АҚШ Әуе күштерінің жанармай құюшы ұшағы

Кіріспе

АҚШ Әуе күштерінің (USAF) жанармай құю және жүк тасымалдағыш ұшағы

McDonnell Douglas KC-10 Extender – АҚШ Әуе күштері (USAF) пайдаланатын американдық танкерлік және жүк тасымалдағыш ұшақ. Үш қозғалтқышты DC-10 авиалайнерінің әскери нұсқасы KC-10, Advanced Tanker Cargo Aircraft бағдарламасы бойынша жасалған. Ол әуеде жанармай құю және тасымалдау міндеттерін орындау үшін арнайы әскери жабдықтармен жабдықталған. KC-135 Stratotanker-ді толықтыру мақсатында Оңтүстік-Шығыс Азия және Таяу Шығыстағы тәжірибелерден кейін әзірленді. KC-10 – әуе күштері таңдаған McDonnell Douglas компаниясының екінші көлік ұшағы. АҚШ Әуе күштері үшін барлығы 60 KC-10 ұшағы салынды. Нидерланд Корольдік Әуе күштері DC-10 ұшақтарынан қайта жабдықталған KDC-10 деп аталатын екі ұқсас танкерді пайдаланды. KC-10 АҚШ әскери күштерін жұмылдыруда маңызды рөл атқарады және елден тыс жерлердегі операцияларға қатысады. Бұл ұшақтар 1986 жылы Ливияны бомбалау операциясы (Эльдорадо каньоны), 1990-1991 жылдардағы Иракпен болған Персид шығанағы соғысы (Сүлейт қалқаны және Салалы дауыл операциялары), НАТО-ның Югославияны бомбалау операциясы (Алиаттық күш), Ауғанстандағы соғыс (Тұрақты еркіндік) және Ирак соғысы (Ирак бостандығы және Жаңа таң) кезінде әуе көлігі және жанармай құю жұмыстарын жүзеге асырды.

Ағылшындық танкерлік жүк ұшақтары бағдарламасы

Вьетнам соғысы кезінде Boeing KC-135 Stratotanker паркінің АҚШ-тың жаһандық міндеттемелерін орындау қабілетіне күмән туды. Әуеде жанармай құю паркі тактикалық ұшақтар мен стратегиялық бомбалаушыларды қолдау үшін Оңтүстік-Шығыс Азияға жөнелтілді, сонымен қатар АҚШ-тағы ядролық бомбалаушылар паркін де қамтамасыз етті. Осыған байланысты Әскери-әуе күштері KC-135-тен қабілеті жоғары жанармай құюшы ұшақты іздеді. 1972 жылы екі DC-10 Эдвардс әуе базасында сынақтар үшін ұшырылды, жанармай құю кезінде туындауы мүмкін проблемаларды тексеру үшін жағдай сақталды. Boeing ұқсас сынақтарды 747 ұшағымен жүргізді. 1973 жылғы Йом-Киппур соғысы кезінде Әскери-әуе күштері Израильге қару-жарақ пен жабдық жеткізу үшін "Никель-Грас" операциясын бастады. Операцияның нәтижесінде тиімді әуеде жанармай құю қажеттілігі анықталды; Еуропаға қонуға рұқсат берілмеген C-5 Galaxy көліктік ұшақтары АҚШ-тан Израильге тікелей рейстерде максималды жүк көлемінің бір бөлігін ғана тасымалдауға мәжбүр болды. Бұл қиыншылықты шешу үшін 1975 жылы "Advanced Tanker Cargo Aircraft Program" бағдарламасы аясында төрт ұшақ бағаланды: Lockheed C-5, Boeing 747, McDonnell Douglas DC-10 және Lockheed L-1011. Нақты бәсекеге қабілеттілер – Boeing және McDonnell Douglas болды. 1977 жылдың желтоқсан айында McDonnell Douglas DC-10 таңдалды. Бұл таңдаудың басты себебі KC-10 ұшағының қысқа ұшу-қону жолақтарынан жұмыс істеуге қабілеттілігі болды. KC-10 жобасында DC-10-30CF жобасына өзгерістер енгізілді. Авиакомпанияларға қажетсіз жабдықтар жақсартылған жүк тиеу жүйесімен және әскери электроникамен ауыстырылды. KC-10 коммерциялық ұшақтарымен 88% ортақ элементтерге ие болды, бұл оған бүкіл әлемдік коммерциялық қолдау жүйесіне қол жеткізуге мүмкіндік берді. Алғашқы ұшақтар ерекше ақшыл сұр, ақ және көк түсті схемамен боялған, ал кейінірек жасалған жанармай құюшы ұшақтарда сұр-жасыл түс қолданылды. 1990 жылдардың соңында бояу схемасы орташа сұр түске өзгертілді. [[File:US Navy 021107 N 2794R 002 KC 10 'Extender' refuels a F A 18C 'Hornet'. jpg|thumb|KC-10 ұшағының шлангі-дрог және ұшқыш бумнан тұратын аралас жанармай құю жүйесі АҚШ Әуе күштері, Әскери-теңіз күштері, Теңіз жаяу әскерлері және одақтас күштердің ұшақтарына жанармай құюға мүмкіндік береді. Жанармай құю бумы қабылдағышқа минутына 1100 галлонға (4180 литрге) дейін жанармай жеткізе алады, ал орталық желідегі дрог жүйесі минутына 470 галлонға (1786 литрге) дейін жанармай құюға қабілетті. KC-135 ұшағынан айырмашылығы, KC-10 ұшағының шлангі-дрог жүйесі бір миссияда Әскери-теңіз күштерінің, Теңіз жаяу әскерінің және көптеген одақтас елдердің ұшақтарына жанармай құюға мүмкіндік береді.

