Кіріспе

Ұлттық ту

Испанияның ұлттық туы (lang es), 1978 жылғы Конституцияда белгіленгендей, үш көлденең жолақтан тұрады: қызыл, сары және қызыл, сары жолақ әрбір қызыл жолақтан екі есе биік. Дәстүрлі түрде ортаңғы жолақ гуальда деген ежелгі терминмен сипатталды, сондықтан ол la Rojigualda (қызыл сары) деген кең таралған атауға ие болды. Испанияның қазіргі туының бастауы 1785 жылғы Испания корольдігінің теңіз байрағы – Pabellón de la Marina de Guerra, Испания королі Карл III тұсында жасалған. Оны Карл III өзі Антонио Вальдес и Базан ұсынған 12 түрлі тудың ішінде таңдады. Ұсынылған барлық тулар Мадридтегі Теңіз мұражайында сақталған суретте бейнеленген. Ту келесі 50 жыл бойы теңіздік мақсатта қолданылды және жағалаудағы бекіністерде, теңіз казармаларында және басқа да теңіз мүліктерінде желбіреді. Пиреней соғысы кезінде осы туды құрлықта соғысқан теңіз полктерінде де кездестіруге болады. Тек 1820 жылы алғашқы испандық құрлық бөлімшесі – Ла Принцесса полкі осы тумен жарақтандырылды, ал 1843 жылы Испания королевасы Изабелла II туды ресми мәртебеге ие етті. 19-шы және 20-шы ғасырлар бойы тудың түс схемасы өзгеріссіз сақталды, екінші республика кезеңінен (1931–1939 жж.) басқа; өзгерістер тек қана мемлекеттік гербке қатысты болды.

Қарулы күштердің тулары

Испания қарулы күштері қолданатын ту мемлекеттік ту және ұлттық белгі ретінде қолданылатын тумен бірдей. Бірақ әскери бөлімдер бірліктің атын жазылған, көлденеңі кем, шаршырақ нұсқаны (толық өлшемдері) пайдаланады.

Испанияның корольдік стандарттары

Испания королі "Корольдік ту" деп аталатын туды қолданады. Испанияның Корольдік туы корольдің гербі ортасында орналасқан қызыл төртбұрыштан тұрады. Ол әдетте корольдің ресми резиденциясында, Паласио де ла Зарзуэлада, басқа да испандық патшалық резиденцияларында немесе оның ресми көлігінде кішкентай ту ретінде қолданылады. Ол 20 маусымдағы 527/2014 Корольдік жарлығының 2-тармағымен реттеледі, ол Испанияның 1511/1977 Корольдік жарлығының II тарауына енгізілген өзгеріс, Тулар, стандарттар, гидондар, белгілер және рәміздер ережесін қабылдау. Корольдік гидон (Guión), монархтың әскери жеке туы, 527/2014 Корольдік жарлығының 1-қағидасында сипатталған, ол Испанияның 1511/1977 Корольдік жарлығының II тарауының 1-қағидасына енгізілген түзету. Ол жібек тафтадан жасалған. Гидонның мөлшері көрсетілмеген. Бұл монархтың жеке командалық туы немесе лауазымдық туы болып табылады және оның жанында тасымалданады. Тақтың мұрагері, Астурия ханшайымы, өзінің жеке туы мен гидонына ие. Астурия ханшайымының туы Испанияның 1511/1977 Корольдік жарлығының II тарауын өзгерткен 284/2001 Корольдік жарлығымен реттеледі. Астурия ханшайымының туы Астурияның туының түсі – ашық көк түсті шаршы тудан тұрады, оның ортасында Астурия ханшайымының гербі бейнеленген. Гидон туға ұқсас, бірақ Корольдік гидон алтын жиекпен әшекейленген. Ол жібек тафтадан жасалған. Гидонның мөлшері көрсетілмеген. Ханшайымның жас кезіне байланысты ол қолданыстан шығып қалған.

Тарих

Орта ғасырларда ұлттық ту түсінігі болмаса да, Испанияның символы Корольдік елтаңба болды. Ол көбінесе әскерлер немесе король қорғаған барлық құндылықтарды көрсететін түрлі бейнелер мен символдарға толы басқа тулардан құралатын.

