Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың дәстүрлі тағамы – зонгзи (; ZOHNGzih), рузун немесе жай ғана зонг – түрлі толтырмалармен толтырылған және бамбук жапырақтарына оралған жабысқақ күріштен жасалған дәстүрлі қытай күріш тағамы. Толтырмалар қызыл бұршақ пастасы сияқты тәтті немесе шошқаның ішегі немесе қытай шұжығы сияқты ащы болуы мүмкін. Зонгзиді орау үшін көбінесе Индокаламус тезеллатус түрінің бамбугы қолданылады, бірақ кейде қамыс немесе басқа да үлкен, жалпақ жапырақтар да пайдаланылуы мүмкін. Зонгзиді буға пісіру немесе қайнату арқылы дайындалады. Шығыс елдерінде бұл тағамды ағылшын тілінде "күріш кәмпірі" немесе "жабысқақ күріш кәмпірі" деп аударады, бірақ Қытай үкіметі Zongzi атауын ресми атау ретінде жаһандық қолданысқа тіркеген.
Traditional Chinese food
Zongzi (; ZOHNGzih), rouzong , or simply zong is a traditional Chinese rice dish made of glutinous rice stuffed with different fillings and wrapped in bamboo leaves. Fillings can be either sweet, such as red bean paste, or savory, such as pork belly or Chinese sausage. The bamboo for wrapping the zongzi is generally of the species Indocalamus tessellatus, although sometimes reed or other large flat leaves may be used. Zongzi are cooked by steaming or boiling. People in the Eastern world often translate this dish into English as rice dumplings or sticky rice dumplings, although the Chinese government has registered Zongzi as the formal name in global use.
Аттар
Азияның басқа аймақтарына көп ғасырлар бойы тараған сайын, зонцзи әртүрлі тілдерде және мәдениеттерде әртүрлі атаулармен белгілі болды, соның ішінде бурман тілінде сөйлейтін аймақтарда (мысалы, Мьянма), ном чаң – Камбоджада, мачанг – Филиппинде, баканг – Индонезияда, ханом чаң – Лаоста және ба чаң – Таиландта. Вьетнамдық асханада осы тағамның bánh ú tro немесе bánh tro деп аталатын нұсқасы бар. Малайзияда, Индонезияда, Сингапурда және Тайваньда зонцзи бакчанг, баканг немесе занг деп аталады (хоккян тілінен, себебі хоккян тілі шетелдегі қытайлар арасында кеңінен қолданылады). Сол сияқты, Филиппиндегі қытай филиппиндері арасында зонцзи көбінесе мачанг деп танылады. Жапон асханасында жапыраққа оралған, желімді күріш ұнынан жасалған шимаки деген печеньелер бар. Олар төртбұрышты, шаршы, тіктөртбұрышты немесе ұзын, тар конус тәрізді болуы мүмкін. АҚШ-тың кейбір аймақтарында, әсіресе Калифорния мен Техаста, зонцзиді көбінесе «қытай тамалесі» деп атайды. Маврикийде зонцзи (көбінесе зонг деп аталады) – бұл дәстүрлі тағам, оны қытай маврикийліктері мен шетелдегі қытай қауымдастықтары әлі де жейді. Оны әсіресе Цю Юаньның қайтысын еске алу үшін өткізілетін дәстүрлі мереке – Аждаһа қайықтары фестивалінде дастарқанға қояды.
As it diffused to other regions of Asia over many centuries, zongzi became known by various names in different languages and cultures, including phet htoke in Burmese speaking areas (such as Myanmar), nom chang in Cambodia, machang in Philippines, bacang in Indonesia, khanom chang in Laos, and ba chang in Thailand. Vietnamese cuisine also has a variation on this dish known as bánh ú tro or bánh tro. In Malaysia, Indonesia, Singapore, and Taiwan, zongzi is known as bakcang, bacang, or zang (from Hokkien , as Hokkien is commonly used among overseas Chinese). Similarly, zongzi is more popularly known as machang among Chinese Filipinos in the Philippines. Japanese cuisine has leaf wrapped glutinous rice flour dumplings called chimaki. They may be tetrahedral, square, rectangular, or long narrow conical in shape. In some areas of the United States, particularly California and Texas, zongzi are often known as "Chinese tamales". In Mauritius, zongzi (typically called zong), is a traditional dish which continues to be eaten by the Sino Mauritian and by the Overseas Chinese communities. It is especially eaten on the Dragon Boat Festival, a traditional festive event, to commemorate the death of Qu Yuan.
