Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шынылы магмалық жыныстарда кең таралған денелер литологиясы
Bodies that commonly occur in vitreous igneous rocks
lithology
Петрологияда, сферолиттер (/s/f/ɛr/ʊ/l/aɪ/t/s/, /s/f/ɪər/) – шынылы магмалық жыныстарда жиі кездесетін кішкентай, дөңгелек денелер. Олар көбінесе обсидиан, пичстоун және риолиттің үлгілерінде қара бидай немесе күріш дәнідей мөлшердегі домалақ түйірлер түрінде байқалады, олардың жылтырлығы айналасындағы шыны негізден нашарлайды, ал линза арқылы қарағанда сәулелі талшықты құрылымы бар екені анықталады.
In petrology, spherulites ('/s//f//ɛr//ʊ//l//aɪ//t//s//, //s//f//ɪər// /) are small, rounded bodies that commonly occur in vitreous igneous rocks. They are often visible in specimens of obsidian, pitchstone, and rhyolite as globules about the size of millet seed or rice grain, with a duller luster than the surrounding glassy base of the rock, and when they are examined with a lens they prove to have a radiate fibrous structure.
Құрылымы
Микроскоппен қарағанда сфералиттер дөңгелек пішіндес болып келеді және поляризацияланған жарықпен тексерілгенде кристаллды, жұқа, дивергентті талшықтардан тұрады. Кресттелген Никольдер арасында сфералитте қара крест пайда болады; оның өсі әдетте бір-біріне перпендикуляр және крест сызықтарына параллель; микроскоп сатысы бұрылғанда крест өз орнында қалады; қара қолдардың арасында төрт жарқын сектор бар. Бұл сфералиттің радиальды, қос сынулы талшықтардан тұратынын көрсетеді, олардың өшуі тік болады; қара кресттің қолдары өшкен талшықтарға сәйкес келеді. Агрегаттың түйіршіктері тым ұсақ болғандықтан, көзге көрінетін жарық микроскопиясымен оның қандай минералдардан тұратынын тікелей анықтау мүмкін емес.
Under the microscope the spherulites are of circular outline and are composed of thin divergent fibers that are crystalline as verified with polarized light. Between crossed Nicols, a black cross appears in the spherulite; its axes are usually perpendicular to one another and parallel to the crosshairs; as the microscope stage is rotated the cross remains steady; between the black arms there are four bright sectors. This shows that the spherulite consists of radiate, doubly refracting fibers that have a straight extinction; the arms of the black cross correspond to those fibers that are extinguished. The aggregate is too fine grained to directly determine what minerals it is composed of using visible light microscopy.
Пайда болуы
Сферулиттер көбінесе кремнийге бай шыны тәрізді жыныстарда кездеседі. Кейде олардың құрамындағы барлық массадан тұрады; көбінесе олар шыны немесе фелситтік негізбен қоршалған. Обсидиандардың құрамы өзгерген кезде, сферолиттерді көбінесе табуға болады, бірақ олар көбінесе толық немесе жартылай қайта кристалданып немесе кремнийленуі мүмкін. Сферулиттің ортасында кристалл (мысалы, кварц немесе фельдшпат) немесе кейде қуыс кездесуі мүмкін. Кейде сферолиттерде әртүрлі түсті аймақтар болады, және олар көбінесе шар тәрізді болса да, көпбұрышты немесе пішіні ретсіз болуы мүмкін. Жаңа Зеландияның кейбір риолиттерінде сферолиттер бұтақтанған, мүйіз сияқты процестерді айналасындағы шыны арқылы сыртқа жібереді. Ұзын, эллипс немесе жолақты сферолиттер аксиолиттер деп аталады.
Spherulites are most common in silica rich glassy rocks. Sometimes they compose the whole mass; more usually they are surrounded by a glassy or felsitic base. When obsidians are devitrified, the spherulites are often traceable, though they may be more or less completely recrystallized or silicified. In the center of a spherulite there may be a crystal (e. g. quartz or feldspar) or sometimes a cavity. Occasionally spherulites have zones of different colors, and while most frequently spherical, they may also be polygonal or irregular in outline. In some New Zealand rhyolites the spherulites send branching cervicorn processes (like stags horns) outwards through the surrounding glass of the rock. The name axiolites is given to long, elliptical or band like spherulites.
Мегасферулиттер
Кейде бірнеше сантиметр, тіпті одан да сирек, диаметрі екі-үш метрге жететін сфералиттер кездеседі. Диаметрі 20 сантиметрден асатын сфералиттер мегасфералиттер деп аталады. Колорадо штатының Сильвер Клифф қаласының жанында диаметрі 0,30 метрден 4,3 метрге дейінгі мегасфералиттер риолиттік витрофирдің қалың қабатында табылады. 0,91 метрге дейін үлкен мегасфералиттер Орегон штатының Стинс тауындағы риолиттің ашық жатқан жерлерінде кездеседі, ал диаметрі 1,83 метрге дейін жететін мегасфералиттер Аризона штатының Клондайк қаласының жанындағы біріктірілген туфтарда кездеседі. Мегасфералиттердің ең белгілі мысалы – диаметрі 0,61 метрден 3,35 метрге дейін жететін тас шарлар, олар Халиско штатындағы Ахуалулько де Меркадо мен Амека арасындағы Сиерра-де-Амекадағы Серро Пьедрас-Бола аймағында табылған. Көптеген кішірек сфералиттерде болатындай, бұл мегасфералиттер де ауа райының әсерінен бастапқыда пайда болған күлді туфтан босап, табиғи тас шарларды құрайды.
