Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Италиялық суретші (шамамен 1489–1542)
Italian painter (c. 1489–1542)
Джованни ди Николо де Лютери, көбінесе Доссо Досси (1489–1542) деп танылады, Феррара мектебінің итальяндық Ренессанс суретшісі. Ол негізінен венециялық сурет өнерінен, әсіресе Джорджоне мен жас Тицианнан әсерленді. 1514 жылдан өмірінің соңына дейін Феррара және Модена Эсте герцогтарының сарай суретшісі болды, олардың шағын сарайы өнер орталығы ретіндегі беделін жоғары бағалады. Ол көбінесе Рафаэльдің шәкірті болған кіші інісі Баттиста Доссимен бірлесіп жұмыс істеді. Ол көптеген мифологиялық сюжеттер мен аллегорияларды түс көру сияқты атмосферада, сонымен қатар жиі түстердің сәйкес келмейтін үйлесімдерінде бейнеледі. Оның портреттері де көбінесе сарай өнеріне тән емес, ерекше позалар мен мінез-құлқы көрсетеді.
Giovanni di Niccolò de Luteri, better known as Dosso Dossi ( 1489–1542), was an Italian Renaissance painter who belonged to the School of Ferrara, painting in a style mainly influenced by Venetian painting, in particular Giorgione and early Titian. From 1514 to his death he was court artist to the Este Dukes of Ferrara and of Modena, whose small court valued its reputation as an artistic centre. He often worked with his younger brother Battista Dossi, who had worked under Raphael. He painted many mythological subjects and allegories with a rather dream like atmospheres, and often striking disharmonies in colour. His portraits also often show rather unusual poses or expressions for works originating in a court.
Өмірбаян
Досси Сан-Джованни-дель-Доссо ауылында, Мантуя провинциясында дүниеге келген. Оның ерте өмірі мен білімі жақсы құжатталмаған; оның әкесі, бастапқыда Трентодан, Феррара герцогтарының қаржы жұмысын жүзеге асырушысы (spenditore немесе fattore) болған. Ол жергілікті Лоренцо Костадан немесе 1512 жылы Мантуяда болғандығы белгілі, білім алған болуы мүмкін. 1514 жылдан бастап ол герцогтар Альфонсо I және Эрcole II д’Эстеге үш онжылдық қызмет етті, соның нәтижесінде сарайдың басты суретшісі атанды. Доссо өзінің бауыры Баттиста Доссимен, Рафаэльдің римдік шеберханасында білім алған суретшімен, жиі жұмыс істеді. Герцогтарға жасаған туындыларына жиһаздың және театр декорацияларының уақытша безендірулері кірді. Ол Костабили полиптихінде il Garofalo-мен бірге жұмыс істегені мәлім. Оның шәкірттерінің бірі Джованни Франческо Сурчи (il Dielai) болды. Доссо Досси натурализмімен немесе дизайнға назар аударуымен емес, мифологиялық тақырыптардағы құпия аллегориялық бейнелерімен көбірек танымал, бұл Феррараның гуманистік сарайының сүйікті тақырыбы болды (сондай-ақ Козимо Тура мен Палаццо Шифанояның безендірілуін қараңыз). Доссо пропорцияны эксцентрикалық бұрмалап көрсетуді қалайтын, бұл карикатураға ұқсас немесе тіпті «примитивистік» көрінетін еді. Өнер тарихшысы Сидней Дж. Фридберг мұндай ерекшелікті Ренессанс эстетикасының sprezzaturaсының (яғни «зерттелген бейсауалдық» немесе көркемдік салқындық) көрінісі ретінде қарастырады. Досси сонымен қатар кабинеттік туындылары үшін ерекше түрде жарқын пигменттерді таңдауымен де белгілі. Оның кейбір туындыларында, мысалы, «Депозиция» картинасында Корреджоның туындыларындағы сияқты жарық берушілік қасиеттері бар. Көптеген туындылары христиандық және ежелгі грек тақырыптарын қамтиды және майлы бояуды орта ретінде пайдаланады. «Элисей даласындағы Эней» картинасы Эсте сарайындағы Альфонсо I-нің Камерино д’Алабастросының бөлігі болды, ол бақшалар мен эротикалық тақырыптарды бейнелейтін кенептермен безендірілген, соның ішінде Джованни Беллинидің «Құдайлар мейрамы» және Тицианның «Венераға табыну» картиналары бар. Фриз суреттері «Энеидаға» негізделген; Доссидің бұл көрінісі 6-шы кітаптың 635–709-жолдарында бейнеленген, онда Эней