Шотландиядағы Ауылшаруашылық Революциясы: 17-19 ғасырлардағы өзгерістер
Scottish Agricultural Revolution
Шотландиядағы ауылшаруашылық революциясы: 17-19 ғасырлардағы жаңа технологиялар, өнімділіктің артуы, runrig жүйесінен модернизацияға көшу. Ауылшаруашылық тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы ауыл шаруашылығы революциясы – 17 ғасырда басталып, 19 ғасырда жалғасқан ауыл шаруашылығы тәжірибесіндегі өзгерістердің тізбегі. Ол Шотландияның төмендіктеріндегі жерді жақсартудан басталып, Шотландия ауыл шаруашылығын Еуропадағы ең көнешіл және өнімді жүйеге айналдырды, бұл жүйе бұрынғыдағы ең аз модернизацияланған жүйелердің бірі болатын. Шотландиядағы дәстүрлі ауыл шаруашылығы жүйесі көбінесе кеш орта ғасырларда пайда болған рунриг басқару жүйесін қолданды. Жақсартуларға дейінгі негізгі шаруашылық бірлігі – жоғарғы жазықта бейль, ал төмендікте ферметуун болды. Олардың әрқайсысында шағын отбасылар ашық далаларда егін өндіріп, жайылымдық жерлерді бөлісіп пайдаланды. Рунриг жүйесінің егжей-тегжейі орналасқан жеріне қарай өзгергенімен, оның басты ерекшелігі – егістік жердің жеке бөліктеріне ("рунригтерге") тұрақты (көбінесе жылдық) негізде лотерея арқылы бөлу болып табылды, соның арқасында отбасылардың егістіктің әртүрлі бөліктерінде араласқан учаскелері болды.
The Agricultural Revolution in Scotland was a series of changes in agricultural practice that began in the 17th century and continued in the 19th century. They began with the improvement of Scottish Lowlands farmland and the beginning of a transformation of Scottish agriculture from one of the least modernised systems to what was to become the most modern and productive system in Europe. The traditional system of agriculture in Scotland generally used the runrig system of management, which had possibly originated in the Late Middle Ages. The basic pre improvement farming unit was the baile (in the Highlands) and the fermetoun (in the Lowlands). In each, a small number of families worked open field arable and shared grazing. Whilst run rig varied in its detail from place to place, the common defining detail was the sharing out by lot on a regular (probably annual) basis of individual parts ("rigs") of the arable land so that families had intermixed plots in different parts of the field.
Терминнің қолданылуы
Шотландияның ауыл шаруашылығы революциясы термині 20-ғасырдың басында, ең алдымен 18-ғасырдың екінші жартысы мен 19-ғасырдың басындағы ең күрт өзгерістер кезеңін көрсету үшін қолданылды. Соңғы кезде тарихшылар бұл өзгерістердің ұзаққа созылған процестер екенін анықтады, олар 17-ғасырдың соңында басталып, 19-ғасырдың ортасына дейін жалғасты. Осы кезеңнің ұзаруы кейбір мамандарды революция ұғымына күдікпен қарауға мәжбүр етті.
The term Scottish Agricultural Revolution was used in the early 20th century primarily to refer to the period of most dramatic change in the second half of the 18th century and early 19th century. More recently historians have become aware of a longer processes, with change beginning in the late 17th century and continuing into the mid 19th century. The expansion of the period covered has led some to question the concept of a revolution.
17 ғасыр
XVII ғасырға дейін қиын жер бедері, нашар жолдар мен көлік құралдарының болуына байланысты елдің әртүрлі аймақтары арасындағы сауда шектеулі болды. Көптеген елді мекендер негізінен жергілікті өнімге тәуелді болды, және жаман жылдары көбінесе аз қор жиналды. Шаруашылықтың көп бөлігі төмендіктегі фермалар немесе жоталардағы бейлдер негізінде құрылды – бұл бірнеше отбасыдан тұратын қоныстар еді, олар екі-үш жұмысшы аттанған шаруаларға тиесілі жерді, "қатарлар" (жоңышқалар) мен "қабырғалар" (жоталар) арқылы бөліп өңдеді. Егіс жырту көбінесе темір қылышы бар, ауыр ағаштан жасалған тырманы, бұқалармен сүйреп жасалды. Бұқалар Шотландияның ауыр топырағында жылқыдан тиімдірек болды және оларды бағу да арзанға келді. Мүліктік құқыққа шаруалар, кіші жер иеленушілер және еркін жалға алушылар ие болды. 1695 жылы қабылданған үш парламенттік акт рунингтерді біріктіруге және жалпы пайдалану жерлерін бөлуге мүмкіндік берді.
