Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс философы (1575–1624)
German philosopher (1575–1624)
Якоб Бёме ( /b//eɪ//m//ə//, /'/b//oʊ// /; 24 сәуір 1575 – 17 қараша 1624) – неміс философы, христиан мистикасы және лютеран протестант теологы. Лютеран дәстүріндегі көптеген замандастары оны өзгеше ойшыл деп санады, ал оның «Аврора» деп белгілі алғашқы кітабы үлкен дау тудырды. Қазіргі ағылшын тілінде оның есімі Якоб Боем деп жазылуы мүмкін (ескі немісше жазуын сақтай отырып); ал XVII ғасырдағы Англияда ол Бехмен деп те жазылған, бұл неміс Бёмесінің сол кездегі ағылшын тіліндегі айтылуына ұқсас. Бёме неміс идеализмі және неміс романтизмі сияқты кейінгі философиялық ағымдарға зор әсер етті. Гегель Бёмені «алғашқы неміс философы» деп атады.
Jakob Böhme ('/b//eɪ//m//ə//, /'/b//oʊ// /; ; 24 April 1575 – 17 November 1624) was a German philosopher, Christian mystic, and Lutheran Protestant theologian. He was considered an original thinker by many of his contemporaries within the Lutheran tradition, and his first book, commonly known as Aurora, caused a great scandal. In contemporary English, his name may be spelled Jacob Boehme (retaining the older German spelling); in seventeenth century England it was also spelled Behmen, approximating the contemporary English pronunciation of the German Böhme. Böhme had a profound influence on later philosophical movements such as German idealism and German Romanticism. Hegel described Böhme as "the first German philosopher".
Космология
Бомның космологиясының бір түсіндірмесінде, адамзаттың Құдайға қайта оралуы және барлық бастапқы бірліктердің айырылу, құштарлық және қақтығысқа ұшырауы қажет еді – Шайтанның көтерілісі, Хауаның Адамнан бөлінуі және олардың жақсылық пен жамандық білімін алуы сияқты – жаратылыстың түпкілікті қайта жаңғырудың жаңа күйіне дамуы үшін, ол бастапқы тазалықтан да артық болады. Бұл Құдайға Өзінен бөлек, бірақ сонымен бірге Өзінің бір бөлігі болған жаратылыспен өзара әрекеттесу арқылы жаңа өзіне-өзі түсінік алуға мүмкіндік береді. Ең маңыздысы, Құдайдың адамзатқа сыйлаған нәрсесі – еркін таңдау құқығы, ол бізге саналы түрде илаһи кешірім іздеуге, сонымен бірге жеке тұлға болып қалуға мүмкіндік береді.
In one interpretation of Böhme's cosmology, it was necessary for humanity to return to God, and for all original unities to undergo differentiation, desire and conflict—as in the rebellion of Satan, the separation of Eve from Adam and their acquisition of the knowledge of good and evil—in order for creation to evolve to a new state of redeemed harmony that would be more perfect than the original state of innocence, allowing God to achieve a new self awareness by interacting with a creation that was both part of, and distinct from, Himself. Free will becomes the most important gift God gives to humanity, allowing us to seek divine grace as a deliberate choice while still allowing us to remain individuals.