Тарих
Зонгзи (жапсырма күріштен жасалған бөлшектер) дәстүрлі түрде Қытай ай-күн күнтізбесінің бесінші айының бесінші күні болатын Дуанву фестивалінде (қос бесінші фестиваль) желінеді, бұл фестиваль ағылшын тілінде «Дракон қайығы фестивалі» деп белгілі. Бұл мереке халықаралық күнтізбе бойынша жыл сайын мамырдың соңынан маусымның ортасына дейін болатын күндердің біріне сәйкес келеді. Зонгзиді екі есе бесінші күні немесе жазғы күн тоғысында жеу туралы мәліметтер Хань әулетінің соңына (б.з.д. 2-3 ғасырлар) қарайтын әдебиеттерде кездеседі. Зонгзидің көктем және күз кезеңінен бастау алғаны туралы мәлімдеме сарапшы емес (француз әдебиетінің профессоры және аудармашы Донг Цян [zh]) жазған кітабында келтірілген, дәлел ретінде тек белгісіз «Жазба» сілтемесі берілген. Аңыз бойынша, Цзинь әулетінің Лу Сүн [zh; 卢循] атты шенеунігі бір кезде ижирен [zh] (Альпиния оксифилла жемісі немесе өткір жапырақты галангал) қосылған зонгзи жіберген; осы түрі бөлшектер кейін «нанымды арттыратын зонгзи» (yizhi zong) деп аталған. Қытай халқы жыл сайын мамыр айының басында жапсырма күрішті суға малып, жапырақтарын жуып, зонгзиге орайды. Олардың пішіні Оңтүстік Қытайда төртбұрышты пирамидаға, ал Солтүстік Қытайда созылған конусқа ұқсайды. Тайбэйдегі Чжан Кайшы мемориалдық залында Чжан Кайшы жеген зонгзидің үлгісі ретінде тікбұрышты зонгзидің пластиктан жасалған макеттері қойылған. Зонгзиді аккуратты орау – рецепттер сияқты, әулеттен-әулетке беріліп келе жатқан өнер. Зонгзи жасау – барлық отбасы мүшелерінің көмектесетін дәстүрлі отбасылық шара. Дәстүрлі зонгзи бамбук жапырақтарына оралса, басқа елдерде лотос, қамыс, жүгері, банан, канна, қабықшалы имбирь және пандан жапырақтары да қолданылады. Әрбір жапырақ күрішке өзінің ерекше хош иісі мен дәмін береді. Зонгзиге салынатын толтырма аймаққа қарай өзгереді, бірақ күріш әрқашан жапсырма күріш (кейде «жасыл күріш» немесе «тәмді күріш» деп те аталады) болып табылады. Аймаққа байланысты күрішті пайдалану алдында қуырып немесе суға малып алдын ала пісіруге болады. Солтүстікте толтырма көбінесе қызыл бұршақ пастасы және тапиока немесе тародан жасалады. Солтүстік стиліндегі зонгзи көбінесе тәтті болады және десерт сияқты желінеді. Қытайдың солтүстік аймағында жужубамен толтырылған зонгзи танымал. Дегенмен, зонгзи стильдерінің әртүрлі нұсқалары саяхаттап, араласып кеткендіктен, бүгінде дәстүрлі базарларда олардың барлық түрлерін табуға болады және олардың түрі тек Сары өзеннің қай жағынан шыққандығымен шектелмейді. Зонгзиді бірнеше сағат бойы буға немесе қайнатып пісіру керек, бұл күріштің қалай дайындалғанына және толтырмасына байланысты. Қазіргі заманғы тамақ өңдеу технологиясының дамуымен алдын ала пісірілген зонгзи (әдетте вакуумдік қаптамада немесе мұздатылған) енді қол жетімді.