Occasionally spherulites are found that are many centimeters and, even more rarely, up to two or three meters in diameter. Those spherulites, which are more than 20 centimeters in diameter, are called megaspherulites. Near Silver Cliff, Colorado, megaspherulites, which range in diameter from 0.30 to 4.3 meters occur within a thick layer of rhyolitic vitrophyre. Megaspherulites as large as 0.91 meter occur within rhyolite exposures on Steens Mountain, Oregon and ones as large as 1.83 meters in diameter occur within welded tuffs exposed near Klondyke, Arizona. The best known occurrence of megaspherulites are stone balls, which range in diameter from 0.61 to 3.35 meters, found around Cerro Piedras Bola in the Sierra de Ameca between Ahualulco de Mercado and Ameca, Jalisco. As often happens with considerably smaller spherulites, these megaspherulites have been released by weathering from an ash flow tuff, in which they originally formed, to create natural stone balls.
Литофизалар
Өте ірі және қуысты сферулиттер литофизалар деп аталады; олар Липариде, Йеллоустоун ұлттық паркінде және басқа да жерлерде кездесетін обсидиандарда табылған. Ерекше сәулелі талшықты құрылым көбінесе жақсы көрінеді, бірақ талшықтар көбінесе қуыстармен үзіледі, олар жиналғанда бүктелген гүл жапырақтарымен бөлінген гүл бүршігіне ұқсайтын болады. Осы литофизалардың кейбіреулерінің диаметрі бірнеше сантиметрден асады. Литофизадағы тридимит, фаялит және басқа минералдар қуыстарды толтырған бу фазасынан түзілген шөккендер болуы мүмкін. Бұл ірі сферулиттердің талшықтары сілтілік фельдспаттан (санидин немесе анортоклаз) және тридимиттен тұрады.
Very large and cavernous spherulites are called lithophysae; they are found in obsidians at Lipari, in Yellowstone Park and other places. The characteristic radiate fibrous structure is usually conspicuous, but the fibers are interrupted by cavities that are often arranged as to give the spherulite a resemblance to a rosebud with folded petals separated by arching interspaces. Some of these lithophysae are several centimeters or more in diameter. Tridymite, fayalite and other minerals in the lithophysae may be precipitates from the vapor phase that occupied the cavities. The fibers of these coarse spherulites are alkali feldspar (sanidine or anorthoclase) and tridymite.
Жасанды шыны
Жасанды шыны кейде кристалданады және оның құрамында мәрмәрдей үлкендіктегі сферолиттер кездеседі. Шынының химиялық құрамы вулкандық обсидиандардан едәуір өзгеше болғандықтан, осы сферолиттерді талдау тастардағы сферолиттердің минералдық табиғаты туралы көп мәлімет бермейді. Дегенмен, олар жоғары тұтқырлыққа ие, жартылай қатты шыныларда балқу температурасына жақын кристалданудың белгілі бір орталықтарда басталып, сыртқа қарай таралып, сферолиттік құрылымдарды қалыптастыратынын көрсетеді. Көптеген тұздар мен органикалық заттар да осындай қасиетке ие, оларды балқытып, микроскоптағы әйнекке жылдам салқындатқанда әдемі сферолиттік кристалдану байқалады.
Artificial glass sometimes crystallizes and contains spherulites that may be as large as a marble. As the glass has little similarity in chemical composition to volcanic obsidians, these spherulites when analyzed throw little light on the mineral nature of spherulites in rocks. They show, however, that in viscous semi solid glasses near their fusion point crystallization tends to nucleate at certain centers and to spread outwards, producing spherulitic structures. Many salts and organic substances exhibit the same tendency, yielding beautiful spherulite crystallizations when melted and cooled rapidly on a microscopic slide.
Вариолиттер
Вариолиттер – сәулелі талшықты өсудің бір түрі, көп жағынан сферолиттерге ұқсас, ұсақ түйірлі немесе шыны тәрізді тау жыныстары арқылы сыртқа қарай таралатын ұсақ, қауырсын тәрізді кристалдардан тұрады. Вариолиттерде диаметрі шамамен 6-12 мм болатын, ақшыл түсті сферолиттер құрайтын тік немесе қауырсын тәрізді фельдспар кристалдары (әдетте олигоклаз) кездеседі. Осы тау жыныстарында жиі агиттің құмшақты скелет кристалдарының ұқсас топтамалары болады. Көптеген жанартаулық жыныстарда ортақ орталықтан шашыраған, лат пішіндес, ұсақ фельдспар немесе аугит кристалдары бар.
Variolites are a type of radiate fibrous growth, resembling spherulites in many respects, consisting of minute feathery crystals spreading outwards through a fine grained or glassy rock. In variolites there are straight or feathery feldspar crystals (usually oligoclase) forming pale colored spherulites a quarter to half an inch in diameter. The same rocks often contain similar aggregates of plumose skeleton crystals of augite. Many volcanic rocks have small lath shaped crystals of feldspar or augite diverging from a common center.