Мариандық көзқарастар
Бом Құдайдың Ұлы Мәриям арқылы адам болып шықты деп сенген. Мәсіх дүниеге келгенге дейін Құдай өзін таза қыз ретінде таныған. Сондықтан да бұл қыз Құдайдың даналығы мен білімінің айнасы. Бом Лютердің Мәриямға қатысты көзқарасына еліктейді. Лютерден айырмашылығы, ол догматикалық мәселелерге көп көңіл бөлмейді, бірақ Мәриямның адамдық жағына назар аударады. Ол, басқа әйелдер сияқты, күнәға ұшыраған және күнәлі жаратылыс болған. Тек Құдай оған рақымын көрсетіп, Ұлының анасы болуға таңдаған соң ғана, ол күнәсіздік дәрежесіне ие болды. Мәриям Сөзді (Логосты) қозғаған жоқ, Сөз Мәриямды қозғады, сондықтан Бом оның барлық игілігі Мәсіхтен келгенін түсіндірді. Мәриям "әйелдердің арасында бақытты" деп айтылады, бірақ бұл оның қабілеттерінің емес, төмендігінің арқасы. Мәриям – Құдайдың құралы; Құдайдың не істей алатынының мысалы. Құдай оның арқылы адам болғаны ешқашан ұмытылмауы керек. Лютерден айырмашылығы, Бом Мәриямды мәңгілік бойдақ деп санамады. Исаның туылғаннан кейінгі оның бойдақтығы Бом үшін шынайы емес. Шын құтқарушы – Мәриям емес, Мәсіх. Мәриямның маңыздылығы, ол біз сияқты адам болғандықтан, Иса Мәсіхті адам ретінде дүниеге әкелді. Егер Мәриям адам болмағанда, Бом пікірінше, Мәсіх біздің бауырымыз емес, жат адам болар еді. Мәсіх Мәриямда өскендей, біздің ішімізде де өсуі керек. Ол Мәсіхті қабылдағандықтан бақытты болды. Мәриям сияқты қайта туылған христианда, уақытша нәрселердің бәрі жоғалып, тек көктегі нәрселер мәңгілік болады. Бомның ерекше теологиялық тілі, оның теологиясы мен Мәриямға қатысты көзқарастарын қамтитын от, жарық және рух сипаттамалары, оның негізгі ұстанымдары лютерандық екенін жасырмайды.
Böhme believed that the Son of God became human through the Virgin Mary. Before the birth of Christ, God recognized himself as a virgin. This virgin is therefore a mirror of God's wisdom and knowledge. Böhme follows Luther in that he views Mary within the context of Christ. Unlike Luther, he does not address himself to dogmatic issues very much, but to the human side of Mary. Like all other women, she was human and therefore subject to sin. Only after God elected her with his grace to become the mother of his son, did she inherit the status of sinlessness. Mary did not move the Word, the Word moved Mary, so Böhme, explaining that all her grace came from Christ. Mary is "blessed among women" but not because of her qualifications, but because of her humility. Mary is an instrument of God; an example of what God can do: It shall not be forgotten in all eternity, that God became human in her. Böhme, unlike Luther, did not believe that Mary was the Ever Virgin. Her virginity after the birth of Jesus is unrealistic to Böhme. The true salvation is Christ, not Mary. The importance of Mary, a human like every one of us, is that she gave birth to Jesus Christ as a human being. If Mary had not been human, according to Böhme, Christ would be a stranger and not our brother. Christ must grow in us as he did in Mary. She became blessed by accepting Christ. In a reborn Christian, as in Mary, all that is temporal disappears and only the heavenly part remains for all eternity. Böhme's peculiar theological language, involving fire, light and spirit, which permeates his theology and Marian views, does not distract much from the fact that his basic positions are Lutheran.
Әсерлер
Бомның еңбектері христиан дәстүріне берік тұрып, неоплатониктер мен Парацельс сияқты алхимиктердің әсерін көрсетеді. Ол өз кезегінде көптеген антиавторитарлық және мистикалық қозғалыстарға, мысалы, Радикалды пиетизмге (оның ішінде Ефрата монастыры мен Даладағы әйелдер қоғамы), Достар діни қоғамы, Филадельфиялықтар, Гихтелиандар, Ынтымақ қоғамы, Зоарит сепаратистері, Розенкрейцерлік, Мартинизм және христиан теософиясы сияқты қозғалыстарға зор ықпал етті. Бомның шәкірті және ұстазы, Лигница қаласының дәрігері Балтазар Вальтер, сиқырлы, каббалалық және алхимиялық білімді іздеу үшін Киелі жерге сапар шеккен, сонымен қатар Бомның ойларына каббалалық идеяларды енгізді. Бом неміс романтикалық философиясының да маңызды көзі болды, әсіресе Шеллингке әсер етті. Ричард Бэкенің 1901 жылғы «Космикалық сана» трактатында Бомның рухани ағартуының тереңдігіне ерекше назар аударылды, ол Бомға адам мен Құдай арасындағы түпкілікті ешқандай айырмашылықты немесе екілік еместігін көрсетті. Якоб Бёме еңбектері Теософиялық қоғамның қазіргі теософиялық қозғалысына да әсер етті. Блаватская мен В. Кью. Джадж Якоб Бёме философиясы туралы жазды. Бом 1886 жылы Теософиялық қоғамның неміс бөлімшесінің негізін қалаушы Франц Хартманның идеяларына да маңызды ықпал етті. Хартманн Бомның жазбаларын «рухани әдебиеттегі ең құнды және пайдалы қазына» деп сипаттады.
