Кіріспе
Андрей Януарьевич Вышинский (Андрей Януа́рьевич Выши́нский; Анджей Вызы́нский) (10 желтоқсан 1883 [е.с. 28 қараша 1883] – 22 қараша 1954) – кеңес саясаткері, құқықтанушы және дипломат. Ол Иосиф Сталиннің Мәскеудегі және Нюрнбергтегі сот процестеріндегі мемлекеттік прокурор ретінде ең көп танылды. 1940 жылдан бастап Вячеслав Молотовтың орынбасары болып, 1949 жылдан 1953 жылға дейін Кеңес Одағының сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Бұған қоса, ол Кеңес Одағы Ғылым академиясының Мемлекет және құқық институтын басқарды.
Andrey Yanuaryevich Vyshinsky (Андре́й Януа́рьевич Выши́нский; Andrzej Wyszyński) (10 December 1883 [O. S. 28 November 1883] – 22 November 1954) was a Soviet politician, jurist and diplomat. He is best known as a state prosecutor of Joseph Stalin's Moscow Trials and in the Nuremberg trials. He was the Soviet Foreign Minister from 1949 to 1953, after having served as Deputy Foreign Minister under Vyacheslav Molotov since 1940. He also headed the Institute of State and Law in the Academy of Sciences of the Soviet Union.
Ерте өмір
Вышинский Одесса қаласында поляк католик отбасында дүниеге келді, кейін Бакуге көшті. Алғашқы өмірбаяндар оның әкесі Януар Вышинскийді (Januarius Wyszyński) «жақсы жағдайдағы» «тәжірибелі инспектор» (ревизор) деп сипаттайды; ал кейінірек, құжаттастырылмаған, Сталин дәуіріндегі Ұлы Совет Энциклопедиясы сияқты өмірбаяндар оны фармацевтикалық химик ретінде көрсетеді. Дарынды студент Андрей Вышинский Кара Михайловаға үйленді және революциялық идеяларға қызығушылық танытты. 1901 жылы Киев университетіне түсті, бірақ 1902 жылы революциялық қызметке қатысқандығы үшін оқудан қуылды. Вышинский Бакуға оралып, 1903 жылы Ресей Социал-демократиялық Еңбек партиясының меньшевиктер фракциясына мүше болды және 1905 жылғы Ресей революциясына белсенді қатысты. Соның салдарынан 1908 жылы түрмеге кесілді және бірнеше күннен кейін Бакудегі Баиловская түрмесіне жазасын өтеуге жіберілді. Осы жерде ол алғаш рет Сталинмен кездесті: онымен идеологиялық пікір таластары болған басқа бір тұтқын. Бостандыққа шыққаннан кейін, 1909 жылы қызы Зинаиданың дүниеге келуіне Бакуға оралды. Ұзақ өтпей Киев университетіне қайта оралды және жақсы оқып, 1913 жылы бітірді. Ол тіпті профессорлық лауазымға үміткер болды, бірақ саяси өмірінің кешірілмеген жақтары оны қуып жете берді, сондықтан Бакуға қайта оралуға мәжбүр болды. Заңгер болуға бекінген ол Мәскеуге барып, табысты адвокат болды, белсенді меньшевик болып қалды, көптеген құмарлықпен және қоздыратын сөздерді айтты және қалалық басқаруға қатысты.
Ресей революциясы мен азаматтық соғыс
1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін Якиманка ауданының полиция комиссары болып тағайындалды. Төменгі лауазымда болғандықтан, ол Ресей Уақытша үкіметінің Әділет министрінің шешімімен Владимир Ленинге "неміс шпионы" деген айыппен қамауға бұйрық берді, бірақ Қазан революциясы одан әрі жылдам болды және қамауға бұйрық берген кеңселер таратылды. 1917 жылы ол маңызды большевик көшбасшысы болған Сталинмен қайта жақындасты. Осының нәтижесінде ол Мәскеу қаласын азық-түлікпен қамтамасыз етуге жауапты Халық Комиссариатының штабына кірді және Сталин, Алексей Рыков және Лев Каменевтің көмегімен ықпалы мен беделі арта бастады. 1920 жылы Деникин басқарған Ақ әскерлер жеңілгеннен кейін және Ресей Азамат соғысы аяқталғаннан соң ол большевиктер қатарына қосылды.