Before the 17th century, with difficult terrain, poor roads and methods of transport there was little trade between different areas of the country and most settlements depended on what was produced locally, often with little in reserve in bad years. Most farming was based on the lowland fermtoun or highland baile, settlements of a handful of families that jointly farmed an area notionally suitable for two or three plough teams, allocated in run rigs, of "runs" (furrows) and "rigs" (ridges), to tenant farmers. Most ploughing was done with a heavy wooden plough with an iron coulter, pulled by oxen, which were more effective in the heavy Scottish soil, and cheaper to feed than horses. Those with property rights included husbandmen, lesser landholders and free tenants. Three acts of parliament passed in 1695 allowed the consolidation of runrigs and the division of common land.
18 ғасыр
1707 жылы Англиямен одақ құрғаннан кейін, Шотландия ақсүйектері мен дворяндары арасында егіншілікті жақсартуға бағытталған саналы тыракелдік пайда болды. 1723 жылы «Үздіктер қоғамы» құрылды, оның құрамына 300 мүше – герцогтар, графтар, лэрдтер және жер иелері кірді. Ғасырдың бірінші жартысында бұл өзгерістер Шығыс Лотиандағы жалдамалы шаруашылықтармен және Джон Кокберн мен Арчибальд Грант сияқты бірнеше ынталы адамдардың меншігімен шектелді. Барлығы сәтті болған жоқ, Кокберн өзін банкротқа дейін жеткізді, бірақ жақсарту идеясы жер иелері арасында тарады. Англиялық тырма, шетелдік шөптермен бірге, қара бидай мен кондық шөпті себу енгізілді. Жерлер қоршалды, батпақтар кептірілді, әк қолданылды, жолдар салынды және орман отырғызылды. Тіке себу, егіс және егін алмастыру қолданысқа енгізілді. 1739 жылы картоп Шотландияға әкелінгенде, шаруалардың тамақтануы жақсарды. Жерді қоршау жүзу жүйесі мен еркін жайылымның орнын баса бастады. Арнайылану күшейді, Лотиан астық өндірісінің, Айршир – мал шаруашылығының, ал Шекара аймағы – қой шаруашылығының маңызды орталығына айналды. Орталық және Оңтүстік Шотландиядан жүздеген мың шаруалар мен жалға алушылар өз отбасылары жүздеген жылдар бойы пайдаланған фермалар мен шағын шаруашылықтардан көшіп кетті немесе оларды Шотландияның ауыл шаруашылық революциясына бейімдеді. Төмендіктерде ауыл шаруашылығының кең ауқымды жақсаруы байқалса, қаржылық қиындыққа тап болған Жоғарлықтар жергілікті шаруашылық тәжірибесін Төмендіктердің шаруашылық тәжірибесімен және жұмыс күшімен алмастырды, нәтижесінде Жоғарлықтардағы жер дауы болды. Аргилл, Атолл, Бакклех және Сазерленд герцогтары сияқты күшті әулеттер Шотландияның үлкен бөлігіне иелік етті және саяси істерге үлкен ықпал етті (кемінде 1885 жылға дейін). 1878 жылы Шотландиядағы жердің жартысына жуығы 68 әулеттің меншігінде болды. Әсіресе, 1790-1815 жылдардағы революциялық және Наполеон соғыстарының қызу кезеңі аяқталғаннан кейін, бұл жер иелері Лондон қоғамындағы мәртебесін сақтау үшін ақшаға мұқтаж болды. Олар ақшалай жалдауға көшті және дәстүрлі патриархалды қарым-қатынасты, ол бұрын кландарды қолдап келген, төмендетті. Бұл өзгерістердің салдары Жоғарлықтардағы жер дауы болды, онда көптеген жалға алушылар жерлер қоршалғандықтан, негізінен оларды қой шаруашылығына пайдалану үшін, үйлерінен қуылды. Жер дауы бүкіл Ұлыбританиядағы ауыл шаруашылығының өзгеру үлгілерін ұстанды, бірақ Жоғарлықтардың жеріне немесе шаруашылық тәжірибесіне Төмендіктердің шаруаларының немесе тәжірибесінің енгізілуі, шотланд заңы бойынша жылдық жалға алушыларға құқықтық қорғаудың болмауы және дәстүрлі кландық жүйеден кенеттен бас тарту салдарынан жағымсыз әйгілі болды. Нәтижесінде, ауылдан қалаға, содан әрі Англияға, Канадаға, Америкаға немесе Австралияға үздіксіз көші-қон болды.
