Кіріспе

Cetomimidae – кішкентай, терең теңізде тіршілік ететін cetomimiform балықтардың туысы. Олар белгілі ең тереңде тіршілік ететін балықтардың қатарында, кейбір түрлері 20 метрден астам тереңдікте кездеседі. Әйелдері салпақ кит балықтары, еркектері – бигноз балықтары деп аталады, ал жасөспірімдері – тапетальдар деп белгілі және бұрын оларды жеке отбасы – Мирапиннидтер деп санаған. Ересектерде жыныстық диморфизм өте күшті дамыған, ал ересек еркектерін бір кезде Megalomycteridae отбасының өкілі деп есептеген. Оңтүстік жарты шардың айналасында таралған Cetomimidae – кит балықтарының ең көп түрлі туысы. Ең ірі түрі – Gyrinomimus grahami, оның ұзындығы шамамен 40 см-ге жетеді, бірақ көптеген түрлерінің орташа ұзындығы 20 см шамасында болады. Оларды басқа кит балықтарынан қабықсыз, бос жатқан терісі және фотофораларының болмауымен ажыратуға болады.

Сипаттама

Жарықсыз тереңдікте өмір сүретін ересек ұрғашыларында өте жақсы дамыған бүйірлік сызық жүйесі бар. Олардың көздері өте кішкентай немесе қалыптасқан жоқ, ал оның орнына сезімтал тесіктер жүйесі (дене бойындағы анық бүйірлік сызықпен өтеді) балықтың дірілдерді сезіну арқылы қоршаған ортасын дәл қабылдауына көмектеседі. Ересек ұрғашыларының денелері киттерге (грекше "ketos" – "кит" немесе "теңіз құбыжығы", ал "mimos" – "ұқсас") ұқсас болғандықтан Cetomimidae деп аталған, үлкен ауыздары бар, ал арқа және анальды қанаттары басынан шалқап орналасқан. Барлық қанаттарында тікендер жоқ, ал төменгі қанаттары жоқ. Балықтарда жүзу қапшығы да жоқ. Cetomimidae тұқымдасының ересек ұрғашыларының түсі қызылдан қызғылт қоңырға дейін өзгереді, әсіресе қанаттары мен жауырында жарқын түсті. Электромагниттік толқындардың ұзын ұзындығы (мысалы, қызыл және қызғылт сары) мұхиттың осы тереңдігіне жетпейді. Осы тереңдікте дамыған жануарлар осы ұзын толқындарды көре алмайды, сондықтан балық қара түсті болып көрінеді. Олардың асқазандары өте серпімді, бұл ересек ұрғашыларға олар жей алмайтын тым үлкен жемді қууға мүмкіндік береді. Ересек еркектер мүлдем тамақтанбайды, олардың жауырындары жас кезінен трансформация кезінде бітісіп қалған. Еркектер жас кезінде жеген жемнің қабықтарын сақтап, қалған өмір бойы оларды метаболизмдейді. Бұл екі қасиет те мұхиттың тереңдігіндегі азық-түлік тапшылығына байланысты пайда болған болуы мүмкін. 2009 жылдың басында Корольдік қоғамы "көптеген морфологиялық айырмашылықтары бар үш туыстың – Мирапиннидтердің (құйрықтылар), Мегаломиктеридтердің (үлкен мұрынды балықтар) және Цетомимидтердің (кит балықтары) – бір ғана туыстың, Цетомимидтердің личинкалары, еркектері және ұрғашылары екендігін" көрсететін мақала жариялады. Көрінетіндей, "морфологиялық өзгерістер скелетте, әсіресе басында, күрт өзгерістерге алып келеді және олар ерекше түрлі қоректену механизмдерімен байланысты. Личинкалардың аузы кішкентай және жоғары қарай бұрылған, ал олар сопақшалармен тойып жейді. Ұрғашылардың аузы үлкен, ұзын көлденең жақ сүйектері және үлкен жемді ұстауға мүмкіндік беретін арнайы жаңқалық доғалары бар. Еркектер тамақтануды тоқтатып, асқазан мен өңешін жоғалтады және барлық өзгеріп жатқан еркектерде кездесетін сопақшалардың массасынан алынған энергияны үлкен бауырға айналдырады, ол оларды ересек өмірде қолдайды". Көптеген терең теңіз балықтары сияқты, Cetomimidae түнгі тік көшіп-қонуға бейім деп есептеледі; олар жұлдыз жарығымен су қабатының жоғарғы 700 м ішінде тамақтанады және таңертеңгісін терең тереңдікке қайтады. Соңғы зерттеулерге сүйенсек, жас балықтар ересектерге қарағанда жағалау суларында көбірек жүреді.

Тапталған

2009 жылдың қаңтарында жарияланған есептен бұрын, осы түрдің жас өкілдері Cetomimiform қатарындағы жеке таксономиялық Mirapinnidae тұқымдасына жатады деп саналды, оның құрамында Eutaeniophorus, Mirapinna және Parataeniophorus деген үш туыс бар еді. Бұл «құйрық жіпті балықтар» (tapetails) тек жас жекелерінен ғана белгілі болды, олар ересектерге қарағанда тереңдігі аз суларда тіршілік етеді. Құйрық жіпті балықтардың аты олардың құйрық қанаттарынан шыққан, онда балықтың денесінен ұзын болуы мүмкін жіңішке шоғыр болады. Мирапинна тұқымдасына жататын «жүнді балықтар» (hairyfish) бұл шоғырдан мүлдем құралмайды, бірақ олардың денесінде көптеген жүнді өскіндер болады. Барлық мирапиннидтерде қабықшалар мен қанат сәулелері жоқ. Мирапиннидтердің барлығы кішкентай балықтар, ұзындығы 5 см-ден кем. Олар ұсақ қыбыршақтылармен қоректенеді. Жас аталықтары осы қыбыршақтылардың копеподтарын өз бауырында сақтап, қалған өмірі бойында оларды өңдейді. «Көптеген ең ірі жастардың ішегі копеподтармен толған, тірі кезінде сырттан көрінетін қызғылт сары түсті ісік ретінде байқалады. Бұл копеподтардың жиынтығы еркектің қалған өміріне жеткілікті энергия беретін ірі бауырды қалыптастыру үшін қажетті қоректік заттармен қамтамасыз етеді».