Билік басындағы большевиктер
Номенклатураның мүшесі болған ол жаңа кеңестік құқықтық жүйеде прокурор болды, заңгер әріптесі Николай Крыленкомен бәсекелестікке түсті және 1925 жылы Мәскеу университетінің ректоры болып сайланды, ол "қолайсыз" студенттер мен профессорларды тазалауды бастады. 1928 жылы 53 контрреволюциялық "саботажшыларға" қарсы Шахты процесіне төрағалық етті. Крыленко прокурор қызметін атқарды, ал нәтижеге күмән болған жоқ. Тарихшы Аркадий Ваксберг түсіндіргендей: "Соттың бар назары дәлелдерді талдауға емес, айыпталушылардың алдын ала тергеуде берген кінә мойындауларын растауға бағытталды, себебі дәлелдер мүлдем болған жоқ". 1930 жылдың қараша-желтоқсан айларында ол Криленко прокурор болған Индустриялық партия ісіне судья ретінде төрағалық етті, бұл іс халықаралық наразылық толқынына ұшырады. Осы істе барлық сегіз айыпталушы кінәсін мойындады. Соның нәтижесінде ол жоғары қызметке көтерілді. 1933 жылдың сәуір айында ол Metro Vickers ісінде прокурор болды, онда 18 айыпталушының сегізі британдық инженерлер еді, нәтижесінде салыстырмалы түрде жеңіл жазалар тағайындалды. Ол "егін саботажшылары мен астық ұрыларына" қарсы "жүйелі" шараларға әкімшілік дайындық жүргізді.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Ол халықаралық әскери трибуналда неміс соғыс қылмыскерлерінің ісін қарауға кеңестік дайындықтарды ұйымдастырды. 1953 жылы ол АҚШ Конгресінің Керстен комитеті Балтық елдерін Кеңес Одағының оккупациялауын терген кезде айыптаған негізгі тұлғалардың бірі болды. Оның атқарған лауазымдарына вице-премьер (1939–1944), Сыртқы істер министрінің орынбасары (1940–1949), Сыртқы істер министрі (1949–1953), 1939 жылдан бері КСР Ғылым академиясының академигі және КСР-дың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі кірді.
Өлім
Вишинский 1954 жылдың 22 қарашасында Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. Оның денесі арнайы рейсте Мәскеуге жеткізіліп, күлі Кремль қабырғасындағы некропольге жерленді.
Шәкіртақы
Вишинский Кеңес Одағы Ғылым академиясының Мемлекет және құқық институтының директоры болды. Сталиндік десталиндану кезеңіне дейін Мемлекет және құқық институты оның есімімен аталып келді. ИМҚ директоры қызметін атқарган кезінде Вишинский мемлекет және құқық жөніндегі жалпы теория бойынша бірнеше маңызды монографиялардың жарық көруін бақылады.
Отбасы
Вышинский Капитолина Исидоровна Михайловаға үйленді және 1909 жылы туған Зинаида Андреевна Вышинская есімді қызы болды.
Мәдени сілтемелер
Pet Shop Boys әнінде "Бұл менің жылдар бойы күткен жерім болуы керек" деп аталатын "Behaviour" (1990) альбомында 1936 жылғы Зиновьев-Каменев ісінде Вишинскийдің сөйлеген сөзінен алынған үлгі бар. Амор Тоулздың 2016 жылғы "Москвадағы мырза" романында Вишинский 1922 жылғы 21 маусымда Ішкі істер халық комиссариатының Төтенше комитеті алдында романдағы басты кейіпкер – граф Александр Ильич Ростовтың көрсетілімінің протоколында прокурор ретінде пайда болады. Грегор Мартовтың тарихи романы "Жаңа патшалығы" 1921 жылы Антон Деникиннің ақ әскерлері большевиктерді жеңген балама тарихты бейнелейді, онда Вишинский жеңімпаздарға қосылып, Ленин, Сталин, Троцкий және Бухаринды "Төңкерісшілер, сатқындар, дінге қарсылар және патша өлтірушілер" деп айыптап, өлім жазасына кесетін көрсетілген сотта патшалық прокурор болады. Ол қайта орнатылған патшаның құрметіне ие болып, герцог атағын алады, бірақ онымен құпия қарым-қатынаста болған анархист қыз өлтіреді. Польшада кең таралған "Маған сол адамды беріңіз, оған бір абзац жазамын" деген мақал, коммунистік режимдердегі әділетсіздікті білдіреді және оған автор ретінде жатқызылады.