After the union with England in 1707, there was a conscious attempt among the gentry and nobility to improve agriculture in Scotland. The Society of Improvers was founded in 1723, including in its 300 members dukes, earls, lairds and landlords. In the first half of the century these changes were limited to tenanted farms in East Lothian and the estates of a few enthusiasts, such as John Cockburn and Archibald Grant. Not all were successful, with Cockburn driving himself into bankruptcy, but the ethos of improvement spread among the landed classes. The English plough was introduced along with foreign grasses, the sowing of rye grass and clover. Turnips and cabbages were introduced, lands enclosed and marshes drained, lime was put down, roads built and woods planted. Drilling and sowing and crop rotation were introduced. The introduction of the potato to Scotland in 1739 greatly improved the diet of the peasantry. Enclosures began to displace the runrig system and free pasture. There was increasing specialisation, with the Lothians became a major centre of grain, Ayrshire of cattle breeding and The Borders of sheep. with hundreds of thousands of cottars and tenant farmers from central and southern Scotland emigrating from the farms and small holdings their families had occupied for hundreds of years, or adapting them to the Scottish Agricultural Revolution. While the Lowlands had seen widespread agricultural improvement, the financially broken Highland lairds took to replacing Highland agricultural practice with its own system of labour with Lowland agricultural practice plus labour in the Highland Clearances. A handful of powerful families, typified by the dukes of Argyll, Atholl, Buccleuch, and Sutherland, owned enormous sections of Scotland and had extensive influence on political affairs (certainly up to 1885). As late as 1878, 68 families owned nearly half the land in Scotland. Particularly after the end of the boom created by the Revolutionary and Napoleonic Wars (1790–1815), these landlords needed cash to maintain their position in London society. They turned to money rents and downplayed the traditional patriarchal relationship that had historically sustained the clans. One result of these changes were the Highland Clearances, in which many tenants in the Highlands were evicted as lands were enclosed, principally so that they could be used for sheep farming. The clearances followed patterns of agricultural change throughout the UK, though were notorious as a result of the introduction of Lowland farmhands or practice into Highland agricultural land or practice, plus the lack of legal protection for year by year tenants under Scots law, and the abruptness of the change from the traditional clan system. The result was a continuous exodus from the land—to the cities, or further afield to England, Canada, America or Australia.
Салдарлар
Төмен және жоғарғы алқаптардағы тазартулар салдарынан көптеген шағын елді мекендер бұзылып, олардың тұрғындары жер иелері, мысалы Джон Кокберннің Ормистоны немесе Арчибальд Гранттың Монимускуы салған, жаңадан салынған ауылдарға, немесе жаңа ранчо стиліндегі шаруашылықтардың шетіне, немесе Глазго, Эдинбург, Солтүстік Англияның өнеркәсіптік орталықтарына қоныс аударуға мәжбүр болды. Он мыңдаған адамдар Канадаға немесе АҚШ-қа эмиграциялап, өздеріне жер иелену және оны өңдеу мүмкіндігін тапты.
The Lowland and Highland Clearances meant that many small settlements were dismantled, their occupants forced either to the new purpose built villages built by the landowners such as John Cockburn's Ormiston or Archibald Grant's Monymusk on the outskirts of the new ranch style farms, or to the new industrial centres of Glasgow, Edinburgh, or northern England. Tens of thousands of others emigrated to Canada or the United States, finding opportunities to own and farm their own land.