Кіріспе

Солтүстік Америкада табылған қарағай

Pinus flexilis, иілгіш қарағай – Pinaceae тұқымдасына жататын, АҚШ-тың батыс тауларында, Мексикада және Канадада кездесетін қарағай түрі. Оны Роки тауларының ақ қарағайы деп те атайды. Орегон штатындағы Игл-Кэп даласындағы бір иілгіш қарағайдың жасы 2000 жылдан асып кеткені анықталды, ал тағы біреуі 1140 жылдық екені расталды. 2006 жылы Юта штатындағы Альта тау шаңғы курортының жанында ең көне иілгіш қарағайға үміткер ағаш табылған; "Твистер" деп аталған бұл ағаштың кем дегенде 1700 жыл екені расталды және одан да ескі болуы мүмкін.

Сипаттама

Оның иілгіш бұтақтары оған "limber" деген жалпы атауды және *flexilis* деген ерекше атауды сыйлады. Оның жапырақтары шамамен ұзын, қара, көкшіл жасыл түсті. Қабығы терең сызылған және қара сұр түсті. Ағашы ақшыл, жеңіл және жұмсақ. *Pinus flexilis* әдетте жоғары биіктікте өсетін қарағай, көбінесе ағаштар шегін өзі немесе аққабық қарағаймен (*Pinus albicaulis*), қылқанжапырақты қарағаймен немесе лоджполь қарағайымен (*Pinus contorta*) бірге белгілейді. Қолайлы жағдайларда, оның биіктігі , сирек етеді. Албертаның оңтүстігіндегі Рокки тауларындағы тік беткейлі, тасты және жел соққыш жерлерде ескі өсінділерде кездеседі, онда ересек ағаштардың биіктігі тұрақты түрде кем болады. Әлемдегі ең көне тірі *limber* қарағайларының бірі Альбертадағы Whirlpool Point-те Солтүстік Саскачеван өзенінің жоғарғы жағалауында өседі. Жақындағы өлшемдерге сәйкес, оның максималды айналымы 185 дюймді құрайды. 1986 жылы екі зерттеуші 10 см-лік өзекті үлгі алып, 400 жылдық сақина санады. Бұл деректерді есептеу арқылы шамамен 3000 жылдық жасқа жетеді.

Ұқсас түрлер

Pinus flexilis ақ қарағайлар тобының мүшесі, Pinus subgenus Strobus, және сол топтың барлық мүшелері сияқты, жапырақтары ("түйіншелер") бес топтамада (бундектерде) орналасқан. Аққабық қарағайлардың астында ешқашан толық сақталған ескі конустар кездеспесе, иілгіш қарағайлардың астында олар көбінесе табылады – бұл пайдалы белгі.

Pinus monticola (Күлді қарағай)

Шеңберлер болмаған жағдайда, иілгіш қарағайды Батыс ақ қарағайдан (P. monticola) ажырату қиын болуы мүмкін, егер олар солтүстік Роки тауларында және Сьерра-Неваданың шығыс беткейінде бірге өссе. Бұл жағдайда ең пайдалы белгі – иілгіш қарағайдың жапырақтары толық (екі бағытта да жұмсақ сүрткенде тегіс), ал Батыс ақ қарағайдың жапырақтары ұсақ тісті (ұшынан түбіне қарай жұмсақ сүрткенде кедір-бұдыр сезіледі). Иілгіш қарағайдың жапырақтары әдетте қысқарақ, ал Батыс ақ қарағайдың жапырақтары ұзынырақ болады, бірақ олардың аралықтары кейде қабаттасуы мүмкін.

Тарату

Бұл ағаштың таралу аймағының ең үлкен бөлігі Роки тауларында, Альбертаның оңтүстік-батысы мен Оңтүстік Дакотаның Блэк Хиллз аймағында орналасқан. Қалдық, төменгі биіктіктегі популяцияда тұқымдарды ұсақ кеміргіштер таратуға қатысады. Америкалық қара аюлар мен гризлилер лимбер қарағайының жаңғақтарын іздеп, сопақшалардың жинаған жерлерін тонауы мүмкін. Бұл түр көлеңкеге төзімді және отқа төзімді, бірақ тығыз ортада жақсы өспейді, орнына басқа түрлерге қолайсыз жағдайларда кездеседі. Монтанадағы жергілікті халықтар осы ағаштың жаңғақтарын жегендігі хабарланған.