During the Vietnam War, doubts began to form regarding the Boeing KC 135 Stratotanker fleet's ability to meet the needs of the United States' global commitments. The aerial refueling fleet was deployed to Southeast Asia to support tactical aircraft and strategic bombers, while maintaining the U. S. based support of the nuclear bomber fleet. Consequently, the Air Force sought an aerial tanker with greater capabilities than the KC 135. In 1972, two DC 10s were flown in trials at Edwards Air Force Base, simulating air refuelings to check for possible wake issues. Boeing performed similar tests with a 747. During the 1973 Yom Kippur War, the Air Force commenced Operation Nickel Grass to supply Israel with weapons and supplies. The operation demonstrated the necessity for adequate air refueling capabilities; denied landing rights in Europe, C 5 Galaxy transports were forced to carry a fraction of their maximum payload on direct flights from the continental United States to Israel. To address this shortfall in mobility, in 1975, under the Advanced Tanker Cargo Aircraft Program, four aircraft were evaluated—the Lockheed C 5, the Boeing 747, the McDonnell Douglas DC 10, and the Lockheed L 1011. The only serious contenders were Boeing and McDonnell Douglas. In December 1977, McDonnell Douglas's DC 10 was chosen. The primary reason for this choice was the KC 10's ability to operate from shorter runways. The design for the KC 10 involved modifications from the DC 10 30CF design. Unnecessary airline features were replaced by an improved cargo handling system and military avionics. The KC 10 retained an 88% commonality with its commercial counterparts, giving it greater access to the worldwide commercial support system. Early aircraft featured a distinctive light gray, white and blue paint scheme, and a gray green camouflage scheme was used on later tankers. The paint scheme was switched to a medium gray color by the late 1990s. [[File:US Navy 021107 N 2794R 002 KC 10 'Extender' refuels a F A 18C 'Hornet'. jpg|thumb|The KC 10's mixed refueling system of hose and drogue and flying boom allows it to refuel the aircraft of the U. S. Air Force, U. S. Navy, U. S. Marine Corps and allied forces. The refueling boom can deliver fuel to a receiver at the maximum rate of 1,100 gallons (4,180 liters) per minute, while the centerline drogue system has a maximum fuel offload rate of 470 gallons (1,786 liters) per minute. Unlike the KC 135, the KC 10's hose and drogue system allows refueling of Navy, Marine Corps, and most allied aircraft, all in one mission.

