Кіріспе

Канаданың Ұлттық партиясы – 1993 жылғы федералды сайлауға қатысқан, қысқа ғана өмір сүрген канадалық саяси партия. Бұл партия 1979 жылы құрылған бұрынғы Ұлттық партиямен ешқандай қатысы жоқ.

Құрылу

Эдмонтон, Альберта қаласындағы баспагер Мел Хуртиг (ең әйгілісі – «Канада энциклопедиясының» баспашысы) құрып, басқарған Ұлттық партия 1992 жылы Канада-АҚШ еркін сауда келісіміне, құрлықтық интеграцияның күшеюіне және Брайан Малрунидің прогрессивті консервативті үкіметінің жекешелендіру саясатына қарсы шығу мақсатымен құрылды. Партия 1993 жылғы сайлауда экономикалық ұлтшылдық платформасымен бақ сынасты, экспортты ынталандыру және әлеуметтік жауапкершілікті арттыру үшін АҚШ долларына шаққанда Канада долларының құнын төмендетуді ұсынды. Ұлттық партия сайлау науқандарына қаржыны әрбір канадалықтың жыл сайын шағын сомада үлес қосу арқылы қаржыландыру керек деген идеяны қолдады, осылайша саяси науқандарды қаржыландыратын ірі, көпұлттық корпорациялардың артық ықпалын жоюға тырысты.

1993 жылғы сайлау

Сайлауда Квебек блогы мен Реформа партиясы сияқты тағы екі жаңа партия сәтті болғанымен, Ұлттық партия бір мандатқа ие бола алмады. Партия 171 үміткерді тікелей ұсынды, олар барлығы 189 778 дауыс жинады (бұл халықтың дауысының 1,40% немесе осы 171 округтегі дауыстардың 2,34% құрайды). Ешкім сайланбады, алайда Хуртиг Эдмонтон Солтүстік-Батыс округінде 12,8% дауыс алды.

Округ Провинция Үміткер Аталған үлес (%)
Эдмонтон Солтүстік-Батыс Альберта Мел Хуртиг 12,8%
Кутенэй Батыс—Ревелстоук Британдық Колумбия Бев Коллинз 8,54%
Елк Айленд Альберта Джеймс Кит Штайнхубл 8,19%
Ванкувер Орталығы Британдық Колумбия Торстен Эвальд 7,99%
Скена Британдық Колумбия Исаак Собол 7,72%
Виннипег Оңтүстік Орталық Манитоба Билл Лоувен 7,385%
Солтүстік арал—Пауэлл өзені Британдық Колумбия Марк А. Граниер 7,34%
Виктория Британдық Колумбия Сесилия Мавроу 7,00%
Ванкувер Квадра Британдық Колумбия В. Дж. Вилли Спат 6,39%
Комокс—Альберни Британдық Колумбия Эрнест Дейли 6,05%

Тағы он үш үміткер 4%-дан жоғары нәтиже көрсетті, ал тағы 18-і 3%-дан асты. Сайлау барысында партия Канадалық радио хабар тарату корпорациясын Хуртигті көшбасшылардың дебаттарына қатысуға мәжбүрлеу үшін сотқа берді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды.

Ішкі келіспеушіліктер

1993 жылғы сайлаудан кейін Хуртиг пен партияның басты қаржылық демеушісі, Виннипег кәсіпкері Билл Лоуэн партияның бағыты бойынша келіспеушілікке келді. Хуртиг пен Лоуэн партия ішінде қарсыласатын топтар құрып, бақылау үшін күресті. Осы уақытта ішкі сайлау жоспарлары жалғасты және 1994 жылдың маусым айында өткен құрылтайда іске асырылды. Лоуэн партияны қайтадан басқару мақсатымен, Курт Лоубты партия төрағасы, ал Даниэль Ветунгты президенттік лауазымға қолдаған үміткерлер тізімін ұсынды. 1993 жылы Торонтодағы Йорк-Центр сайлау округінде Ұлттық партиядан кандидат болған Лоуб, шамамен 18 ай ішінде жаңа төрағалық сайлау өткізу үшін уақытша төрағалыққа үмітттенді. Ветунг сол кезде көпке таныс емес еді. Партия мүшелері қолданыстағы президент Энди Бойлға наразы болды, ол Ветунгтан жеңіліс тапты. Хуртиг Лоубты жеңді. Лоуэн партия бірлігін көрсету үшін дауыс беруді бірауыздан жариялауды ұсынды.

