Кіріспе

3 ғасырдағы Қытайдың Цао Вэй мемлекетінің шенеунігі, сондай-ақ Цао Вэй генералы Сюй Шу (180 – 230-шы жылдар), әдептілік есімі Юаньчжи, бастапқыда Сюй Фу аталған, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Цао Вэй мемлекетінің саясаткері болды. Ол Шығыс Хан әулетінің соңғы жылдарында дүниеге келген және жастық шағында қарақшылықпен айналысқан. Бірақ, билікпен келіспеушілікке ұшырағаннан кейін, ол бұрынғы жолынан бас тартып, ғылыммен шұғылдана бастады. 190-шы жылдардан 200-шы жылдардың ортасына дейін Цзинь провинциясында (қазіргі Хубэй және Хунань провинцияларын қамтиды) усақ-түйекке жатып, Чжугэ Лянмен танысып, дос болды. 207 жылдың соңында ол Лю Бэйдің кеңесшісі болды және шамамен бір жыл Лю Бэйдің қызметінде болды. Осы кезеңде ол Лю Бэйге Чжугэ Лянды ұсынды. 208 жылдың соңында Лю Бэй Чанбан шайқасында өзінің қарсыласы Цао Цаодан жеңіліске ұшырады. Сюй Шудың анасы шайқас барысында Цао Цао әскеріне тұтқынға түсті. Бағытсыздыққа беріліп, жолын таба алмаған Сюй Шу ақырында Лю Бэйді тастап, Цао Цаоға қосылды. Ол Цао Цаоның ұлы және мұрагері Цао Пи құрған Цао Вэй мемлекетінде қызметін жалғастырды, ол Шығыс Хан әулетіне нүкте қойды, және қызмет барысында аурудан қайтыс болды. Сюй Шудың Лю Бэйден Цао Цаоға өткені «Үш патшалықтың романсы» тарихи романында көркемделіп суреттелген. Романда ол Чжугэ Лян келгенге дейін Лю Бэйдің бас стратегі болды және бір кезде Лю Бэйге Цао Цаоның генералы Цао Реннің екі шабуылын тойтарды. Ақырында ол Лю Бэйден алданып кетіп, Цао Цаоға қосылды, бірақ кетер алдында Лю Бэйге Чжугэ Лянды ұсынды және Цао Цаоға ешқашан кеңес бермеймін деп серт берді.

Ерте өмір

Сю Шу Инчуань командирлігінде (潁川郡), Ю провинциясының (қазіргі Хэнаньның орталық бөлігінде) туған. Оның бастапқы есімі Фу (福) еді, ол кедей отбасында дүниеге келді. Жастық шағында семсерші болған, Император Линнің билігі кезінде Чжуньпин дәуірінің (184-189) соңғы жылдарында бір адамға кек алуға көмектесіп, өзге біреуін өлтірген. Танылмас үшін бетіне ақ саз жағып, шашын ұзартып жіберген. Кейін бір шенеунік оны тұтқындап, есімін сұраған, бірақ ол жауап бермеген. Шенеунік оны арбаға байлап, көшеде айдап, оны танитын болса, жария етуді сұраған. Бірақ ешкім танымаған. Сю Шудың достары оны кейін құтқарып алған. Ол құтқарылғаны үшін риза болып, семсершіліктен бас тартып, ғалым болған. Сю Шу мектепке келгенде, достары оның тегіне байланысты оны сырттай ұстады, бірақ ол қарапайым және еңбекқор болып қалды. Ол таңертең ерте тұрып, мектепті өзі тазалап, оқуға көп көңіл бөлді. Ши Таомен (石韜; сондай-ақ Ши Гуанюань 石廣元 деп те аталады) танысып, онымен жақын дос болды. 190 жылдардың басында Орталық Қытайда соғыс басталғанда, Сю Шу мен Ши Тао оңтүстікке, Цзин провинциясына (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтиды) көшіп келді. Он жерде Чжугэ Лянмен танысып, онымен дос болды. Цзин провинциясында 190-шы жылдардың соңынан 200-шы жылдардың басына дейін (шамамен он жыл) Сю Шу Чжугэ Лян, Ши Тао және Мэн Гунвэймен (孟公威) жақын қарым-қатынаста болды. Олар бірге саяхаттап, оқыды.