Zongzi (sticky rice dumplings) are traditionally eaten during the Duanwu Festival (Double Fifth Festival) which falls on the fifth day of the fifth month of the Chinese lunisolar calendar, and commonly known as the "Dragon Boat Festival" in English. The festival falls each year on a day in late May to mid June in the International calendar. The practice of eating zongzi on the Double Fifth or summer solstice is concretely documented in literature from around the late Han (2nd–3rd centuries). Refn|group="lower alpha"|The claim that the zongzi dates to the Spring and Autumn Period occurs in a book by a non expert (Dong Qiang [zh], a French literature professor and translator), and only an unnamed "Record" is cited as evidence. Anecdotally, an official called Lu Xun (Jin dynasty) [zh; 卢循] from the Jin dynasty once sent zongzi which used yizhiren [zh] (, the fruit of Alpinia oxyphylla or sharp leaf galangal) as additional filling; this type of dumpling was then dubbed yizhi zong (, literally "dumplings to increase wisdom"). Every year in early May of the lunar calendar, the Chinese people still soak glutinous rice, wash the leaves and wrap up zongzi. and range from being approximately tetrahedral in southern China to an elongated cone in northern China. In the Chiang Kai shek Memorial Hall in Taipei, plastic mock ups of rectangular zongzi are displayed as an example of the zongzi eaten by Chiang Kai shek. Wrapping zongzi neatly is a skill that is passed down through families, as are the recipes. Making zongzi is traditionally a family event in which everyone helps out. While traditional zongzi are wrapped in bamboo leaves, the leaves of lotus, reed, maize, banana, canna, shell ginger, and pandan sometimes are used as substitutes in other countries. Each kind of leaf imparts its own unique aroma and flavor to the rice. The fillings used for zongzi vary from region to region, but the rice used is almost always glutinous rice (also called "sticky rice" or "sweet rice"). Depending on the region, the rice may be lightly precooked by stir frying or soaked in water before using. In the north, fillings are mostly red bean paste and tapioca or taro. Northern style zongzi tend to be sweet and dessert like. In the northern region of China, zongzi filled with jujubes are popular. However, as the variations of zongzi styles have traveled and become mixed, today one can find all kinds of them at traditional markets, and their types are not confined to which side of the Yellow River they originated from. Zongzi need to be steamed or boiled for several hours depending on how the rice is prepared prior to being added, along with the fillings. With the advent of modern food processing, pre cooked zongzi (usually in vacuum packs or frozen) are now available.
Қытай материгі
Жiaxing zongzi (嘉兴粽子): Бұл Қытай материгінде танымал zongzi-дің бір түрі, Zhejiang провинциясының Jiaxing қаласының атымен аталған. Әдетте, күріш соя соусымен араластырылып, ішінде шошқа еті, су қастаны және тұздалған қаз жұмыртқасының сарысы бар, бірақ бұршақ немесе қызыл бұршақпен толтырылған тәтті түрлері де бар. Jia zong (假粽): Zongzi-дің ішін толтыру үшін жіңішке күріш орнына, күріш ұнынан жасалған шарлар қолданылады (күріш дәндері байқалмайды). Бұл "жалған zongzi-лер" әдетте кішкентай және жабысқақ болады. Jianshui zong (碱水粽): Бұл "сілтілі су zongzi-лері" әдетте негізгі тағам ретінде емес, десерт ретінде желінеді. Күрішке jianzongshui (碱粽水, сілтілі zongzi суы, натрий карбонаты немесе калий карбонатының ерітіндісі) қосылады, бұл оларға ерекше сары түс береді. Jianshui zong әдетте ішінде толтыру болмайды немесе