Кіріспе

Британдық Корольдік теңіз-жаяу әскері флотының пре-дредноут тізімдік кемелері класы.

Маджестик класы – 1890 жылдардың ортасында Джон Пойнтс Спенсердің әскери-теңіз министрлігі атынан Спенсер бағдарламасы бойынша Корольдік теңіз-жаяу әскері флоты үшін салынған тоғыз пре-дредноут тізімдік кеме. Тоғыз бірліктен тұратын бұл кемелер ең көп санды тізімдік кемелер класына жатты. Тоғыз кеме – , , , , , , , , және – 1894 және 1898 жылдар аралығында Корольдік флотты Франция және Ресей деген екі дәстүрлі қарсыласына қарсы нығайту мақсатындағы бағдарлама аясында салынды. Бұл 1889 жылғы Теңіз қорғаныс заңымен басталган теңізді қайта қаруландыру бастамаларын жалғастырды. Маджестик британдық тізімдік кемелердің дизайнына бірқатар маңызды жақсартулар енгізді, соның ішінде басты батареяның барбеткаға орнатылған зеңбіректерi үшiн брондалған зеңбірек қалқандары. Кемелерде төрт 12 дюймдік BL Mark VIII зеңбірегінен тұратын басты батарея болды, бұл Корольдік теңіз флотында түтінсіз ұшқыштарды қолданған алғашқы ірі калибрлі қару болды, ол бұрынғы, ірі зеңбіректерге қарағанда барлық жағынан артықшылықтар берді. Сондай-ақ, олар Харви бронясын қолданған алғашқы британдық кемелер болды, бұл оларға қорғаныстың толық деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Кемелер өз заманындағы ең табысты жобалардың бірі болды және жапондық және жапондық Микаса тізімдік кемесі сияқты шетелдік флоттарда кеңінен көшірілді, олар Маджестик дизайнының өзгертілген нұсқалары болды. Тоғыз кеме өмірі бойында түрлі рөлдерде қызмет етті. Олар негізінен Канал флотында қызмет етті, бірақ бірнешеуі Жерорта теңіз флотында кезекпен тұрды, ал Викториус 1900–1902 жылдары Қытайдағы станцияда қызмет етті. 1914 жылдың шілдесінде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, олар енді алдыңғы қатардағы кемелер емес еді, олар Британ экспедициялық корпусының өтуін және Ұлыбритания жағалауындағы түрлі нүктелерді қорғау үшін пайдаланылды. 1915 жылы бірнеше кеме қарусыздандырылды, олардың зеңбіректерi -ке берілді. Қарусыздандырылған тізімдік кемелер Дарданелл операциясы кезінде әскер тасымалдау кемелері ретінде пайдаланылды, ал Принс Джордж және Маджестик жау позицияларын бомбалауға пайдаланылды, содан кейін Маджестик неміс U- қайығымен торпедаланды. Аман қалған кемелер 1915 жылдан бастап қосалқы рөлдерде қолданылды, ал соғыс аяқталғаннан кейін 1920–1922 жылдары барлығы металл тескілеуге сатылды. Тек біреуі, Принс Джордж, Кампердуинде құлап, металл тескілеушілердің қолынан құтылды.

Дизайн

1891 жылы Корольдік теңіз күштерінің бақылаушысы контр-адмирал Джеки Фишер жаңа линкор дизайнына қатысты өтініш берді. Кеме құрылысы басқармасының директоры Уильям Генри Уайт 12 дюймдік зеңбіректердің төртеуімен қаруланған кеменің алдын ала жобасын дайындады және жақында жасалған зеңбірек пен Харви бронясын қамтитын, бірақ бұрынғыдан әлдеқайда берік болған броняны енгізді. Уайт 1892 жылғы 27 қаңтарда жобаны Басқармаға ұсынды. Харви бронясының артық беріктігіне байланысты, бірдей қорғаныс деңгейін қамтамасыз ету үшін одан аз мөлшерде қолдануға болады, бұл салмақты айтарлықтай азайтуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, қорғау схемасы «Royal Sovereign» кемелеріне қарағанда күштірек және толыққанды болды, сонымен бірге суырудың ұлғаюын шектеді. Бұл негізгі батареяның зеңбіректерiне толық жабық брондалған қалқандарды орнатуды қамтыды. Басқарма жобаны мақұлдады және 1892 жылғы бағдарлама бойынша үш кемені салуды жоспарлады, бірақ 12 дюймдік зеңбіректерді жасау күткеннен ұзаққа созылды, сондықтан құрылыс 1893 жылғы бағдарламаға ауыстырылды. Сол кезде «Majestic» класының үшінші кемесі екінші класты линкор ретінде қайта жобаланды, ал 1893 жылғы смета бойынша құрылысы жоспарланған екі кеме қалды. Алайда, 1893 жылдың тамызына қарай, халық Корольдік теңіз күштерінің күші дәстүрлі қарсыластары – француз және орыс теңіз күштерімен салыстырғанда төмендегенін сезді. Адмиралтействоның бірінші лорды Джон Спенсер, қоғамдық пікірді басу үшін «Majestic» класындағы тағы жеті линкорды қамтитын Спенсер бағдарламасы деп аталатын кең ауқымды теңіздік кеңейтім жоспарын ұсынды. «Majestic» кемелері Dreadnought-қа дейінгі барлық кемелер үшін эталон болып табылуы керек еді. Алдыңғы «Royal Sovereign» класындағы линкорлар британдық линкор дизайнында революция жасап, оны тұрақтандырды, алдыңғы және артқы жағында барбеттерде екі зеңбіректік ұяларда төрт негізгі батареялық зеңбіректі орнату арқылы. «Majestic» кемелері 12 дюймдік негізгі батареяны қабылдады және барбеттерде брондалған зеңбірек үйлерін орнатуды бастады; бұл үйлер бұрынғы стильдегі ауыр, дөңгелек зеңбірек мұнараларынан өте ерекше болғанымен, олардың өзі «мұнаралар» деп аталды және бүкіл әлемдегі соғыс кемелерінде стандартқа айналды. «Majestic» класы – ең көп салынған линкор класы, өз заманындағы ең табысты линкорлардың бірі және олардың үлгілері кеңінен қолданылды. Шындығында, жапондық «Касуга» және «Микаса» линкорлары тікелей «Majestic» кемелерінің негізінде салынды.

Жалпы сипаттамалары мен машиналары

Маджестиктердің ұзындығы перпендикулярлар арасында 119 метр (390 фут), жалпы ұзындығы 128 метр (421 фут) болды. Олардың ені 23 метр (75 фут), сусымасы 8 метр (27 фут) құрады. Толық жауынгерлік жүктемеде олардың суыру қабілеті болды. Кемелердің борттары алдыңғы жағында 8 метр (25 фут), ортасында 5 метр (17 фут), артқы жағында 5 метр (18 фут) биіктікте болды. Олардың корпустары су өткізбейтін көптеген бөлімдерге бөлінген, броньды цитадельдің ішінде 72 бөлім, сыртында 78 бөлім болды. Қос түбі корпустың көп бөлігін алып жатты. Олар екі бағаналы мачтамен жабдықталған, әрқайсысының үстінде екі шайқас платформасы орналасқан. Цезарь, Ганнибал және Иллюстриус болмаса, қалғандарында көпір бастион мұнарасының артында, алдыңғы мачтаның табанында орналасқан жаңа конструкция қолданылды, бұл шайқас кезінде зақымдалған көпірдің мұнараға құлауын болдырмау үшін жасалған. Маджестиктер жоғары борттарының арқасында, оңай тепетеңдігімен және жақсы бу машиналарымен жақсы теңіздік кемелер саналды, бірақ олардың отын тұтынуы жоғары болды. Дегенмен, олар өте маневрлі болды. Толық жүктеме кезінде олардың көлденең метацентрлік биіктігі 1 метр (3.7 фут) құрады. Кемелердің экипажы 672–794 офицер мен сарбаздан тұрды, бұл сан кемелер арасында және олардың қызмет ету кезеңінде өзгеріп отырды. Әр кемеде әдетте үш булы пинас, бір 13 метрлік (42 фут) булы қайық, екі 10 метрлік (34 фут) кеспе, екі 8 метрлік (27 фут) кит аулау кемесі, үш гиг, бір 5 метрлік (16 фут) шлюпка және бір 4 метрлік (13 фут) сал бар. Кемелер алты іздеу шаммен жабдықталған, олардың төртеуі көпірде, ал біреуі әр мачтада орналасқан. Барлық тоғыз кеме 1909–10 жылдары I типті сымсыз хабар тарату құралдарымен жабдықталды. Алдыңғы линкордың теңіз сынақтары кезінде кеме инженерлері қозғалтқыштардың күшті бумен жұмыс істегенде бұзылуы мүмкін екенін анықтады. Осыған байланысты Маджестиктер бірдей ең жоғары жылдамдыққа қол жеткізу үшін қуаттырақ қозғалтқышпен жасалды. Бұл инженерлерге ең жоғары жылдамдықта қауіпсіздік маржасын кеңейтуге мүмкіндік берді. Олардың қозғалтқыш жүйесі екі 3 цилиндрлі үш кеңейімді қозғалтқыштан тұрды, әрқайсысы бір төрт пернелі бұранданы қозғалтады. Бу сегіз көмірмен жұмыс істейтін, бір ұшты шотланд теңіз қазандықтарымен қамтамасыз етілді, олар қатар орналасқан екі түтікке құйылды. Олардың қозғалтқыштары қалыпты бумен жұмыс істегенде болды, ал ең жоғары жылдамдық болды. Күшті бумен жұмыс істегенде олар жете алатын жылдамдық болды. 1908 жылға қарай кемелер аралас көмір және мұнаймен жұмыс істейтін қазандықтармен қайта жабдықталды. Кемелерде әдетте көмірдің сақталуы болды, ал қосымша кеңістіктерге дейін сақтауға мүмкіндік болды. Жаңа қазандықтарды орнатумен бірге мұнай сақтау көлемі ұлғайтылды. 15 миль/сағат (24 км/сағ) жылдамдықпен кемелер жүзіп өте алатын қашықтық болды, ал 10 миль/сағат (16 км/сағ) жылдамдықпен круиздік радиусы төмендеді.

Қару-жарақ

Majestic және оның әпкелері төрт BL 12 дюймдік Mk VIII 35 калибрлі екі мұнаралы, алдында және артында орналасқан қарулармен жабдықталған. Бұл калибр келесі он бес жыл бойы салынған барлық британдық соғыс кемелерінің стандарты болды. Олар 1880 жылдан бері 12 дюймдік негізгі батареясы бар алғашқы жаңа британдық линкорлары болды. Жаңа зеңбірек баллистикасы және зеңбірек өзінің беріктігі тұрғысынан Majestic-ке дейінгі Admiral және Royal Sovereign сыныптарына орнатылған 13,5 дюймдік (343 мм) зеңбірекке қарағанда айтарлықтай жақсартылған, сонымен қатар ол салмағы жеңіл болды. 12 дюймдік зеңбірек түтiнсiз ұшқыш заттарды пайдалану арқасында 13,5 дюймдік зеңбірекке қарағанда жоғары оқ жылдамдығына ие болды және ұңғысынан снарядты ұзаққа атуға мүмкіндік берді. Зеңбірек мұнаралары алмұрт пішіндес барбеттерге орналастырылған; алғашқы алты кемеде осы құрылым болды, бірақ соңғы екеуі, Цезарь және Иллюстриус, дөңгелек барбеттерге ие болды. Алғашқы алты кеменің BII орнатулары мұнарада сақталған дайын оқ-дәрілерді барлық жағынан жүктеуге мүмкіндік берді, бірақ оқ-дәрілерді қоймалардан көтеру үшін зеңбіректер орталық сызыққа оралуға мәжбүр болды, өйткені оқ-дәрілерді көтеру құрылғылары мұнарамен бірге айналмайтын. Цезарь және Иллюстриус, олардың дөңгелек барбеттерінде айналмалы көтергіштері бар BIII орнатуларына ие болды, бұл қоймалардан барлық жағынан жүктеуге мүмкіндік берді. BII және BIII орнатуларының биіктік бұрышы -5 градустан 13,5 градусқа дейін, ал жүктеу бұрышы максималды биіктікте болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде төрт Majestic зеңбіректен айырылды, ал олар сегіз шағын крейсерді қаруландыру үшін пайдаланылды. Негізгі батареяның салмағын азайту Majestic класына 12 QF (жедел атулы) 6 дюймдік 40 калибрлі зеңбіректерден тұратын қосалқы батареяны алып жүруге мүмкіндік берді, бұл бұрынғы сыныптарға қарағанда күшті қосалқы қаруландыру болды. Олар кеменің ортасындағы екі палубада орналасқан казематтарға орнатылды және 15 градусқа көтерілгенде нысананы тигізуге болатын снарядтарды жылдамдықпен атып шығарды. Кемелерде сонымен қатар 16 QF 12 фунттық Mk I және 12 QF 2 фунттық Mk I зеңбіректері торпедалық катерлерге қарсы қорғаныс үшін болды. Олар казематтарда, басты батарея мұнараларының шатырында және шатырларда орналасқан әртүрлі орнатуларда орналастырылды. Кемелерде бес 18 дюймдік (450 мм) торпеда түтігі де болды, олардың төртеуі кеменің корпусына батырылған, ал соңғысы кормадағы палубаға орнатылған ұшырғыш құрылғыда болды. Вулвич арсеналы Mark IV үлгісінде торпедаларды жасады, олар жарылғыш бөлігіне ие болды және белгілі бір жылдамдықпен ұшуға қабілетті болды.

Қару-жарақ

Majestic класындағы бронебелді 9 дюймдік (229 мм) Харви болаттан тұрды, бұл бұрынғы броня түрлерімен салыстырғанда салмақ бойынша төмен қорғаныс құнына мүмкіндік берді. Бұл кемелерге бұрынғы соғыс кемелерінен гөрі терең және жеңіл белдікке ие болуға, қорғанысты жоғалтпай мүмкіндік берді. Белдік 220 футқа (67 м) созылды; ол су сызығынан 5 фут (2 м) жоғары және 9 фут (3 м) төмен жағын қамтыды. Белдік барбеттер арқылы алдыңғы жағында қалың көлденең және артқы жағында 12 дюймдік қалыңдықпен жалғастырылды. Кеменің броньды палубасы орталық бөлігінде қалың болды, ал еңкейген қабырғалары белдік бронясының төменгі жиегіне жалғасты. Бұл құрылым белдікті тесіп өткен снарядтың кеменің өмірлік маңызды бөліктеріне жету үшін палубадан да өтуін қажет етті. Палубаның қалыңдығы кеменің басы мен қауырсынына қарай азайтылды. Басты батареяның барбеттері жоғарыдағы броньды палубаның үстіндегі ашық жағында 14 дюймдік бронямен қорғалды, ал палубаның астындағы жасырылған бөлігінің қалыңдығы азайтылды. Басты батареяның ұңғыларының алдыңғы жағы қалың, бүйірлері қалың, артқы жағы және 2 дюймдік қалыңдықтағы шатыры болды. Екінші қаптардың қабырғалары 6 дюймдік қалыңдыққа ие болды, ал бүйірлері мен артқы жағы қаптар экипажын сынықтардан қорғау үшін 2 дюймдік болды. Артқы торпедалық түтік 6 дюймдік қалыңдықтағы манжетпен жабылған. Алдыңғы басқару мұнарасының қабырғаларында 14 дюймдік болат болды, артқа қараған жағы 12 дюймге дейін азайтылды. Артқы басқару мұнарасы барлық жағынан 3 дюймдік бронямен қорғалды.

Қызмет тарихы

Маджестик, Магнифисент, Юпитер, Марс, Принц Джордж және Ганнибал тапсырмаға алынғаннан бастап Канал флотында қызмет етті, Магнифисент 1895 жылдан бастап флагмандық кеме болды. Олар 1897 жылғы маусымда Виктория патшайымының Алмаз юбилейіне қатысып, 1902 жылғы тамызда Ганнибалмен бірге король Эдуард VII-нің тәж кию рәсіміне қатысты. Ал Цезарь мен Иллюстриус Жерорта теңіз флотына ауыстырылды, олар 1903 және 1904 жылдарға дейін онда болды, содан кейін Англияға оралып, өз әпкелеріне қосылды. Викториус 1897 жылы Жерорта теңіз флотында қысқа уақыт қызмет етті, содан кейін 1898 жылы Қытай станциясына ауыстырылды, ол 1900 жылға дейін онда қалды. Содан кейін кеме 1900 жылдан 1903 жылға дейін Жерорта теңіз флотында тағы бір рет қызмет етті, ал 1904 жылы ол өз әпкелеріне қосылды. 1906 жылы Маджестикке жалақы төленді; келесі жылы ол және Магнифисент Нор дивизиясына қайта тағайындалды. Сол уақытта Цезарь, Викториус және Марс Девонпорт дивизиясына, ал Ганнибал, Принц Джордж, Юпитер және Иллюстриус Портсмут дивизиясына кетті. 1912 жылғы наурыз айында Цезарь 4-ші эскадрильяның резервіне жіберілді. Сол жылы Маджестик, Принц Джордж және Иллюстриус 7-ші шайқас эскадрильясына (BS) тағайындалды. 1914 жылғы тамызда Ұлыбритания Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіргеннен кейін Цезарь мен Юпитер 7-ші BS-ге тағайындалды, ол өз кезегінде Канал флотына тағайындалды және ағылшын арнасынан Францияға өтіп бара жатқан Британдық экспедициялық күшін қорғау міндеті алды. Сол уақытта Ганнибал, Марс, Магнифисент және Викториус 9-шы шайқас эскадрильясына тағайындалып, британдық жағалауды қорғау үшін Хамберде орналасты. Иллюстриус Ұлы Флоттың күзет кемесі ретінде пайдаланылды және бастапқыда Лох-Юде орналасқан. 1915 жылдың басында Маджестик пен Принц Джордж Осман империясына қарсы Дарданелл операциясына қатысты; олар мамыр айына дейін Дарданелл айналасындағы Осман позицияларын бомбалады, ол кезде Маджестик торпедамен зардап шегіп, Геллес мүйісінің жанында неміс U қайығымен батып кетті. Сол уақытта Принц Джордж Осман жағалау батареясынан снаряд алды, бұл Мальтада жөндеуді қажет етті. Ганнибал, Магнифисент, Викториус және Марс 1915 жылдың басында тоқтатылды және олардың 12 дюймдік зеңбіректері Лорд Клайв кластық мониторларын қаруландыру үшін алынды. Иллюстриус та солай қарусыздандырылды, оның екі зеңбірегі Тайн мұнараларына жіберілді. Ганнибал, Магнифисент және Марс содан кейін Дарданеллден тыс операциялар кезінде әскер тасымалдау кемелері ретінде пайдаланылды. 1915 жылдың соңында Дарданелл операциясы аяқталғаннан кейін Ганнибал Египетте деполық кеме ретінде орналасты, ал Магнифисент және Марс Англияға оралып, тиеу кемесі және деполық кеме ретінде пайдаланылды. Викториус 1915–1916 жылдары жөндеу кемесіне айналдырылды және Ұлы Флоттың негізгі базасы болған Скапа-Флоуда орналасты. Юпитер 1915 жылдың ортасында Суэц каналы патруліне ауыстырылды, содан кейін 1916 жылдың соңында Девонпортқа оралып, тоқтатылды. 1916 жылы Иллюстриус сауда кемесіне айналдырылып, Чатхэмге орналастырылды; ол сонда казармалық кемеге айналды. 1914 жылғы желтоқсаннан 1918 жылғы қыркүйекке дейін Цезарь күзет кемесі ретінде жұмыс істеді, алдымен Гибралтарда, содан кейін Солтүстік Америка және Батыс Индия станциясында. 1918 жылғы қыркүйекте Адриатика эскадрильясында, ал қазан айында Эгей эскадрильясында қызмет етті. Соғыстан кейін ол Ресей азаматтық соғысына одақтастардың араласуын қолдады, деполық кеме ретінде Қара теңізде. Ол шетелде кез келген қызметте қызмет еткен соңғы британдық пре-дредноут болды. Ганнибал мен Юпитер 1920 жылғы қаңтарда сатылып, содан кейін Италияда және Ұлыбританияда бөлшектелді. Иллюстриус 1920 жылғы маусымда Барроу-ин-Фурнестегі кеме құрастырушы зауытына жіберілді. Цезарь 1920 жылғы сәуірде тоқтатылды және ақырында 1922 жылғы шілдеде Германияда бөлшектеуге сатылды. Магнифисент және Марс 1921 жылғы мамырда бөлшектеуге сатылып, Инверкейтинг және Бритон-Ферриде бөлшектелді. Принц Джордж қыркүйекте Германияда бөлшектеуге сатылды, бірақ ол Кампердуин жағасында жағаға отырды. Викториус 1920 жылы Индус II деп аталды және ақырында 1922 жылғы желтоқсанда бөлшектеуге сатылды.