Кіріспе

Наньян – Қытайдың Хэнань провинциясының оңтүстік-батысындағы префектуралық деңгейдегі қала. Хэнань провинциясының ең ірі әкімшілік аймағына ие Наньян қаласы оңтүстік-шығыста Синьянмен, шығыста Жумадианмен, солтүстік-шығыста Пиндиншаньмен, солтүстікте Луоянмен, солтүстік-батыста Санмэньсямен, батыста Шэньси провинциясымен және оңтүстікте Хубэй провинциясымен шектеседі. Наньян алқабында динозавр жұмыртқаларының қазбалары табылды. 35 000 орындық Наньян спорт орталығы стадионы – қаланың басты (футбол) аренасы.

Аттар

"Наньян" атауында Нан (ланг=ж) - оңтүстік, ал Ян (ланг=ж ханс/陽) - күн деген мағынаны білдіреді. Қытай тілінде таудың оңтүстік беткейі немесе өзеннің солтүстік жағы Ян деп аталады. Бұл атау соғысқан мемлекеттер дәуірінде осы аймақта құрылған Наньян әкімшілік аймағынан (командалығынан) шыққан. "Наньян" атауы қаламен байланыстырылар алдында, ол "Ван" (ланг=ж) деп аталатын.

Тарих

550 000 жыл бұрын Нанжао адамы Синьхуашань, Нанжао маңында өмір сүрген. Б.з.д. 5000 мен 3000 жылдар аралығында Наньянның солтүстігінде орналасқан Хуаншаньда маңызды неолиттік қоныс гүлденген. Хуаншань қиратындағы қазба жұмыстары нәтижесінде нефрит шеберханаларының, жоғары статустағы қабірлердің, кемежайлардың және астық қоймаларының іздері табылды. Хуаншань археологиялық ескерткіші Қытай өркениетінің қалыптасуы туралы мәліметтер берді. Наньян – б.з.д. бірінші мыңжылдықта Шэнь мемлекетінің астанасы болған. Хан әулеті тұсында коммерциялық маңызы зор болды, себебі онда көптеген темір қорыту заводтары мен өндіріс орындары болды, сондай-ақ ірі қалаларға қарайтын жолдардың тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл Жібек жолының маңызды қаласы еді. Император Гэнши Наньянның Бай өзені жағасында таққа отырды. Кейін, Бұлт террасасының 28 генералының көмегімен және Наньянның қаржылық қолдауымен Лю Сю билікке жетіп, Шығыс Хан әулетін құрды. Наньян оңтүстік астанаға айналды, ол Луояннан кейін екінші ірі қала болды. Сол кезде Наньянда көптеген ықпалды отбасылар тұрды. Кейіннен Наньянның маңызы азайып, бірақ Оңтүстік-Батыс Хэнань провинциясының саяси және мәдени орталығы, сондай-ақ сауда орталығы болып қала берді.

Климат

Климат әдетте орташа және төрт маусымдық ылғалды субтропикалық климат (Köppen Cwa), күшті мұссондық әсерге ие: қыстары салқын, бірақ құрғақ, ал жаздары ыстық және ылғалды. Көктем мен күз ақылға қонымды ұзақтықтағы кезеңдерді қамтамасыз етеді. Қаңтар айының күндізгі орташа температурасы ал шілде айында ; жылдық орташа температурасы . Жылдық жауын-шашынның жартысынан астамы маусымнан тамызға дейін жауады.

Демография

Бүкіл қала аумағында 10,26 миллионнан астам адам тұрады, бұл қазір Қытайдағы он екінші деңгейдегі қала. Салынған ауданда 1,8 миллионнан астам адам тұрады, бұл Хэнань провинциясының ең ірі бес қаласының бірі. Шамамен 1 миллион адам қаладан жұмысқа барып оралады, көбінесе Чжэнчжоу, Гуандун провинциясы, Пекин және Шанхай қалаларына. Провинцияның көп бөлігі – хань ұлтынан, ал аз ұлт өкілдерінің ішінде хуэй және мань халықтары бар.

Халық саны

2020 жылғы Қытай санағы бойынша, Наньян қаласында 9 713 112 адам тұрды, ол Қытайда он тоғызыншы орынға ие болды, ал Улонг және Ванчэн аудандарынан құралған қалалық аймақта 2 085 680 адам тұрды.