тәтті бұршақ пастасы сияқты тәтті қоспамен толтырылады. Кейде түс пен хош иіс үшін қызыл ағаш қабығы (蘇木) салынады. Оларды көбінесе қант немесе жеңіл сироппен жейді. Cantonese jung (广东糉): Бұл zongzi-дің оңтүстік түрінің өкілі, әдетте маринадталған еттен, мысалы шошқа қабырғасы мен қаздан, сондай-ақ бұршақ пастасы, саңырауқұлақтар, кептірілген дикобалық және тұздалған жұмыртқа сарысы сияқты ингредиенттерден тұрады. Кантондық jung-тар кішкентай, алдыңғы жағы төртбұрышты, артқы жағы тік бұрышты, тігіш сияқты пішінделген. Chiu Chou jung (潮州粽): Бұл кантондық jung-тың қызыл бұршақ пастасы, шошқа қабырғасы, каштан, саңырауқұлақ және кептірілген креветкамен үшбұрышты призма түріндегі нұсқасы. Banlam zang (闽南粽): Xiamen және Quanzhou аймақтарындағы шошқа етімен жасалған zongzi өте танымал, оларға маринадталған шошқа еті, саңырауқұлақтар, креветкалар және т.б. қосылады. Sichuan zong (四川粽): Сычуань халқы дәмді және "тілді ұюды" (麻) сезінетін тағамды жақсы көреді, сондықтан олар дәмді zongzi-лер жасайды. Олар Сычуань бұрышы, чили ұнтағы, Сычуань тұзы және аздап консервіленген шошқа етін төртбұрышты zongzi-ге орайды. Пісіріп, содан кейін қуырып дайындалғанда, олар жұмсақ және дәмді болады. Beijing zong (北京粽): Пекин zongzi-лері тәтті және көбінесе суық желінеді.
Jiaxing zongzi (嘉兴粽子): This is a kind of zongzi famous in mainland China and named after the city Jiaxing, Zhejiang. Typically savory with the rice mixed with soy sauce and having pork, water chestnut and salted duck egg yolk as its filling, but sweet ones with mung bean or red bean filling also exist. Jia zong (假粽): Instead of glutinous rice, balls of glutinous rice flour (so no individual grains of rice are discernible) are used to enclose the fillings of the zongzi. These "fake zong" are typically smaller than most and are much stickier. Jianshui zong (碱水粽): These "alkaline water zong" are typically eaten as a dessert item rather than as part of the main meal. The glutinous rice is treated with jianzongshui (碱粽水, alkali[ne] zongzi water, aqueous sodium carbonate or potassium carbonate), giving them their distinctive yellow color. Jianshui zong typically contain either no filling or are filled with a sweet mixture, such as sweet bean paste. Sometimes, a certain redwood sliver (蘇木) is inserted for color and flavor. They are often eaten with sugar or light syrup. Cantonese jung (广东糉): This is representative of the southern variety of zongzi, usually consisting of marinated meat, such as pork belly, and duck, with other ingredients like mung bean paste, mushrooms, dried scallops, and salted egg yolk. Cantonese jung are small, the front is square, back has a raised sharp angle, shaped like an awl. Chiu Chou jung (潮州粽): This is a variation of Cantonese jung with red bean paste, pork belly, chestnut, mushroom, and dried shrimp, in a triangular prism. Banlam zang (闽南粽): Xiamen, Quanzhou area is very famous for its pork rice dumplings, made with braised pork with pork belly, plus mushrooms, shrimp, and so on. Sichuan zong (四川粽): Sichuan people like to eat spicy and "tingly numbing" (麻) sense food, so they make spicy rice dumplings. They add Sichuan peppercorns, chili powder, Sichuan salt, and a little preserved pork, wrapped into four cornered dumplings. Cooked and then roasted, it tastes tender and flavorful. Beijing zong (北京粽): The Beijing zong are sweet and often eaten cold.
Мұражай
Қытайдың Цзясин қаласындағы Цзонцзи мәдениет мұражайында цзонцзидің мәдени тарихы және түрлі стильдерінің көрмелері бар.
The Jiaxing Zongzi Culture Museum in Jiaxing, China has exhibits of the cultural history and various styles of zongzi.