Böhme's writing shows the influence of Neoplatonist and alchemical writers such as Paracelsus, while remaining firmly within a Christian tradition. He has in turn greatly influenced many anti authoritarian and mystical movements, such as Radical Pietism (including the Ephrata Cloister and Society of the Woman in the Wilderness), the Religious Society of Friends, the Philadelphians, the Gichtelians, the Harmony Society, the Zoarite Separatists, Rosicrucianism, Martinism and Christian theosophy. Böhme's disciple and mentor, the Liegnitz physician Balthasar Walther, who had travelled to the Holy Land in search of magical, kabbalistic and alchemical wisdom, also introduced kabbalistic ideas into Böhme's thought. Böhme was also an important source of German Romantic philosophy, influencing Schelling in particular. In Richard Bucke's 1901 treatise Cosmic Consciousness, special attention was given to the profundity of Böhme's spiritual enlightenment, which seemed to reveal to Böhme an ultimate nondifference, or nonduality, between human beings and God. Jakob Böhme's writings also had some influence on the modern theosophical movement of the Theosophical Society. Blavatsky and W. Q. Judge wrote about Jakob Böhme's philosophy. Böhme was also an important influence on the ideas of Franz Hartmann, the founder in 1886 of the German branch of the Theosophical Society. Hartmann described the writings of Böhme as “the most valuable and useful treasure in spiritual literature.”
Бехмендік
Бехменизм, сондай-ақ Бехмендік немесе Бохмендік – 17 ғасырдағы еуропалық христиан қозғалысының ағылшын тіліндегі атауы, ол неміс мистигі және теософы Якоб Бёме (1575–1624) ілімдеріне негізделген. Бұл терминді Бёме теософиясының ізбасарлары өздеріне қолданған жоқ, оны Бёме ойларының кейбір қарсыластары, poleмикалық термин ретінде пайдаланды. Терминнің пайда болуы 1620 жылдардағы неміс әдебиетіне дейін жетеді, онда Бёме пікірлесінің қарсыластары, мысалы, Тюринглиялық антиномист Эсаяс Стифель, лютерандық теолог Питер Видман және басқалар Бёме мен Бёмистердің жазбаларын сынады. Оның жазбалары 1640 жылдары Англияда тарала бастағанда, Бёме тегі «Behmen» немесе «Behemen» түріне өзгере бастады, содан «Behmenism» термині пайда болды. Бёме теософиясын ұстанатын адам – «бехменист». Бехменизм ешбір ресми діни сектаның наным-сенімдерін сипаттамайды, оның орнына Бёме христиандықты түсіндірудің жалпы сипаттамасын білдіреді, түрлі топтар оны рухани шабыт көзі ретінде қолданғанда. Бёме пікірлері көптеген антиавторитарлық және христиандық мистикалық қозғалыстарға, мысалы, Достар діни қоғамына (квакерлер), Филадельфиялықтарға, Гихтелийліктерге, Жайдаладағы әйелдер қоғамына (Йоханнес Келпиус басқарған), Эфрата монастырына, ЪHarmony қоғамына, Мартинизмге және христиандық теософияға үлкен әсер етті. Бёме сонымен қатар неміс романтикалық философиясының маңызды көзі болды, әсіресе Шеллинг пен Франц фон Бадерге ықпал етті. Ричард Бэкедің 1901 жылғы «Космикалық сана» трактатында Бёме рухани ағартуының тереңдігіне ерекше назар аударылды, ол Бёмеге адам мен Құдай арасындағы түпкілікті айырмашылықтың немесе екілік еместіктің болмауын көрсетті. Бёме ағылшын романтик ақыны, суретшісі және мистигі Уильям Блейк идеяларына да маңызды ықпал етті. 1764 және 1781 жылдар аралығында жарық көрген Якоб Бёме еңбектерінің Уильям Лоу басылымын көргеннен кейін, онда немістің ерте Бёме зерттеушісі Дионисий Андреас Фрехердің (1649–1728) суреттері қосылған, Уильям Блейк 1825 жылғы кешкі ас кезінде: «Микеланджело олардан асып түсе алмады» деді. Бёме тегінің бұрмаланған түріне негізделгеніне қарамастан, «Бехменизм» термині қазіргі ағылшын тіліндегі тарихнамада белгілі бір маңызға ие, ол әлі де кейде қолданылады, бірақ көбінесе Бёме теософиясының ағылшын ізбасарларын атау үшін қолданылады. Бёме ықпалының халықаралық сипатын ескере отырып, бұл термин бехменистер арасындағы көптеген халықаралық байланыстарды білдіреді. Қалай болғанда да, бұл термин «Бёмеианизм» немесе «Бёмизм» сияқты қиын нұсқаларға қарағанда артықшылыққа ие, бірақ олар да кездесуі мүмкін.