Нұсқалар

KC 10A: DC 10 30CF негізінде жасалған алғашқы әскери жанармай құю ұшағы. KDC 10: DC 10 30CF ұшағын жанармай құю/көлік конфигурациясына түрлендіру. FMS бағдарламасы McDonnell Douglas арқылы іске асырылғанмен, екі ұшақты қайта жаңарту KLM компаниясымен жүзеге асырылды. "Омега" әуедегі жанармай құю қызметі KDC 10 40 ұшағын пайдаланады. KC 10B: McDonnell Douglas 1992 жылы Нидерланды Корольдік Әуе күштері үшін KDC 10 түрлендіруін аяқтағаннан кейін, MD 11CF жанармай құю/көлік нұсқасын ұсынды, ол KMD 11 деген ішкі таңбалама алды. MDC қолданылған ұшақтарды (KMD 11) немесе жаңадан құрылған ұшақтарды (KC 10B) түрлендіруді ұсынды. Ұсынылған KMD 11, KC 10A-ға қарағанда 35 000 фунтқа дейін артық жүк тасымалдауға және 8 400 фунтқа дейін артық жанармай беруге қабілетті болды. 1990 жылдары ол Нидерланды Корольдік Әуе күштеріне (RNAF) және Сауд Арабиясы Корольдік Әуе күштеріне (RSAF) ал, 2000 жылдардың басында Австралия Корольдік Әуе күштеріне (RAAF) ұсынылды.