Католик монархтарының штандарты

Испанияда XVI ғасырда біріккен ортағасырлық патшалықтардың әрқайсысының өз геральдикалық белгілері және әскери-теңіз күштерінде қолданылатын өз тулары мен байрақтары болған. Олар Жерорта теңізі мен Атлант мұхитында, Арагон және Кастилия тажтарының әсер ету аймақтарында қолданылды. Арагон тажының туы – төрт қызыл жолағы бар сары ту (осы элемент әлі күнге дейін Арагон, Каталония, Валенсия, Балеар аралдары және Францияның Руссильон сияқты тажға кірген аймақтардың қазіргі туларында кездеседі). Кастилия тажы 1230 жылы Кастилия мен Леон патшалықтарының бірігуінен бастап, Кастилияның (қызыл түс, алтын мұнара, қара сызықтармен және көк түсті терезелермен) және Леонның (күміс түс, қызыл тісті, алтын таж киген арыстан, қызыл тіл және қарулы) эмблемаларын кезектестіретін төрт бөліктен тұратын туды қолданды. Арагондық және кастильдік тулар мен гербтер 1475 жылы католик монархтары таждардың жеке одағының жаңа символдары жасаған кезде бірікті. Кастилия мен Леонның байрағы Жаңа дүниеге жеткен алғашқы еуропалық символ болды.

Бургундиялық крест

Бургундиялық крест 1496 жылы Кастилиялық Жоаннаның Бургундия герцогы Филиппке үйленуінен кейін Испанияға әкелінді. Бұл ту Филипптің басты символы болды. Ол испан вексиллологиясына шетелдік түп-тегі болғанымен, Испанияның негізгі символына айналатын суретті енгізді. Жалау әдетте ақ немесе сары матаға тігілген. Бургундиялық крест "Бургундияның желбезегі" немесе "lang es" деп те белгілі, себебі ол Святой Андрей кресінен шыққан. Испания королі Карл I (1516-1556) тұсында түрлі испан әскерлері әртүрлі түсті маталарға Бургундиялық крестің суретін салған байрақтарды қолданды. Ол Бургундиялық садақшылардың, содан кейін армияның қалған бөлігінің киімдеріне де қосылды. Бұл крест испандық полк туларында да пайда болды.

Габсбургтер Испаниясы

Хабсбургтер әулеті 16 ғасырдың ортасында Испания тағына отырған кезде әр әскери ротаның өз туы болды, онда көбінесе оның командирінің гербы Бургундия кресінің үстінде бейнеленді. Патшаны көрсете алу үшін Карл I (Рим империясының императоры Карл V) тұсында сары жібектен (императорлық түс) тігілген және императорлық қалқанмен әшекейленген "Коронела" деп аталатын тағы бір туды қолданды. Филипп II билікке келген соң, ол әр ротаның туларынан өзге, әр "Терсио" үшін қызыл Бургундия кресімен сары ту болуын бұйырды. Кавалерия бөлімдері де сондай туларды, бірақ кішірек өлшемде, "Баннерлер" деп атап алды. Алайда, сол кезде қазіргі түсінігіміздегідей ұлттық ту түсінігі болған жоқ, сондықтан ұлттықтың нағыз символы корольдік гербпен бейнеленді. Аталғандардан басқа да, әртүрлі суреттер мен символдармен безенділген тулар жиі қолданылды. Мысалы, Сантьяго (Апостол Жақып), Тунисті жаулап алған императордың жасыл туы немесе Мексикада Эрнан Кортестің қолданған қызыл туы.