Behmenism, also Behemenism or Boehmenism, is the English language designation for a 17th century European Christian movement based on the teachings of German mystic and theosopher Jakob Böhme (1575 1624). The term was not usually applied by followers of Böhme's theosophy to themselves, but rather was used by some opponents of Böhme's thought as a polemical term. The origins of the term date back to the German literature of the 1620s, when opponents of Böhme's thought, such as the Thuringian antinomian Esajas Stiefel, the Lutheran theologian Peter Widmann and others denounced the writings of Böhme and the Böhmisten. When his writings began to appear in England in the 1640s, Böhme's surname was irretrievably corrupted to the form "Behmen" or "Behemen", whence the term "Behmenism" developed. A follower of Böhme's theosophy is a "Behmenist". Behmenism does not describe the beliefs of any single formal religious sect, but instead designates a more general description of Böhme's interpretation of Christianity, when used as a source of devotional inspiration by a variety of groups. Böhme's views greatly influenced many anti authoritarian and Christian mystical movements, such as the Religious Society of Friends (Quakers), the Philadelphians, the Gichtelians, the Society of the Woman in the Wilderness (led by Johannes Kelpius), the Ephrata Cloister, the Harmony Society, Martinism, and Christian theosophy. Böhme was also an important source of German Romantic philosophy, influencing Schelling and Franz von Baader in particular. In Richard Bucke's 1901 treatise Cosmic Consciousness, special attention was given to the profundity of Böhme's spiritual enlightenment, which seemed to reveal to Böhme an ultimate nondifference, or nonduality, between human beings and God. Böhme is also an important influence on the ideas of the English Romantic poet, artist and mystic William Blake. After having seen the William Law edition of the works of Jakob Böhme, published between 1764 and 1781, in which some illustrations had been included by the German early Böhme exegetist Dionysius Andreas Freher (1649–1728), William Blake said during a dinner party in 1825 "Michel Angelo could not have surpassed them". Despite being based on a corrupted form of Böhme's surname, the term Behmenism has retained a certain utility in modern English language historiography, where it is still occasionally employed, although often to designate specifically English followers of Böhme's theosophy. Given the transnational nature of Böhme's influence, the term at least implies manifold international connections between Behmenists. In any case, the term is preferred to clumsier variants such as "Böhmeianism" or "Böhmism", although these may also be encountered.
Реакция
Ғылыми революциядан басқа, 17 ғасыр католицизм, протестантизм және иудаизмде мистикалық революция кезеңі болды. Протестанттық революция Бёме мен кейбір ортағасырлық мистиктерден туындады. Бёме 1640 және 1650 жылдары Англияда, Голландияда және Германияда кітаптары жарық көргеннен кейін протестанттық Еуропадағы интеллектуалдық ортада маңызды рөл атқарды. Бёме, әсіресе, Мыңжылдықтар үшін маңызды болды және Кембридж платониктері мен голланд коллеганттары оны қадірледі. Генри Мор Бёмені сынап, оның нағыз пайғамбар емес екенін және метафизикалық мәселелерді ерекше түсінбейтінін айтты. Жалпы алғанда, оның еңбектері Англиядағы саяси немесе діни пікірталастарға тікелей әсер етпесе де, оның әсерін алхимиялық тәжірибелер, метафизикалық болжамдар, рухани тереңдеу, сондай-ақ утопиялық әдебиет және жаңа сөздердің (неологизмдер) пайда болуы сияқты эзотерикалық салаларда көруге болады. Мысалы, Мор Спинозаның "Opera Posthuma" еңбегін бехменизмге оралу деп есептемеді. Бёме 17 ғасырда Голландияда, Англияда, Францияда, Данияда және Америкада танымал болды, бірақ 18 ғасырда оның ықпалы азайды. Сол ғасырдың соңында неміс романтиктерінің қызығушылығымен қайта жанданды, олар Бёмені олардың қозғалысының алға басушысы деп санады. Джон Милтон, Людвиг Тик, Новалис, Уильям Блейк және В.Б. Йейтс сияқты ақындар Бёме еңбектерінен шабыттанды. Кольридж өзінің "Biographia Literaria" еңбегінде Бёме туралы құрметпен айтады. Бёмені неміс философтары Баадер, Шеллинг және Шопенгауэр жоғары бағалады. Гегель тіпті Бёмені "алғашқы неміс философы" деп атады. Дания епископы Ханс Лассен Мартенсен Бёме туралы кітап жариялады. Кейбір авторлар Бёме үш бастапқы принциптің және жеті рухтың сипаттамасын Борис Муравьев және Джордж Гурджиев еңбектеріндегі Үш заң және Жеті заңдармен ұқсас деп тапты.