Лю Бейге қызмет ету

Лю Бей Синье округінде орналасқанда Сюй Шу онымен кездесіп, жылы күтіп алды. Сюй Шу Чжугэ Лянды Лю Бейдің кеңесшісі ретінде ұсынды және оған Чжугэ Лянды жеке өзі көруі керектігін айтты (яғни, Чжугэ Лянды өзіне шақыра алмайды). Кейін Чжугэ Лян Лю Бейге қызмет етуге келді, өйткені Лю Бей оған үш рет барып, сол заманғы істер бойынша кеңес сұрады. 208 жылы Цзин провинциясының губернаторы Лю Бяо қайтыс болды, оның орнына кіші ұлы Лю Конг билікке келді. Сол жылы Цао Цао Цзин провинциясына шабуыл жасағанда Лю Конг бағынды, және Цзин провинциясының солтүстік бөлігі Цао Цаоның бақылауына өтті. Лю Бей өзінің әскерімен және көптеген азаматтармен оңтүстікке, Цао Цаоның бақылауынан тыс және Лю Бяоның үлкен ұлы Лю Ци орналасқан Сиакоуға (夏口; қазіргі Ухань, Хубэй) басшылық етті. Сюй Шу Лю Бейді Сиакоуға қарайғы сапарында сүйемелдеді. Цао Цао Лю Бейді қуу үшін 5000 атты жіберді. Олар оны қуып жетіп, Чанбан шайқасында жеңді. Цао Цаоның әскері шайқас кезінде Сюй Шудың анасын тұтқынға алды, сондықтан Сюй Шу Лю Бейді тастап, анасымен қайта қосылуға шешім қабылдады. Кету алдында ол жүрегіне нұсқап, Лю Бейге: "Генерал, сізбен бірге үлкен жетістіктерге жеткім келді. Өмірлік мақсатым осы еді. Енді анамнан айырылған соң, мен де жолымды жоғалттым. Бұл ешқандай пайда бермейді. Енді сізге қоштасамын" деді. Ол Цао Цаоға қосылу үшін кетті. Ши Тао да оның соңынан еріп, Цао Цаоға қызмет етуге келді.

Сао - Вэйдегі қызмет

Сю Шу Хан әулетінің құлдырауынан және Үш патшалық кезеңінің басталуынан кейін Цао Цаоның ұлы және мұрагері Цао Пи құрған Цао Вэй мемлекетіне қызмет етуді жалғастырды. Цао Пидің 220 жылдың желтоқсанынан 226 жылдың маусымына дейінгі билігі кезінде Сю Шу үйдің оң жақ генералы (右中郎將) және сарайдың көмекші император клеркі (御史中丞) болып қызмет етті. Тайхэ дәуірінде (227-233) Цао Рюидің (Цао Пидің мұрагері) билігі кезінде, Лю Бэйдің 221 жылы құрған Шу Хан мемлекетінің регенті канцлері Чжугэ Лян Цао Вэй мемлекетіне шабуыл жасау үшін бірнеше жорықтарға жетекшілік етті. Чжугэ Лян Вэйдегі Сю Шу мен Ши Таоның лауазымдары туралы естігенде: "Вэйде осыншама таланттар бар ма? Неге осы екі адамның қабілеттері тиімді пайдаланылмайды?" Сю Шу бірнеше жылдан кейін Вэйде аурудан қайтыс болды. Оның есімі жазылған қабір тасы Пэнчэнде (қазіргі Сючжоу, Цзянсу) табылған.