Қазіргі байрақтың пайда болуы: Карл III

1760 жылы Карл III Корольдік қарудың қалқанын өзгертіп, Киелі Рухтың жағасын алып тастады, Алтын жүнді сақтап қалды және Фарнезе үйіне (алтын түсті фонда алты көк қызғалдақ) және Медичиге (алтын түсті фонда бес қызыл дискі және үш алтын қызғалдақпен бір көк дискі) сәйкес келетін екі жаңа бөлім қосты. Испания полктерінің әскери туы немесе Коронела Бурбон дәуірінде Бургундия кресінен тұрды, әр әскери бөлімнің аумақтық тегіне, командиріне және т.б. байланысты түрлі қосымшалармен. Карл III Испания патшасы болған кезде, ол Еуропадағы көптеген елдердің басым бөлігі ақ түсті туларды қолданғанын байқады және олардың жиі соғысқандығынан теңізде жағымсыз жаңылысулар орын алды, көрінген кеме жау екенін анықтау іс жүзінде соңғы сәттерге дейін қиын болды. Осы себепті ол Әскери-теңіз министріне оған үлкен қашықтықтан көрінетін бірнеше тудың эскиздерін ұсынуды бұйырды. Министр он екі эскизді таңдап, патшаға көрсетті. Соғыс туы ретінде таңдалған ту қазіргі тудың тікелей атасы болып табылады. Ол қызыл-сары-қызыл үш жолақты ту болды, онда сары жолақ қызыл жолақтардан екі есе енірек болды – бұл испандық үш жолақты туын басқа еуропалық үш жолақты тулардан ерекшелендіретін ерекшелік. Ал азаматтық туы немесе сауда флоты үшін таңдалған ту 1:1:2:1:1 пропорциясында сары-қызыл-сары-қызыл-сары бес жолақтан тұрды. Испания туын құрайтын түстер Арагон тажының туынан алынған деген кең таралған пікірге қарамастан, мұны растайтын жазбаша дәлел жоқ.

Екінші испан республикасы

1931 жылы 14 сәуірде монархия жойылып, оның орнына Екінші испан республикасы құрылды. Режимді өзгерту сол кезде монархиялық деп саналған бұрынғы қызыл және сары екі түсті жалаудың орнына жаңа үш түсті жалаумен – қызыл, сары және мурей (lang es) түсімен бейнеленді. Мурей жолағының мақсаты – Кастилия мен Леонды жалаудың түстерінде көрсету болды, өйткені бұрынғы қызыл және сары түстер Арагон тағының аумақтарын білдірген. Республика жалауы 27 сәуірде ресми түрде қабылданды және 6 мамырда әскерге ресми түрде тапсырылды. Ортасында Екінші испан республикасының гербі бар, бірдей ендегі үш көлденең жолақтан тұрады: қызыл, сары және морадо (Кастилия, Леон, Арагон және Наварраның ширек бөліктері, Гранада үшін Enté en point, екі Геркулес бағаналарының арасында қабырға тәжімен белгіленген). Тағы бір жаңалық – бұл жалаудың әскери нұсқасының кішірек өлшемдері, 1 м х 1 м. Кастилияны ұлттық жалауда бейнелеу үшін мурей түсінің қосылуына қатысты, ХХ ғасырдың соңғы тоқсанында Кастилияның жалауы мурей емес, қызыл болған деген пікірді білдірген авторлар бұрынғы тарихшылардың тұжырымына қарсы шықты.

