және 1-ші жеңіл атты бригаданың пулеметтерімен бірлесіп жұмыс істеп, негізгі Осман позициясына жақын ілгерілеуді қамтамасыз етті. Олар соңғы штыкпен шабуыл жасап, қашып бара жатқанда көптеген сарбаздар оқ атып, орталық редутты басып алды. Олар басып алған орталық редуттан әлі де Осман қорғанысындағы басқа редуттарды тікелей атып тұрып шабуылдай алды. Бұл сәтті шабуылдар ұшақтармен де қолдау көрсетілді, олар редуттар мен окоптарды бомбалады. Ұшақтарға жақында радио орнатылған еді, және түстен кейін Desert Column штабына шайқастың барысы туралы хабарлап, басқару мен бақылауға көмектесті. Жаңа Зеландиялықтар тұтқындар жиналғанда және төрт басып алынған қару шейх Зуваиідке жіберілгенде негізгі редут жүйесіне жақын қалды. Четуде Шығыс күшінің қолбасшысы генерал-лейтенант Чарльз Макферсон Добеллге барлық қатысқан әскерлердің жұмысы өте жақсы болғанын, ал Жаңа Зеландия атты әскер бригадасының үлесі ерекше болғанын хабарлады.

Шығындар

Жауынгерлік шайқас кезінде Шөлдік колонна Магдхабадағыдан үш есе көп шығынға ұшырады. Ал тұтқындар, негізінен Осман әскерлері, олардың ішінде неміс пулеметшілері де болды, саны 1472 мен 1635 аралығында болды, олардың 162-сі жараланды. Шабуылда шамамен 200 Осман әскері қаза тапты.

Салдары

Ұрыс аяқталғаннан кейін, лейтенант-полковник Лесли Сесил Майгар басқаратын екі жеңіл ат полкімен нығайтылған, күшті артқы позиция құрылды. Ал, Шөл колоннасының көп бөлігі су мен азық-түлік алу үшін шейх Зовайидке қайтып келді, және түн ортасына таяу жетті. Рафада қалған екі жеңіл ат полкі күзетте тұрды, ал жеңіл атты медициналық бригадалар майданды тазартты, олардың санитарлары түн бойы жұмыс істеді. 8-ші жеңіл ат полкі (3-ші жеңіл ат бригадасы) қамқорлығында 3-ші жеңіл атты медициналық бригадасы шайқас алаңында қалды, себебі шейх Зуваидтен барлық медициналық машиналар мен бос вагонтар жараланғандарды ауруханаға тасымалдауға жөнелтілді. ANZAC атты дивизиясының медициналық бригадалары шайқастан бұрын қайта ұйымдастырылып, 10 жұп таспа, 15 жұп каколет, 12 құм арба, 12 велосипед таспасы және алты сырға жабдықталды. Осымен, олар бір уақытта 92 науқасты тасымалдай алды және жараланғандарды эвакуациялау жұмысына кірісті. Келесі күні таңертең 8-ші жеңіл ат полкі Осман әскерінің атты және түйе жасақтарының шабуылына ұшырады. Біраз шайқасқаннан кейін, шабуылдаушылар 14 тұтқынды қалдырып, шегінуге мәжбүр болды. 3-ші жеңіл ат бригадасының барлық бөлімдері 10 қаңтарда 7-ші жеңіл автопатруль және вагонмен бірге қолға түскен мүлікті жинау үшін қайтадан майданға оралды.

Эль-Ариш бомбаға ұшырады

19 қаңтар түні, толық айдың арқасында, неміс және Осман ұшақтары Египет экспедициялық күштерінің (EEF) жылдам өсіп, маңызды алдыңғы базасы – Эль-Ариш қаласына қатысты ең ірі әуе шабуылын жасады. Бұл ұшақтар бомба тастағаннан бөлек, күдік тудыратындай, жаңа, қуатты "Альбатрос D. III" ұшақтары лагерьке қарай машиналық мылтықтардан оқ жаудырып, сүңкіп түсті. Салдары, әсіресе әуеден жақсы көрінетін аттар тұрған жерлерде ауыр болды.

Мюррейдің жоспарлары

Синай шөліндегі науқан тамыз айында басталып, Осман империясының Мысыр аумағынан қууымен аяқталды. Рафадағы британдық жеңіс, темір жол және су құбырының үнемі дамуы, сондай-ақ Эль-Ариштегі жабдықтаудың толуы ЕЭФ-ке Осман империясының аумағына ілгерілеуді жоспарлаған берік база құруға мүмкіндік берді. Ол үшін Газаны бірінші басып алу қажет болды, одан кейін 1917 жылдың наурыз айында Газаның бірінші шайқасы өтті. Дегенмен, GHQ Осман гарнизондары Араб халқына бақылауды сақтау үшін Синай түбегінің орталық бөлігіндегі Нехль аймағын, оның ішінде Бир-эль-Хасана, Гебель-Хелал, Гебель-Еллег және Гебель-эль-Хейтан ауылдарын ұстап тұрады деп есептеді. Алдыңғы қадаммен жылжып келе жатқан ЕЭФ-тің артында қалған Осман әскерінің бөлімшелеріне қатысты мәселені шешу үшін Нехльде екі жеңіл атты әскер және еманри колоннасы шабуыл жасады. Екі колонна Суэц каналының жанындағы Исмаилияға жақын Серапеумнан шығысқа қарай, үш ұшақтың қолдауымен шабуыл жасау үшін жолға шықты. Бірақ, 17 ақпанда колонналар аймаққа жақындағанда, барлау ұшағы Осман гарнизондарының кері шегінгенін анықтады және ешқандай шайқас болған жоқ.