Білім

Наньяң жоғары білім беруінің дамуы үшін берік негіз бар. Наньяң – білім берудің көрнекті қаласы. Бұл қалада мұғалімдерді құрметтеу және студенттерді оқыту мен тәрбиелеу тамыр тегін батырған дәстүр қалыптасқан. Ол елде ғылым мен білім беру стратегиясын алғаш ұсынды. Әсіресе, соңғы жылдары қалалық партия комитеті мен қалалық әкімдігі білім беруге ерекше мән берді. Қаламыздағы білім беру саласы қарқынды дамып, жоғары білім беру жүйесінде үлкен өзгерістер орын алды. Қалада 6 жоғары оқу орны бар, онда 90 мыңға жуық студент білім алуда. Барлық колледждер мен университеттер Партияның білім беру саясатын ұстанады, «Лиде Шурен» негізгі міндеттерін іске асырып, кадрларды даярлау, ғылыми зерттеулер, қоғамдық қызметтер, мәдени мұраны жаңару және халықаралық алмасу мен ынтымақтастық салаларында беспрецедентті жетістіктерге қол жеткізді. Бұл қаланың ғылыми-техникалық инновацияларын, әлеуметтік прогресін және халықтың тұрмыс деңгейін жақсартуға ықпал етті, сонымен қатар жаңа кезеңде дамудың жоғары деңгейіне қол жеткізу үшін берік негіз қалады.

Экономика

Наньян мал өсіру өнеркәсібін дамытып келеді, сондай-ақ темекі фабрикасы да бар. Бай өзені Наньян қаласынан өтеді және оны балықпен мол қамтамасыз етеді. Наньян екі түрлі сапалы шарап шығарады: Шедианлаоджиу және Волонгюйе. Наньян мұнай кен орны Хэнань провинциясындағы екінші ірі мұнай кен орны болып табылады. Ауыл шаруашылығы оның экономикасында маңызды рөл атқарады. Аймақта бірнеше фабриканы біріктіретін ірі оптикалық компоненттер өндіріс орталығы бар.

Темір жолдар

Наньян қаласын келесі теміржол желілері қамтамасыз етеді: Нанкин-Сиань теміржолы, Цзяодзуо-Лиучжоу теміржолы, Хаоцзи теміржолы және Чжэнчжоу-Ванчжоу жоғары жылдамдықты теміржолы. Наньянда үш ірі теміржол станциясы бар: Наньян теміржол станциясы, Наньян Шығыс теміржол станциясы және Наньян Батыс теміржол станциясы. Сонымен қатар, қала маңындағы аймақтарға қызмет көрсететін бірнеше шағын станциялар да бар. Солтүстікке қарай Бейжің, Шэньян және Харбин қалаларына, шығысқа қарай Шанхай, Нанкин және Ханчжоу қалаларына, батысқа қарай Синин, Ланьчжоу және Үрімші қалаларына, ал оңтүстікке қарай Гуанчжоу, Сямынь, Наннин және Куньмин қалаларына тікелей пойыз қатынасы бар.

Автомобиль жолдары мен жедел жолдар

2023 жылға қарай Наньян қаласының 898 км автокөлік магистралі бар, бұл Хэнань провинциясындағы ең ұзын көрсеткіш. Бұл магистраль Наньянның «Бір бағыт, үш сақина және алты сәуле» жоспарының маңызды бөлігі болып табылады.

Әуежайлар мен әуе компаниялары

Наньян Цзяньин әуежайы азаматтық авиация әуежайы. Қалалық аймақтан 20 минуттық жерде орналасқан. Жолаушылар Пекин, Шанхай, Гуанчжоу, Шэньчжэнь және Гуйли қалаларына және олардан рейстермен ұша алады. Бұдан басқа, екі ұшақтар аэродромы да бар.

Су

Танге мен Мадиан су жолы салынып жатыр; жоба 2024 жылдың соңына дейін аяқталуы күтілуде.

Қоғамдық көлік

Наньян қоғамдық көлік корпорациясында 1005 автобус (97,8% таза энергиямен жұмыс істейтін автобустар), 44 автобус бағыты (859,8 км) және 1050 аялдама бар. 2023 жылы Наньян қаласында барлығы 1500 такси пайдаланылды; олардың барлығы табиғи газбен жұмыс істейді. Бұдан өзге, 1790-нан астам қосымша арқылы шақырылатын такси бар, олардың 35,98% жаңартылатын энергия көзімен қамтамасыз етілген. DiDi Bike және Hellobike сияқты док станциясы жоқ қосымша арқылы велосипедтерді пайдалану мүмкіндігі де бар. Наньян қаласында жалпы ұзындығы 134 км болатын алты жеңіл рельстік жол желісі жоспарлануда.

Мәдениет

Наньянның ресми тілі – мандарин қытай тілі, бірақ жергілікті тұрғындардың көпшілігі Хэньань диалектісінде сөйлейді, оның анық ерекшеленетін ерекшеліктері бар; бұл жергілікті диалект Наньян Хуа (南阳话) деп аталады және оны аймақта шамамен 15 миллион адам қолданады. Сонымен қатар, бұл жерде Wan операсы деп аталатын қытай операсының жергілікті түрі де бар.