Америка Құрама Штаттары

Бірінші KC-10 1981 жылғы наурыз айында Барксдейл әуе базасында Әскери-әуе күштерінің Стратегиялық әуе командалығына (SAC) жеткізілді. 1982 жылы жаңадан аталған 22-ші әуе май құю қанаты, бұрынғы 22-ші бомбалау қанаты, KC-10A Extenders ұшақтарымен жабдықталды және жаңа май құю машиналарын пайдалану үшін екінші Әскери-әуе күштері бөлімшесі болды. 60-шы және соңғы KC-10 1988 жылғы 29 қарашада жеткізілді. KC-10 ұшақтары 1992 жылға дейін SAC-те қызмет етті, содан кейін олар жаңадан құрылған Әуе қозғалысы басқаруына қайта тағайындалды. Әуеде май құю рөлінде KC-10 ұшақтары көбінесе паромдық рейстерде көптеген тактикалық ұшақтарды және басқа да стратегиялық көлік ұшақтарын май құюда пайдаланылды. Керісінше, KC-135 паркі негізінен соғыс майданындағы тактикалық рөлде жұмыс істеді. 2010 жылы АҚШ Әскери-әуе күштері 59 KC-10 Extender ұшағын пайдалануға берді. АҚШ Әскери-әуе күштерінің KC-10 ұшақтары негізінен Трэвис әуе базасында, Калифорнияда және Макгуайр әуе базасында, қазір Нью-Джерсидегі Макгуайр Дикс Лейкхерст бірлескен базасының бөлігінде орналасқан. 2005 жылы Парсы шығанағының үстінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F-14D және екі F/A-18C ұшақтары KC-10 ұшағынан май құюға дайындалуда. Еуропалық елдерден базалық және ұшу құқығын алудан бас тартқан "Эль-Дорадо каньоны" операциясы кезінде АҚШ Ұлыбританияда орналасқан F-111 ұшақтарын Ливияға қарсы 1986 жылғы әуе шабуылында пайдалануға мәжбүр болды. KC-10 және KC-135 ұшақтары 29 F-111 және басқа да Әскери-әуе күштері мен Әскери-теңіз күштерінің ұшақтарына нысаналарына жетуге мүмкіндік берді. KC-10 1991 жылы "Шөл қалқаны" және "Шөл даулы" операцияларында қайтадан маңызды рөл атқарды. KC-10 Сауд Арабиясына тактикалық, стратегиялық және көлік ұшақтарын орналастыруға көмектесті. "Шөл қалқаны" операциясының алғашқы кезеңдерінде әуедегі май құю техника мен күштерді жылдам тасымалдаудың маңызды шарты болды. Ұшақтарды маймен толтырумен қатар, KC-10 және кіші KC-135 мыңдаған тонна жүк пен мыңдаған сарбазды тасымалдады. KC-10 және KC-135 шамамен 51 700 жеке май құю операциясын жүргізіп, 125 миллион галлон (475 миллион литр) жанармайды жеткізді, бірде-бір жоспарланған кездесуден кешікпеді. Әскери-әуе күштері 2015 жылғы бюджетіне сәйкес KC-10 май құю машиналарын қысқартуды қарастырды. Барлық KC-10 ұшақтарынан бас тарту үшін "тік кесу" ұсынылды, себебі KC-10 KC-135-ке қарағанда аз, KC-46 енгізілгеннен кейін үш түрлі май құю машинасының болуы қымбатқа түсер еді, ал май құю парктері бойынша "көлденең кесу" шағын тиімділікке қол жеткізер еді. Кейбіреулер KC-10 ұшағының зейнеткерлікке шығуы Әскери-әуе күштеріне пайда әкелмейді деп санайды, өйткені ол буммен және шлангімен май құю жүйесімен жабдықталған және парктің жасы салыстырмалы түрде жас. Бастапқыда ресми өкілдер 2013 жылдың қыркүйегінде KC-10 ұшақтарын зейнеткерлікке шығару туралы бастапқы шешімнің Әскери-әуе күштерінің жұмыс шығындарына назар аудару мақсатындағы "сынақ шар" болғанын мәлімдеді. 2013 жылдың басында KC-10 сағатына 21 170 долларға ұшатын және 87 пайыздық миссияға қабілеттілік көрсетті. 2015 жылғы бюджет жоспарында KC-10 қысқартулары көзделмеген. 2020 жылдың шілдесінде алғашқы зейнеткерлікке шығарылған АҚШ KC-10 ұшағы (көлік нөмірі 86-0036) Аризона штатындағы Дэвис Монтан әуе базасында сақтау үшін 309-шы аэроғарыштық техникалық қызмет көрсету және қалпына келтіру тобына (AMARG) берілді. 2021 жылдың шілдесінде 2-ші АРС KC-10 эскадрильясы KC-46-ға айналуды бастады. 2021 жылдың тамызында KC-10 "Одақтастардың панасы" операциясы аясындағы ең ірі соғыссыз эвакуацияға қатысып, 124 000-нан астам ауған босқынын қауіпсіз эвакуациялауға көмектесті. 2023 жылдың қаңтарында АҚШ Әскери-әуе күштері барлық KC-10 ұшақтары 2024 жылдың 30 қыркүйегіне дейін зейнеткерлікке шығатынын жариялады. KC-10 АҚШ Әскери-әуе күштері үшін соңғы рет 2023 жылдың 5 қазанында ұрысқа шықты.

