Кіріспе

Лаос туы (Lao: ທຸງຊາດລາວ; thungsad Lāo) үш көлденең жолақтан тұрады, ортаңғы көк жолақтың биіктігі жоғары және төменгі қызыл жолақтардың биіктігінен екі есе артық. Ортасында ақ дискі орналасқан, дискінің диаметрі көк жолақтың биіктігінің 4/5 бөлігіне тең. Тудың ені мен ұзындығының қатынасы 2:3. Ту алғаш рет 1945 жылы қысқа мерзімді Лао Иссара үкіметі кезінде, содан кейін Патет Лао тарапынан қабылданды. Бұл қазір коммунистік партия басқаратын және коммунистік символиканы пайдаланбайтын екі елдің туларының бірі (екіншісі – Куба). Аталған ту 1975 жылдың 2 желтоқсанында, Лаос социалистік мемлекет болып жарияланғанда қабылданды. 1975 жылға дейінгі патшалық ту Лаос диаспорасының көптеген өкілдері тарапынан әлі де қолданылуда.

Шолу

Қазіргі ту қызыл туды алмастырды, үш басты ақ піл Айравата тұрған тақтасы мен шатыры бар, ол 19 ғасырдағы Луангпхрабанг патшалығының туы болған. Бұл патшалық француз протектораты болған кезде де, Лаос провинцияларымен біріктіріліп, 1953 жылы тәуелсіздік алған Лаос патшалығында да қолданыла берді. Туда елдің ежелгі аты – «Миллион пілдің елі» жазылған. 1953 жылдан бастап патша үкіметі Патет Лаомен соғыс жүргізді, олардың туы көк түсті, жоғары және төменгі жағында ақ дискі мен қызыл шекарасы бар еді. 1973 жылдан 1975 жылға дейін Патет Лао үкіметтік коалицияның бір бөлігі болды, содан кейін билікті тікелей өз қолына алып, патшаны тақтан түсірді. Олардың туы ұлттық ту ретінде қабылданды. Қазіргі Лао туын жасаған Маха Сила Виравонгтың сөзіне сәйкес, ортадағы ақ дискі Лао халқының бірлігін (және Меконг өзенімен бөлінген Лаостың екі аймағы мен Солтүстік-Шығыс Таиландтың болашақтағы қайта бірігуін) бір мемлекет астында бейнелейді. Сондай-ақ, ол Меконг өзені үстіндегі толық айды да көрсетеді. Қызыл жолақтар Меконг өзенінің екі жағалауындағы Лао халқының (Лаостың көп ұлтты халқы және Солтүстік-Шығыс Таиландтың Исан халқы) француздық тәуелсіздік пен бостандық үшін күресте төккен қанын білдіреді, ал көк түс – елдің гүлденуінің символы, Меконг өзенінің өзін көрсетеді.

Тарих

Лаостың қазіргі туы 1945 жылы Лаостың танымал ұлтшылы, зиялы және дәстүрлі Лао әдебиеті, тарихы мен мәдениетінің ғалымы Маха Сила Виравонг жобалаған. Лаостың Иссара үкіметінің мүшесі ретінде оған Луанг Прабанг монархиясын білдіретін роялистік тудан (ақ үш баслы пілмен қызыл ту) ерекшеленетін жаңа Лао ұлттық туын жасау тапсырылды. Бұл ту 1917 жылы Таиландтың дәстүрлі роялистік тудан (ақ пілмен қызыл ту) қызыл-ақ-көк үш түсті ұлттық ту ретінде қабылдауынан шабыт алды. Лаостың Иссара үкіметі құрылғаннан кейін және оның алғашқы Лао конституциясына сәйкес 1945 жылғы 12 қазанда Виравонгтың туы жаңа үкімет тарапынан ұлттық ту ретінде қабылданды. Лао Иссара саяси қозғалысы ретінде 1949 жылы таратылғанға дейін елден қуылған кезде де осы туды қолдана берді. Оның коммунистік жетекшісі Патет Лао 1975 жылы патша үкіметі құлағанға дейін қозғалысты бейнелеу үшін Виравонгтың туын қайта қолданды, содан кейін Патет Лао оны ұлттық ту ретінде қабылдады. Тоғыз бүктелген шатыр да буддалық космологиядағы Меру тауынан шыққан патшалық символ. Ал тұғыры – елдің негізгі заңын білдіреді. Қазіргі уақытта Оңтүстік Вьетнам туына ұқсас туды Лаостың Корольдік қуғын-сүргіндегі үкіметі және Лаоста коммунистік билікке қарсы шыққан түрлі Лао оппозициялық топтары қолданады. 2015 жылы Смитфилд қаласы (Род-Айленд штаты) роялистік туды «Мұра және еркіндік» туы ретінде қабылдау туралы қаулы қабылдады.