Кіріспе

Оңтүстік Азиядағы географиялық жазық – Индо-Ганг жазығы, сонымен қатар Солтүстік Үндістан өзен жазығы деп те аталады. Бұл 172 миллион акр (69 605 992 км²) құнарлы жазық, Үндістан субконтинентінің солтүстік аймақтарын, оның ішінде қазіргі Үндістанның солтүстік және шығыс бөліктерінің көп бөлігін, Шығыс Пәкістанның көп бөлігін, Бангладештің барлық аумағын және Непалдың оңтүстік жазықтарын қамтиды. Индус-Ганга жазығы деп те белгілі бұл аймақ Индус және Ганг өзендерінің құрметіне аталған және көптеген ірі қалалық орталықтарды қамтиды. Жазықтың солтүстік шекарасын Гималай таулары құрайды, олар көптеген өзендерді сумен қамтамасыз етеді және аймаққа тараған құнарлы аллювийдің бастауы болып табылады. Жазықтың оңтүстік шетін Декан үстірті белгілейді, ал батысында Иран үстірті көтеріледі. Дели, Дакка, Калькутта, Лахор, Исламабад және Карачи сияқты көптеген дамыған қалалар Индо-Ганг жазығында орналасқан.

Тарих

Бұл аймақ Үндістан субконтинентінің алғашқы ежелгі мәдениеті болған Инд өркениетінің атымен танымал. Жазық және құнарлы жерлер Маурья империясы, Кушан империясы, Гупта империясы, Пушьябхути империясы, Пала империясы, Дели сұлтандықтары, Моғол империясы және Маратха империясы сияқты әртүрлі империялардың қайта-қайта өркендеуіне және кеңеюіне мүмкіндік берді. Олардың барлығы Индо-Ганга жазығында демографиялық және саяси орталықтары болды. Веда және эпикалық дәуірлердегі Үндістан тарихында бұл аймақ "Арьяварта" (Арийлер елі) деп аталған. Манусмṛти (2.22) бойынша, 'Арьяварта' – "Хималая мен Виндхья таулары арасындағы, Шығыс теңізінен (Бенгал шығанағы) Батыс теңізіне (Араб теңізіне) дейінгі жер". Бұл аймақ тарихи түрде "Хиндустан" немесе индустар елі деп аталады. "Хиндустан" (हिन्दुस्तान) атауы парсы тілінен шыққан; сөзбе-сөз "һиндтер / үндістер елі" дегенді білдіреді. Оның алғашқы мүшесі – индус (हिन्दु) санскрит сөзі sindhu (सिन्धु) м/ф-дан алынған, "өзен" дегенді білдіреді, ал "стан" санскрит тіліндегі sthāna (स्थान) сөзінің туысы, "жер" деген мағынаны білдіреді. Кейін бұл термин бүкіл Үндістан субконтинентіне қатысты қолданылды. "Хиндустани" термині аймақтың халқына, музыкасына және мәдениетіне қатысты қолданылады. 12 ғасырда Үнді-Ганга жазығының көп бөлігі раджпуттармен билік етті. Олардың ең көрнектілері – Аджмердің Чаухандары, сондай-ақ Гахадавалдар немесе Варанасидің Раторелары және көптеген кішігірім Раджпут патшалықтары. Раджпуттар жеке тап ретінде Үндістанның гуридтер шапқыншылығы кезінде Үндістанның әлеуметтік құрылымында пайда болды. 1191 жылы Аджмер мен Делидің раджпут патшасы Притхирадж Чаухан бірнеше раджпут мемлекеттерін біріктірді және Тарайнның бірінші шайқасында Тарроари маңында Шихабуддин Горидің басқыншы әскерін жеңді. Шиһабуддин қайтып оралды және саны жағынан аз болғанына қарамастан, екінші Тарайн шайқасында сол майданда Притхирадждың Раджпут конфедерациясын жеңілді. Притхирадж шайқас алаңынан қашып кетті, бірақ шайқас орнының жанында тұтқындалып, өлтірілді. Малеси, Джайпурдың Качуаха раджпуты, Притхирадж қашып кеткеннен кейін раджпуттардың гурилерге қарсы соңғы күресіне басшылық етті. Раджпуттардың жеңілуі ортағасырлық Үндістан тарихында маңызды сәт болды, өйткені ол Индо-Ганг жазығында Раджпуттардың күшін ғана емес, мұсылмандық үстемдігін де нығайтты. Бұл шайқастан кейін Дели сұлтандығы аймақта танымал болды, ал Солтүстік Үндістанда ұйымдастырылған Раджпут қарсылығының құлдырауы бір ұрпақ ішінде аймақтың мұсылмандық бақылауына әкелді.

Фауна

Тарихтағы соңғы кездерге дейін Инд-Ганга жазығының ашық далаларында көптеген ірі жануар түрлері мекендеген. Ашық жазықтарда көптеген шөп жейтін жануарлар болған, оның ішінде Азияның үш бұғысының барлығы (индиялық бұғы, явандық бұғы, суматралық бұғы). Бұл ашық шалғынды жерлер көп жағынан қазіргі Африканың ландшафтына ұқсас болды. Қазіргі Африкадағыдай, газельдер, бұқалар, мүйізтұмсықтар, пілдер, арыстандар мен бегемоттар далаларда қыдырып жүрген. Үнді пілдерінің, газельдердің, антилопалардың және жылқылардың үлкен топтары қазір жойылған аурокс сияқты жабайы малдың бірнеше түрлерімен бірге өмір сүрген. Орманды аймақтарда жабайы шошқалардың, бұғылардың және мунджактардың бірнеше түрі кездесетін. Гангқа жақын ылғалды жерлерде, өзен жағалауларында жойылған бегемоттармен қатар, су бұқаларының үлкен топтары жайылып жүрген. Мұндай көптеген ірі жануарлар жыртқыштардың да көп болуын қамтамасыз еткен. Үнді қасқыры, доль, жолақты гиена, азиялық гепардтар мен азиялық арыстандар ашық далаларда ірі жануарларды аулаған, ал бенгалдық жолбарыстар мен барыстар айналасындағы ормандарда аң аулап, жалқау аюлар осы екі аймақта да термитті аулаған. Ганг өзенінде гариал, қарақұйрық крокодил және өзен дельфинінің көптеп шоғырланған жерлері болған, олар балық қорын реттеп, кейде өзенді кесіп өтетін малдарды бақылап отырған.

Ауыл шаруашылығы

Инду-Ганга жазығындағы егіншілік негізінен күріш пен бидай егісінен тұрады, олар көздерін алмастырып отырылады. Басқа да егістерге жүгері, тары, арпа, қант қамысы және мақта жатады. Жауын-шашынның басты көзі – оңтүстік-батыс муссоны, ол әдетте жалпы ауыл шаруашылығы үшін жеткілікті. Гималайдан бастау алатын көптеген өзендер ірі суару жүйелерін қамтамасыз етеді. Халықтың қарқынды өсуіне (сондай-ақ басқа факторларға) байланысты, бұл аймақ болашақта су тапшылығына ұшырау қаупі жоғары деп есептеледі. Аймақ Брахмапутра өзені мен Аравалли таулары арасындағы жерді құрайды. Ганг және Ямуна, Гагра және Чамбал сияқты басқа өзендер де осы аймақ арқылы ағып өтеді.