In addition to the scientific revolution, the 17th century was a time of mystical revolution in Catholicism, Protestantism and Judaism. The Protestant revolution developed from Böhme and some medieval mystics. Böhme became important in intellectual circles in Protestant Europe, following from the publication of his books in England, Holland and Germany in the 1640s and 1650s. Böhme was especially important for the Millenarians and was taken seriously by the Cambridge Platonists and Dutch Collegiants. Henry More was critical of Böhme and claimed he was not a real prophet, and had no exceptional insight into metaphysical questions. Overall, although his writings did not influence political or religious debates in England, his influence can be seen in more esoteric forms such as on alchemical experimentation, metaphysical speculation and spiritual contemplation, as well as utopian literature and the development of neologisms. More, for example, dismissed Opera Posthuma by Spinoza as a return to Behmenism. While Böhme was famous in Holland, England, France, Denmark and America during the 17th century, he became less influential during the 18th century. A revival occurred late in that century with interest from German Romantics, who considered Böhme a forerunner to the movement. Poets such as John Milton, Ludwig Tieck, Novalis, William Blake and W. B. Yeats found inspiration in Böhme's writings. Coleridge, in his Biographia Literaria, speaks of Böhme with admiration. Böhme was highly thought of by the German philosophers Baader, Schelling and Schopenhauer. Hegel went as far as to say that Böhme was "the first German philosopher". Danish Bishop Hans Lassen Martensen published a book about Böhme. Several authors have found Boehme's description of the three original Principles and the seven Spirits to be similar to the Law of Three and the Law of Seven described in the works of Boris Mouravieff and George Gurdjieff.
Баспадағы кітаптар
Мәсіхке апаратын жол (Шынайы өкініш, шынайы бағыну, қайта жаралу немесе жаңа өмір, сезімталдықтан жоғары өмір, Жұмақ пен Тозақ туралы, қараңғылықтан шынайы нұрға апаратын жол) Уильям Лоу редакциялаған, «Диггори Пресс». Иса Мәсіхтің денеге келуі туралы, неміс тілінен Джон Роллстон Эрл аударған, Лондон, «Констебль және Компания LTD», 1934 жыл.
The Way to Christ (inc. True Repentance, True Resignation, Regeneration or the New Birth, The Supersensual Life, Of Heaven & Hell, The Way from Darkness to True Illumination) edited by William Law, Diggory Press
Of the Incarnation of Jesus Christ, translated from the German by John Rolleston Earle, London, Constable and Company LTD, 1934.
Құрмет
2022 жылы Якоб Бёме Иоганн Арндтпен бірге Епископальдық шіркеудің литургиялық күнтізбесіне 11 мамыр күні тойланатын мерекемен ресми түрде енгізілді.
In 2022, Jacob Boehme was officially added to the Episcopal Church liturgical calendar along with Johann Arndt with a feast day on 11 May.
Фильм
Жақып Боемнің өмірі мен мұрасы. Режиссері – Лукаш Чвалко. Алғашқы көрсетілімі: 2016 жылдың маусымы, Згорзелец (Польша).
The Life and Legacy of Jacob Boehme. A documentary directed by Łukasz Chwałko. Premiered: June 2016, Zgorzelec (Poland).