Испания мемлекеті

Испаниядағы Азамат соғысы 1939 жылғы 1 сәуірде ресми түрде аяқталды, осы кезде испан республикашылдарының соңғы бекіністері ұлтшылдар тарапынан басылып алынды. Испаниядағы республикалық режим жойылды, ал Франсиско Франко елдің каудильосы атанды және 1975 жылғы 20 қарашада қайтыс болғанға дейін билікте қалды. 1936 жылғы 29 тамызда Ұлттық қорғаныс хунтасы №77 жарлық шығарды, онда: «Қызыл және алтын/сары екі түсті ту Испанияның туы ретінде қайта орнатылды» делінді, бұл Ұлттық Испанияның алғашқы туы болды. Бұл ту 1938 жылы қалқанға қосылған Сент-Джонның бүркіті бейнеленген тумен ауыстырылды. Жаңа гербтың, католик монархтары Гранаданы (гранат, испан тілінде «нар») маврлардан басып алғаннан кейін қабылдаған гербінен шабыттанғаны айтылады, бірақ Сицилия Корольдігінің гербын Наварра Корольдігінің гербымен алмастырып, гербтің екі жағына Геркулес бағаналарын қосты. 1938 жылы бағаналар қанаттардың сыртына орналастырылды. 1945 жылғы 26 шілдеде командирлік тулар жарлық арқылы жойылды, ал 11 қазанда қолданыстағы екі түсті тудың үлгісін бекіткен, жаңа үлгідегі Сент-Джонның бүркіті бар толыққанды ту туралы ереже жарияланды. Осы жарлықта белгіленген үлгілер 1977 жылға дейін күшінде болды. Осы кезеңде ұлттық тумен бірге испандық Фаланганың туы (үш тік жолақ – қызыл, қара, қызыл, қара жолақ қызыл жолақтан енірек, ал қара жолақтың ортасында қызыл түсті мойынтұрық пен жебе белгісі орналасқан) және Карлист туы (Сент-Эндрю сальтирі немесе Бургундия кресі – қызыл түсті, ақ түс фонға) әдетте көрсетілетін, бұл Ұлттық қозғалыстың символы болды.

Испанияның ауысу кезеңі

Франконың 1975 жылдан 1977 жылға дейінгі қайтысынан бастап ұлттық ту 1945 жылғы үлгідегідей болды. 1977 жылдың 21 қаңтарында жаңа ту бекітілді, ол бұрынғысынан бүркіттің қанаттары кеңірек жайылғандығымен ("пасмада" бүркіті), Геркулес бағаналары тағы да қанаттардың ішіне орналастырылғандығымен және UNA, GRANDE Y LIBRE (БІР, ҰЛЫ ЖӘНЕ БОС) деген ұраны бар лента бүркіттің мойнынан басының үстіне көшірілгендігімен ерекшеленді. Мұндай елтаңбасы бар тулар көптеп жасалмады. Соңында, Бурбон әулеті Испания тағына Хуан Карлос I патшаның тұлғасында қайта орнатылып, 1978 жылғы Испания Конституциясы жарияланды, оның 42-бабының 12-тармағында "Испанияның туы үш көлденең жолақтан тұрады: қызыл, сары және қызыл, сары жолақтың ені қызыл жолақтардың енінен екі есе кең" деп жазылған. Испанияның ұлттық туы 1981 жылдың 19 желтоқсанында қазіргі елтаңбасын алды.

Бейресми жалаулар

1990 жылдары Испания туының ресми емес нұсқасы, үстіне Осборн бұқасы бейнеленген, футбол ареналарында пайда бола бастады – ол бір түрі "елтаңба" ретінде қолданылды. Бұл қолданыс күннен-күнге танымал болып, қазір спорттық шараларда, футболда немесе басқа да жарыстарда, испан командасы немесе ойыншысы қатысқанда, сондай-ақ испан ұлттық құрамасының ойындарында осы туды көруге болады. Көк жолақты Екінші Республика туы көбінесе Екінші Испания Республикасына жақын адамдар ұйымдастырған митингтерде пайда болады. Бұл туды көбінесе монархияға наразылық білдіретін солшыл жақтағы адамдар қолданады. 1982 жылғы ФИФА әлем чемпионатының символы ретінде тепкіленген футбол доп бейнеленген испан туы қолданылды. Royal Dutch Shell компаниясының "пектен" логотипіндегі сары және қызыл түстердің Испания туының түстерімен байланысты екені айтылады, себебі Shell Испаниямен тығыз байланысы бар Калифорния штатында алғашқы сервистік станцияларын салған. Испания туы Техас штатының мөрінің арт жағында Техас үстінен желбіреген алты тудың бірі ретінде, сондай-ақ Алабама штатының Мобил қаласының мөрінде қолданылады. Жаңа Иберия одағы – Португалия мен Испания біріккен жаңа мемлекет құруды ұсынатын иберизм идеясының саяси перспективасы. Осы одақтың бірнеше ту нұсқалары бар, олардың көпшілігі екі елдің түстерін және елтаңбаларын біріктіреді.