Үш патшалықтың романсында

Сюй Шу «Үш патшалықтың романсы» тарихи романында маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді, ол Үш патшалық кезеңіне дейінгі және осы кезеңдегі тарихи оқиғаларды көркемдеп суреттейді. Ол негізінен 35-36 тарауларда кездеседі, онда ол Лю Бэйдің стратегиялық кеңесшісі қызметін атқарады, ал Чжугэ Лян келгенше осы қызметін жалғастырады. Романда оның нағыз аты Шан Фу (單福) болған, бұл «Үш патшалықтың жазбалары» кітабындағы өмірбаянындағы «本單家子» фразасын қате түсінуден туындаған болуы мүмкін. Бұл фраза оның Шан әулетінен екенін көрсетеді, бірақ бұл контексте ол кедей отбасының баласы екенін білдіреді. Сюй Шу Синье қаласының көшелерінде ән шырқап жүргенде Лю Бэй оны байқап, Сима Хуэй айтқан «Ұйықтаған Дракон» немесе «Жаңа туған Құс» екенін сұрайды. Бірақ Сюй Шу Лю Бэйге екеуінің де емес екенін жауап береді. Ол Лю Бэйдің стратегиялық кеңесшісі болуға келісіп, Люге Цао Цаоның генералы Цао Рен бастаған басқыншы әскерге қарсы тұруға көмектеседі. Цао Рен Синье қаласының сыртында «Сегіз қақпалы алтын құлып» (八門金鎖陣) формациясын құрады, бірақ Сюй Шу осы формацияның әлсіз тұстарын көрсетіп, Людің генералы Чжао Юнға оны қалай бұзу керектігін түсіндіреді. Чжао Юн әскерін бастап формацияға шабуыл жасап, оны бұзып, Цао Ренді жеңеді. Сюй Шу Цао Реннің жеңіліске ұшырағаннан кейін сол түні күтпеген шабуыл жасауын да дәл болжайды. Лю Бэй түнгі шайқаста Цао Ренді қайтадан жеңіп, оны шегінуге мәжбүр етеді. Цао Цао Сюй Шу туралы естіп, оны кеңесші ретінде тартуға құштар болады. Ол Сюй Шудың анасын кездесуге шақырып, ұлына хат жазып, өзіне қосылуын сұрайды. Сюй Шудың анасы Цао Цаоның опасыздық танытқанын айтып, оған сия тасын лақтырады. Ашуланған Цао Цао Сюй Шудың анасын өлім жазасына кесуге бұйрық береді, бірақ Чэн Ю оған Сюй Шу анасын өлтірсе, Лю Бэйге қарсы күресуге бейім болады екенін еске салғанда ойынан қайтады. Содан кейін Цао Цао Сюй Шудың анасын тұтқынға алып, Чэн Юдан Сюй Шудың анасының сенімін жеңіп алу үшін оның інісі болып көрінуін сұрайды. Біраз уақыттан кейін Чэн Ю Сюй Шудың анасына жақындасып, оның жазу стилін үйренеді. Ол Сюй Шуға анасының қолжазбасымен хат жазып, оған қиын жағдайда екенін айтып, императорлық астана Сюйге (許; қазіргі Сючан, Хэнань) дереу келуге шақырады. Сюй Шу адал ұл болғандықтан, хатты оқығаннан кейін бірден Сюйге аттанады. Сюй Шу жолға шығарда асығыс жасайды. Жолда ол бір нәрсені есіне түсіріп, дереу Лю Бэйге қайтып келіп, оған Чжугэ Лянды ұсынады. Содан кейін ол Сюйге сапарын жалғастырады. Ол баратын жеріне жеткенде, өзін алдап кеткенін біліп, қатты таңғалады. Анасы ұлының шындық пен жалғанды ажырата алмағанына ашуланып, Лю Бэйдің орнына Цао Цаоға қосылғанына ұялады. Ол өзіне-өзі қол жұмсады. Сюй Шу Цао Цаомен бірге қалады, бірақ ол Цаоға ешқандай кеңес бермеймін деп серт береді. «Оның денесі (Цао) Цао лагерінде, бірақ оның жүрегі шын мәнінде Хан (династиясы) үшін соғады» деген қытай мақалы осы оқиғадан және «Үш патшалықтың романсы» кітабындағы Гуан Ю туралы басқа бір оқиғадан алынған. Бұл мақал «жаман» ұйым үшін жұмыс істейтін, бірақ шын мәнінде басқа «жақсы» ұйымға адал адамның жағдайын сипаттау үшін қолданылады.

Танымал мәдениетте

Сю Шу алғаш рет Koei компаниясының Dynasty Warriors видео ойындары сериясының Dynasty Warriors 7: Empires ойынында ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылады.