Кіріспе

Француздық Stasi комиссиясы – бұл laïcité принципінің қолданылуы туралы ой-пікір білдіру үшін құрылған комиссия. 1998 жылдан бері (Француз) Республикасының омбудсмены (médiateur de la République) қызметін атқарып келе жатқан Бернард Стази есімімен аталып, 20 мүшеден тұратын комиссияны президент Жак Ширак 2003 жылдың 3 шілдесінде құрды. Комиссия өз қорытындыларын 2003 жылдың 11 желтоқсанында жариялады. Есепте "исламизм" француз мәдениетінің басты түсініктеріне қатысты күшті қарсылық білдіреді деп айтылады. Ол мұсылмандардың француздық секуляризмге немесе "laïcité" принципіне сәйкес болуына үлкен кедергі келтіретін қауіпті саяси күн тәртібі ретінде бейнеленеді.

Шолу

Жак Ширак Франциядағы зайырлылық қағидасы және оның қолданылуы туралы ой-пікірлерді жинау үшін комиссия құрды. Ол комиссияны басқаруға Бернард Штазиді тағайындады. Комиссия осы кезеңде әртүрлі топтардың өкілдерімен, мысалы, кардинал Лустигер сияқты дін басшыларымен, Регис Дебрей және Патрик Вейл сияқты зиялылармен, сондай-ақ мектеп директорларымен, саяси лидерлермен, тең құқықтарды қорғайтын және әлеуметтік топтармен (мысалы, Ni Putes Ni Soumises) сұхбат жүргізді. Комиссия француз қоғамдық өміріндегі хиджабтың орнына қатысты, әсіресе мемлекеттік мектептерде оның орындылығы туралы кең талқылаулардың нәтижесінде құрылды. Комиссия сонымен қатар жұмыс орындарында, мемлекеттік қызметтерде және қоғамдық кеңістіктерде зайырлылықтың қолданылуын нақтылауға тырысты. Осы мақсатта Штази комиссиясы француз заңын, мектептердегі діни белгілерге қатысты қабылдауға алып келді. Зайырлылық мәселесіне қатысты осы шешімге қарамастан, хиджаб киюге байланысты даулар мен бұқаралық ақпарат құралдарының оған көрсеткен қызығушылығы саяси элита арасында келіспеушіліктерді тудырып отыр. Комиссияның баяндамасына жауап ретінде Жак Ширак француз халқын зайырлылық қағидасының айналасында бірігуге шақырды.

Негізгі қағидалар

Есеп Франциядағы секуляризм тарихынан туындайтын екі маңызды ұстанымды қолдайды: дінге қатысты мемлекеттік бейтараптық және ой еркіндігі, әсіресе құлшылық ету еркіндігімен байланысты. Есеп сонымен қатар осы екі принцип арасында, әсіресе әскер, түрмелер, ауруханалар және білім беру салаларында керістер туындайтынын мойындайды. Комиссия 1905 жылғы Франциядағы шіркеу мен мемлекеттің ажыратылуы туралы заңмен шешілмейтін мәселелер үшін «ақылға қонымды бейімдемелерді» немесе ұсынылған шараларды laïcité принциптеріне енгізуді ұсынды.