Кіріспе

Шотланд жазушысы

(Джеймс) Хамиш Скотт Хендерсон (11 қараша 1919 жыл - 9 наурыз 2002 жыл) – шотланд ақыны, ән жазушы, коммунист, зиялы және әскер қызметшісі. Ол Шотландиядағы халықтық өнердің қайта жаңғыруына түрткіс берді. Ол сонымен қатар шебер халық әндерін жинаушы болған және Джинни Робертсон, Флора МакНейл және Калум Джонстон сияқты көрнекті орындаушыларды таныстырған. Пертширдегі Блэргоури қаласында дүниеге келген. Оның есімі тіркеуде Джеймс деп жазылған, бірақ ол шотландша Хамиш есімін ұнатқан.

Ерте өмір

Хендерсон өзінің жас кезін жақын маңдағы Глен-Шиде өткізді, соңынан анасымен Англияға көшіп кетті. Ол Лондонның Дулуич мектебіне стипендия жеңіп алды; бірақ, оқуға баруға аздай қалғанда анасы қайтыс болды, және ол сол жерде оқып жүргенде жетімдер үйінде тұруға мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары ол Кембридждегі Даунинг колледжінде заманауи тілдерді оқыды, ал Германияға студент ретінде сапарлағанда, «Достар қоғамы» басқаратын ұйымға, неміс қарсыластарына көмектесу және еврейлерді құтқару мақсатында хабарлар жеткізді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Ол соғыстың алғашқы жылдарында да бейбітшілік орнатуды қатты талап еткенмен, қанағаттанарлық бейбітшілікке қол жеткізу мүмкін емес екеніне көз жеткізді, сондықтан өзін толығымен соғысқа арнады. Пионер корпусына қатардағы жауынгер ретінде қосылған ол кейіннен барлау корпусына өтініш білдіріп, офицерлік шен алды. Ол алты еуропа тілін білгендіктен және неміс мәдениетін терең түсінгендіктен тергеуші ретінде өте тиімді болды. Ол Африкадағы шөл даласындағы соғысқа қатысты, осы кезеңде солтүстік Африканың құмдарындағы әскери өмірдің барлық қырларын қамтитын "Киренаикадағы өлгендерге арналған елегиялар" өлеңін жазды. 1945 жылдың 2 мамырында Хендерсон маршал Родольфо Грациани шығарған Италияның капитуляция туралы бұйрығын жеке бақылады. Хендерсон Италияда қызмет еткен Гарри Пинн сержантының авторы атанған "Lili Marlene" әуеніне сатирикалық ән болған "D Day Dodgers" әнінің сөздерін жинады. Хендерсон сонымен қатар "Криктермен қоштасу" деп аталатын құбыр күйіне сазды "51 (Гайленд) дивизиясының Сицилиямен қоштасуы" әнінің сөздерін жазды. Бұл өлеңдер жинақталған "Екінші дүниежүзілік соғыстың балладалары" кітабы цензурадан қашу үшін "жеке" жарияланды, бірақ Хендерсонға BBC радиосынан он жылға тыйым салынды, нәтижесінде балладалар туралы телешоу жобасы іске аспады. Оның 1948 жылғы "Киренаикадағы өлгендерге арналған елегиялар" поэзиялық кітабы Сомерсет Моэм сыйлығына ие болды.

Халық әндерін жинаушы

Хендерсон соғыстан кейін халықтық өнерді жаңғырту жұмысына белсенді кірісіп, Джинни Робертсонды, Флора МакНейлді, Калум Джонстонды (Бара аралының Энни мен Калум Джонстонды) және тағы да басқаларын тауып, оларды көпшілік назарына жеткізді. 1950 жылдары ол Шотландияда көптеген далалық жазбалар жинаған американдық фольклоршы Алан Ломаксқа жетекші болды. (Алан Ломакс, әндерді жинаушы туралы қараңыз).

Халықтық фестиваль

Хендерсон 1951 жылы Эдинбургтегі халықтық Ceilidh фестивалін өткізуге зор үлес қосты, ол дәстүрлі шотланд халық музыкасын "Шотландия әнінің түні" атымен алғаш рет көпшілік сахнасына шығарды. Дегенмен, оның бір бөлігі болған Халық фестивалі Эдинбург фестиваліне солшыл қарсыласы ретінде жоспарланған және қатты дау тудырды. Шарада Хендерсон Шотландияның Батыл күйіне сазды Джон Маклин маршын орындады, ол коммунист және шотланд ұлтшыл батыры Джон Маклиннің өмірі мен еңбегіне құрмет көрсетті. Алайда, осы оқиға Шотландияның дәстүрлі халық музыкасының алғаш рет көпшілік алдында орындалуын белгіледі. Орындаушылар қатарында Флора МакНейл, Калум Джонстон, Джон Берджесс, Джесси Мюррей, Джон Страхан және Джимми МакБит болды. Бұл шара өте танымал болды және екінші британдық халықтық қайта жанданудың бастауы деп есептелді. Хендерсон 1954 жылға дейін жыл сайын шараларды ұйымдастырып келді, бірақ Халық фестивалі комитетінің бірнеше мүшесінің коммунистік байланыстары анықталғаннан кейін Еңбек партиясы оны "Тиым салынған ұйым" деп жариялады. Жергілікті кәсіподақтардың қаржылық қолдауын жоғалтқан Халық фестивалі толығымен тоқтатылды. Хендерсонның өзінің әндері, әсіресе "Freedom Come All Ye" халықтық дәстүрдің бір бөлігіне айналды. Хендерсон социалист болған, ол туралы соғыс кезінде итальяндық коммунистік партизандар арасында алғаш естіген. Аударма 1974 жылы New Edinburgh Review журналында және 1988 жылы кітап түрінде жарық көрді. 1983 жылы Хендерсон Тэтчер үкіметінің ядролық қару саясатына наразылық білдіріп, OBE орденінен бас тартқандықтан Radio Scotland тыңдаушыларының дауысымен "Жылдың шотландтығы" атанды.