Кіріспе

Есепке алу саласы

Қаржылық есеп – бизнеске қатысты қаржылық операцияларды қорытындылау, талдау және есеп берумен айналысатын есепке алу саласы. Бұл халыққа қолжетімді қаржылық есептілікті дайындауды қамтиды. Акционерлер, жеткізушілер, банктер, қызметкерлер, мемлекеттік органдар, бизнес иелері және басқа да мүдделі тараптар – бұл шешім қабылдау мақсатында мұндай ақпарат алуға мүдделі адамдардың мысалдары. Қаржылық есептің жүргізілуі жергілікті және халықаралық есеп стандарттарымен реттеледі. Кез келген юрисдикцияда қолданылатын қаржылық есептің стандартты жүйесі – Жалпы қабылданған есептік принциптер (GAAP). Ол бухгалтерлердің есептерді тіркеуде, қорытындылауда және қаржылық есептілікті дайындауда ұстанатын стандарттарын, конвенцияларын және ережелерін қамтиды. Ал Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары (ХҚЕС) – қаржылық есептілікте нақты операциялар мен оқиғалардың қалай көрсетілуі керектігін анықтайтын есеп стандарттарының жиынтығы. ХҚЕС Халықаралық есеп стандарттары жөніндегі кеңес (IASB) тарапынан шығарылады. Халықаралық аренада ХҚЕС кеңінен тарала бастағандықтан, жаһандық ұйымдар арасында қаржылық есептіліктің дәйектілігі артып келеді. Егер қаржылық есеп ұйымнан тыс немесе компанияның күнделікті қызметіне қатысы жоқ адамдарға есептік ақпарат дайындау үшін қолданылса, басқару есебі менеджерлерге бизнесті басқару бойынша шешімдер қабылдауға көмектесетін есептік ақпаратты ұсынады.

Қаржылық есеп пен шығыс есебі

Қаржылық есептің мақсаты – есептік жылдың нәтижелерін табыс-шығын есебі және баланс түрінде анықтау. Өндіріс есебінің мақсаты – өндіріс/қызмет құнын ғылыми тұрғыдан есептеу және шығындарды бақылау мен төмендетуді қамтамасыз ету. Қаржылық есеп беру, кәсіпорынның нәтижелері мен жағдайын үкіметке, кредиторларға, инвесторларға және сыртқы тараптарға баяндайды. Өндіріс есебі – ұйым басшылығының шешім қабылдауы үшін арналған ішкі есеп беру жүйесі. Қаржылық есепте шығындар операциялар түріне қарай жіктеледі, мысалы, жалақы, жөндеу, сақтандыру, материалдық қорлар және т.б. Өндіріс есебінде жіктеу негізінен функциялар, іс-әрекеттер, өнімдер, өндіріс процестері, сондай-ақ ұйымның ішкі жоспарлау және бақылау жүйесінің, ақпараттық қажеттіліктерінің негізінде жүзеге асырылады. Қаржылық есептің мақсаты – белгілі бір кезеңдегі операциялардың, пайданың және шығынның, сондай-ақ белгілі бір күнгі қаржылық жағдайдың (баланстың) "шын және әділ" бейнесін көрсету. Ол фирма ұсынатын өнімдердің/қызметтердің құнының "шын және әділ" бейнесін есептеуге бағытталған.

Қатысушы біліктілік

Көптеген кәсіби есепшілік біліктіліктері қаржылық есептіліктің саласын қамтиды, оның ішінде Certified Public Accountant (CPA), Chartered Accountant (CA немесе басқа ұлттық тағайындамалар), American Institute of Certified Public Accountants (AICPA) және Chartered Certified Accountant (ACCA).