Тарату

Хуртигтің 1994 жылғы маусымдағы съездеғы шешулі жеңісіне қарамастан, ішкі даулар тоқтамады. Съезден кейін көп ұзамай Ветунг партияның ресми және заңдық құжаттарын Канада сайлау комиссиясында өзгертуге тырысты, өзін партия басшысы деп жариялап, Ұлттық кеңестің мойындалған мүшелерін өзі таңдаған жақтастарымен ауыстырды. Оның Ұлттық кеңестің құрамын өзгерту әрекеті Канада сайлау комиссиясы тарапынан қабылданбады. Хуртиг жанжалдың және одан туындайтын сот процесінің шығындарынан сақтану үшін басшылықтан кетті. Лоуэн, Certified General Accountants Association мүшесі (Лоуэн 1994 жылдың басында Онтарио сотының шешімімен партияның директорлар кеңесінен шығарылған, және ешқашан партияның Ұлттық кеңесінің мүшесі болған емес) партияның есептелмеген 610 000 долларлық қаражатын қайтару және Ветунгқа партияның сайланған Ұлттық кеңесінен билікті тартып алуға көмектесу мақсатында бірнеше сотқа шағымдануын жариялады. Сот материалдарында Лоуэннің аты жиі кездеседі, бірақ ешбір сот процесінде ол талапкер ретінде қатыспаған (Сот тізімі). Дэниел Ветунг басшылық еткен жеті сот процесіне Жак Рубаша, Ширли Демайн, Дайан Улрих, Уэйн Хилл, Стив Ранта және Гарри Холлингсворт қатысты. Айыпталушылардың ешқайсысы да сотта жеңіске жетпеді. Дегенмен, партияны жеті сот процесінен қорғауға кеткен шығын, Лоуэнмен байланысты болмаған, партияның банкротқа ұшырауына себеп болды. Британ Колумбиясының Жоғарғы сотының судьясы Дорганның (Виктория тіркелімі, 94 4041 нөмірі) сөзіне сәйкес, есептелмеген қаражатқа қатысты «М. Ветунгтың талаптарында ешқандай негіз жоқ». Бұл ақшаның жоғалғаны туралы мәлімдеме, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен таралды және Лоуэннің шағымдарының негізі болды. Осы талаптарды Ветунг іске қосты. Партияның қаржылық есептемелері деп саналатын және Дэниел Ветунгқа ұсынылған құжаттар, Британ Колумбиясының Жоғарғы сотында жоғалған қаражаттың дәлелі ретінде ұсынылды. Дәлелдемелерде үлкен (6 таңбалы) қайталама жазба болды, ол қаржылық құжаттармен расталмады және партияның қаржылық жағдайын бұрмалады. Whetung-тың заң кеңесшісі сотқа қайталама жазбаның анықталғаннан кейін қызметтен кетті. Жаңа кеңесшімен Ветунг тобы партия қаржысының сараптамалық аудитін өткізуді талап етті және оны төлеуге дайын екенін мәлімдеді. Алайда, партия осы жылдың басында қаржылық құжаттарын сараптамалық аудитке тапсырған болатын. Аудиторлар жеткілікті деректердің болмауына байланысты аудитті аяқтауға мүмкіндік алмады. Whetung Федералды сотта партияның қаржылық жазбалары туралы білмейтінін айтқанмен, БК Жоғарғы сотында аудитті аяқтау үшін қажетті қаржылық жазбаларға ие екенін мойындады. Британ Колумбиясының Жоғарғы соты оған құжаттарды аудиторларға тапсыруға және аудитті төлеуге бұйрық берді. Партияның аудиторларының мәлімдемесіне сәйкес, пікір беру үшін жеткіліксіз жазбалар ұсынылды. Айыпталушылар олардың жұмысы үшін ешқандай төлем алмады. Көптеген еріктілердің жұмысынан кейін, партияны тіркеуден шығару алдында Канаданың Бас сайлау комиссиясының талаптарына сәйкес келетін қаржылық жазбалар Бас сайлау комиссарына ұсынылды. Ветунг фракциясын провинциялық және федералды деңгейдегі жетекші заң фирмалары ұсырды. Ұлттық кеңесте қаржы жетіспеуіне байланысты партияның президенті және бас агенті Уильям Стивенсон, қазынашы Майкл Ким Степнер және жетекші Пол Рид өкілдік етті. Ветунг тобының Ұлттық кеңеске қарсы барлық шағымдары негізсіз деп танылды. Ұлттық кеңеске төленген шығындар әлі төленбеген. 1998 жылғы 10 қыркүйекте Федералды апелляциялық соттағы соңғы шағым сәтсіз аяқталды (Сот ісінің нөмірі A 1056 96). Бұрын-соңды болмаған қадам ретінде, үш мүшеден тұратын Федералды апелляциялық сот Ұлттық кеңес пайдасына шешім шығарды, Ветунг және басқа да талапкерлердің барлық талаптарын толығымен қабылдамады. Партия мүшелігі 1993 жылғы сайлаудан кейін өсуді жалғастырды, бірақ жеті негізсіз сот процесі партияның имиджіне және қаржысына зиян келтірді, соның салдарынан Канаданың Ұлттық партиясы партияның бағдарламасын ілгерілетуге немесе келесі сайлауларға қатысуға мүмкіндік алмады. 1997 жылғы маусымда Канаданың Бас сайлау комиссары партияны ресми түрде тіркеуден шығарды. Ветунг тобының бірнеше мүшелері және топтың заңгерлерінің бірі партияның Ұлттық кеңесінен және мүшелерінен партияны бақылауды алуға бағытталған сот процесі кезінде басқа партиялардың кандидаттары ретінде сайлауға түсті.