Кума Сибилласының басшылығымен Көпірден Елисей даласына жетеді. Орфей лирамен орманды шарлайды; аяқ астында өлген жауынгерлердің аттары тұр. «Геркулес пен пигмейлер» картинасында Геркулес Антейді жеңгеннен кейін ұйықтап қалғанда, оған бас бармақтай кішкентай пигмейлердің әскері шабуыл жасайды, ол оларды жеңеді. Ол оларды арыстан терісіне жинап алады. Күшті Геркулес бейнеленген суреттер сол кездегі билеуші герцог Эрcole II д’Эсте үшін жиі жасалған. «Мифологиялық сахна» және «Тубалкайн» картиналарының сюжеттері белгісіз. Жақында Виктория Ұлттық галереясындағы «Жас жігіттің портреті» музей қызметкерлері Доссо Доссидің Лукреция Борджияның портреті екенін анықтады, бұрын ол белгісіз суретшінің белгісіз жас жігітінің портреті деп саналған болатын. Феррарада оның шәкірттерінің арасында Габриэле Капеллини, Жакопо Паниччиати және Джованни Франческо Сурчи болды.
Dossi was born in San Giovanni del Dosso, a village in the province of Mantua. His early training and life are not well documented; his father, originally of Trento, was a bursar (spenditore or fattore) for the Dukes of Ferrara. He may have had training locally with Lorenzo Costa or in Mantua, where he is known to have been in 1512. By 1514, he would begin three decades of service for dukes Alfonso I and Ercole II d'Este, becoming principal court artist. Dosso worked frequently with his brother Battista Dossi, who had trained in the Roman workshop of Raphael. The works he produced for the dukes included the ephemeral decorations of furniture and theater sets. He is known to have worked alongside il Garofalo in the Costabili polyptych. One of his pupils was Giovanni Francesco Surchi (il Dielai). Dosso Dossi is known less for his naturalism or attention to design, and more for cryptic allegorical conceits in paintings around mythological themes, a favored subject for the humanist Ferrarese court (see also Cosimo Tura and the decoration of the Palazzo Schifanoia). Dossi employed eccentric distortions of proportion, which may appear caricature like or even 'primitivist'. The art historian Sydney J. Freedberg sees this characteristic as an expression of the Renaissance aesthetic of sprezzatura (i. e. "studied carelessness", or artistic nonchalance). Dossi is also known for the atypical choices of bright pigment for his cabinet pieces. Some of his works, such as the Deposition have lambent qualities that suggest some of Correggio's works. Most of his works feature Christian and Ancient Greek themes and use oil painting as a medium. The painting Aeneas in the Elysian Fields was part of the Camerino d'Alabastro of Alfonso I in the Este Castle, decorated with canvases depicting bacchanalia and erotic subjects including Feast of the Gods by Giovanni Bellini and Venus Worship by Titian. The frieze paintings were based on the Aeneid; this scene by Dossi is book 6, lines 635–709, wherein Aeneas is guided over the bridge into the Elysian Fields by the Cumaean Sibyl. Orpheus with the lyre flits in the forest; in the background are the ghostly horses of dead warriors. In Hercules and the Pygmies, Hercules has fallen asleep after defeating Antaeus, and is set upon by an army of thumb size pygmies, whom he defeats. He gathers them in his lion skin. Paintings depicting a powerful Hercules were commonly made for the then ruler Duke Ercole II d'Este. The subjects of the Mythological Scene and Tubalcain are unknown. Recently, "Portrait of a Youth" at the National Gallery of Victoria, has been identified by the museum as a portrait of Lucrezia Borgia by Dosso Dossi, having previously been regarded as the portrait of an unknown young male by an unknown painter. In Ferrara, among his pupils were Gabriele Capellini, Jacopo Panicciati, and Giovanni Francesco Surchi.