Кіріспе
Канадалық журналист және саясаткер, американдық ұшқыш Клод Райан (26 қаңтар 1925 – 9 ақпан 2004) – канадалық журналист және саясаткер. Ол 1964 жылдан 1978 жылға дейін Le Devoir газетінің директоры, 1978 жылдан 1982 жылға дейін Квебек либералдық партиясының төрағасы, 1979 жылдан 1994 жылға дейін Квебек Ұлттық ассамблеясының Аргентьель округінен депутаты және 1985 жылдан 1989 жылға дейін білім министрі қызметін атқарды.
the American aviator
Claude Ryan (January 26, 1925 – February 9, 2004) was a Canadian journalist and politician. He was the director of the newspaper Le Devoir from 1964 to 1978, leader of the Quebec Liberal Party from 1978 to 1982, National Assembly of Quebec member for Argenteuil from 1979 to 1994 and Minister of Education from 1985 to 1989.
Ерте өмір
Райан Монреаль, Квебек провинциясында, Бландин Дорион мен Анри Альберт Райанның ұлы ретінде дүниеге келді. Райанның інісі Ив Райан да саяси белсенділікпен айналысты және 1963 жылдан 2001 жылға дейін Монреаль Солтүстік аймағының мэрі қызметін атқарды.
Журналистика
1962 жылдан 1978 жылға дейін Райан Монреальдегі француз тіліндегі күн сайын шығатын Le Devoir газетінде тілші-сарапшы болды, ал 1964 жылдан 1978 жылға дейін газеттің директоры қызметін атқарды. Редакциялық бөлімді басқарған кезеңінде ол адалдығымен және заманауи саяси мәселелерді жақсы білуімен көзге түсті. Оның кеңесін Квебек провинциясының үкіметтері мен оппозициялық партиялар жиі сұрады. 1970 жылғы қазан айындағы дағдарыс кезінде Райан Роберт Бурассаның жаңадан сайланған үкіметін құлатуға қатысқан деген айып тағылды. Бұл қауесет негізсіз екені дәлелденгенімен, Райан мен Канада премьер-министрі Пьер Эллиот Трюдо арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Райан Трюдоның оны саяси тұрғыдан беделін түсіру үшін қауесет таратып, осылай әрекет еткенін күдіктенді.
Саясат
Бурса 1976 жылғы сайлауда және өзінің МНА-дағы мандатын Рене Левеск басқаратын Квебек партиясына жоғалтты, бұл Райан басшылығындағы Le Devoir газетінің редакциялық саясатына байланысты болды. Кейін Райан 1978 жылы Квебек либералдық партиясының төрағалығына сайлауда жеңіске жетті және 1978 жылдан 1982 жылға дейін партия төрағасы болды, ол Левескеге қарсы екі маңызды науқанда (референдум мен сайлау) күресті. Райан 1980 жылғы Квебек тәуелсіздігі жөніндегі референдумда жеңіске жеткен «Жоқ» жағын басқарды, ол дауыс берудің 60 пайызын қамтыды. Науқандағы маңызды кезеңдердің бірінде Квебек партиясы кабинетінің министрі Лиз Пайетт Райанның әйелі Мадленді танымал квебек ертегі кітабының кейіпкері «Иветта» деп сынады, ол үй шаруасындағы әйел бейнесін көрсетеді, содан кейін тәуелсіздікке қарсы барлық әйелдердің «Иветта» рөлін сомдағанын айтты. Бұл шабуыл Квебектегі көптеген әйел сайлаушыларды ашуландырды, өйткені Мадлен Райан саяси және әлеуметтік айналымдарда өте белсенді болды. Мадлен өзі 30 наурызда Шато Фронтенакта «Иветталардың түскі асы» ұйымдастырып, жауап берді. Бір аптадан кейін 14 000 әйел Монреаль форумында жиналып, Пайеттің сөздерін айыптады. Көптеген әйелдер осы қорлауға ашуланып, референдумда «Жоқ» деп дауыс бергені туралы көптеген мәліметтер бар. Дегенмен, Пьер Трюдо Райанды қатты сынады. Трюдо алдымен Квебек либералдық партиясының жұмысын сынап, оның «өз сөздерінің батпағына батып бара жатқанын» айтты, бұл тәуелсіздік мәселесі бойынша ұлттық ассамблеядағы теледебаты кезінде Квебек партиясының шеберлікпен сөз сөйлеушілерін үйлестіруімен салыстырылды. Трюдо сондай-ақ Райанның шағын топтармен әңгімелесуге бағытталған алғашқы науқандық күш-жігері жеткіліксіз болды деді, нәтижесінде федералды кабинет министрі Жан Кретьен федералистерге көмектесу үшін жіберілді. Бұл Райан мен Трюдо арасындағы шиеленісті қарым-қатынасты одан әрі күшейтті. Райан партияны 1981 жылғы провинциялық сайлауға бастап келді. Оның либералдары халықтың дауысы бойынша Квебек партиясынан 3% қалып қойды, бірақ соңғысы екі есе көп мандат жеңіп алды; Квебек сайлауларында әдетте дауыс саны мен мандат саны арасында үлкен айырмашылықтар болады. Бұл жеңіліске Райанның науқандық стилі себеп болды, ол ескірген және теледидар дәуіріне сәйкес келмейтін деп сынға алынды. Ол кешкі жаңалықтарға сәйкес қысқа сөздер жасаудан бас тартты. Райанның орнын саяси аренаға қайта оралған Бурса басты, ол МНА-дағы оппозиция жетекшісі және партия төрағасы болды. Райан Доминик Англад премьер-министр болғанға дейін премьер-министр болып тағайындалмаған соңғы либералдық партия төрағасы болды. 1985 жылғы сайлауда Бурса басшылығымен либералдық партиялар билікті қайта иеленгеннен кейін Райан үкіметтегі ең маңызды мүшелердің бірі болды және Білім министрі қызметін атқарды. Ол сондай-ақ муниципалитеттер ісі, қоғамдық қауіпсіздік және француз тілінің хартасына жауапты министр болды. Ол сондай-ақ Дэниел Джонсон басқарған кабинетте қызмет етті. Канаданың ағылшын тілінде сөйлейтін көптеген адамдар Райанды тәуелсіз Квебек құруға қарсы күресі үшін есіне алады. Оның баспагерлік және кейін саясаткерлік мансабын бақылағандар, ол Канада премьер-министрі Пьер Эллиот Трюдоның керісінше мәлімдемелеріне қарамастан, тым орталықтандырылған деп санайтын қазіргі федералдық статус-квоға қарсы болғанын атап өтті.
Зейнеткерлік
Раян 1994 жылдың қыркүйегінде саясаттан қанағаттанды. 1995 жылы ол Канада орденінің серігі атағымен марапатталды. 2002 жылы ол Елизавета II Алтын юбилейлік медалінің канадалық үлгісін алды. Раян 2004 жылдың 9 ақпанында Монреаль қаласында таңғы сағат 4:20-да асқазан рагынан қайтыс болды. 2006 жылы ол өлімнен кейін Квебек Ұлттық орденінің үлкен офицері атанды.