The first KC 10 was delivered to the Air Force's Strategic Air Command (SAC) in March 1981 at Barksdale AFB. In 1982 a newly renamed 22d Air Refueling Wing, formerly the 22d Bombardment Wing, was re equipped with KC 10A Extenders and became the second Air Force unit to operate the new tankers. The 60th and final KC 10 was delivered on 29 November 1988. The KC 10s served with SAC until 1992, when they were reassigned to the newly established Air Mobility Command. In the aerial refueling role, the KC 10s have been operated largely in the strategic refueling of large number of tactical aircraft on ferry flights and the refueling of other strategic transport aircraft. Conversely, the KC 135 fleet has operated largely in the in theater tactical role. There are 59 KC 10 Extenders in service with the USAF as of 2010. The USAF's KC 10s are stationed primarily at Travis AFB, California, and McGuire AFB, now part of Joint Base McGuire Dix Lakehurst, in New Jersey. thumb|A US Navy F 14D and two F/A 18Cs prepare to refuel from a KC 10 in 2005 over the Persian Gulf. When faced with refusals of basing and overflight rights from continental European countries during Operation El Dorado Canyon, the U. S. was forced to use the UK based F 111s in the 1986 air strikes against Libya. The KC 10s and KC 135s allowed 29 F 111s, along with other Air Force and Navy aircraft, to reach their targets. The KC 10 again played a key role during Operations Desert Shield and Desert Storm in 1991. KC 10s facilitated the deployment of tactical, strategic, and transport aircraft to Saudi Arabia. In the early stages of Operation Desert Shield, aerial refueling was key to the rapid airlift of materiel and forces. In addition to refueling airlift aircraft, the KC 10, along with the smaller KC 135, moved thousands of tons of cargo and thousands of troops in support of the massive buildup. The KC 10 and the KC 135 conducted about 51,700 separate refueling operations and delivered 125 million gallons (475 million liters) of fuel without missing a single scheduled rendezvous. The Air Force considered retiring its fleet of KC 10 tankers in response to sequestration budget cuts as part of the service's FY 2015 budget. A "vertical chop" to divest all KC 10s was suggested because there are fewer KC 10s than KC 135s, having three different tanker models in service after the introduction of the KC 46 would be costly, and a "horizontal cut" across the refueling fleets would achieve small efficiencies. Some believed retiring the KC 10 would not benefit the Air Force, given that it is equipped with both boom and hose and drogue refueling systems and the fleet's relatively young age. At first, officials claimed that the initial focus on retiring the KC 10 in September 2013 was a "trial balloon" to call attention to Air Force operating cost issues. As of early 2013, the KC 10 had a per hour flying cost of $21,170 and a mission capable rate of 87 percent. A FY 2015 budget plan did not include cuts to the KC 10. In July 2020, the first US KC 10 to be retired, tail number 86 0036, was transferred to the 309th Aerospace Maintenance and Regeneration Group (AMARG) for storage at Davis Monthan Air Force Base, Arizona. In July 2021, the 2d ARS was the first KC 10 squadron to start conversion to the KC 46. In August 2021, the KC 10 took part in the largest non combatant evacuation in support of Operation Allies refuge and contributing to the safe evacuation of more than 124,000 Afghan refugees. In January 2023 the USAF announced that all KC 10s are to be retired by 30 September 2024. The KC 10 flew its last combat sortie for the USAF on 5 October 2023.

Оқиғалар

1987 жылдың 17 қыркүйегінде KC 10A сериялық нөмірі 82 0190 Луизиана штатындағы Барксдейл әуе базасында жерде техникалық қызмет көрсету кезінде жарылыс болды, одан кейін өрт шықты. KC 10 көлігі көп зақымданып, пайдаланудан шығарылды. Өртте жердегі техникалық құрамның бір өкілі қаза тапты.

Көрмеге қойылған ұшақтар

79 0433 – Делавэр штатындағы Дувер әуе күштері базасындағы Әуе қозғалысы командасы мұражайында статикалық көрмеде. Бұл KC-10 ұшағының алғашқысы болып өндірілді және 1981 жылы қызметке түсуге дейін сынақтар мен әзірлемелерге қолданылды. 84 0185 – Калифорния штатының Риверсайд қаласындағы Март әуе күштері базасындағы Март әуе күштері мұражайында статикалық көрмеде. 84 0191 – Огайо штатының Дейтон қаласындағы АҚШ Әуе күштері Ұлттық мұражайының әуе саябағында статикалық көрмеде.