Ескірген нәсілдік жіктемелер және "Кавказоид" тұжырымы

Кіріспе

Адамдардың ескірген нәсілдік жіктелуі, ескірген нәсілдік ұғым.

Кавказ нәсілі (сондай-ақ кавказоид, европид немесе европоид) – бұл қазіргі кезде дұрыс емес деп дәлелденген биологиялық нәсіл теориясына негізделген адамдардың ескірген нәсілдік жіктелуі. Кавказ нәсілі тарихи түрде биологиялық таксон ретінде қарастырылған, ол қолданылған тарихи жіктеуге байланысты, әдетте Еуропаның, Батыс Азияның, Орталық Азияның, Оңтүстік Азияның, Солтүстік Африканың және Африка мүйізінің ежелгі және қазіргі халықтарын қамтыды. 1780 жылдары Геттинген тарих мектебінің мүшелері енгізген бұл термин, адамзаттың үш негізгі нәсілінің бірін білдірді (яғни кавказоид, монголоид және негроид). Биологиялық антропологияда кавказоид әртүрлі аймақтардан шыққан, фенотип жағынан ұқсас топтарды білдіретін жалпы термин ретінде қолданылды, бұл қаңқа анатомиясына, әсіресе бас сүйегінің морфологиясына назар аударады, ал тері түсіне мән берілмеді. Ежелгі және қазіргі "кавказоид" популяциялары тек "ақ" емес, терісінің түсі ақтан қара қоңырға дейін ауысуы мүмкін еді. 20 ғасырдың екінші жартысынан бастап физикалық антропологтар адамның биологиялық әртүрлілігін типтік түсінуден геномдық және популяциялық перспективаға көшіріп, нәсілді фенотипке, тектік байланысқа және мәдени факторларға негізделген адамдардың әлеуметтік жіктелуі ретінде қарастыра бастады, бұл ұғым әлеуметтік ғылымдарда да қолданылады. АҚШ-та кавказ термині әлі де ақ нәсілділерді немесе еуропалық, Таяу Шығыс немесе Солтүстік Африкадан шыққандарды білдіретін синоним ретінде қолданылады, бірақ мұндай қолданыс сынға ұшырауда.

Адамзат тарихының бастауы және сұлулықтың шыңы ретінде Кавказ

XVIII ғасырда еуропалық ғалымдардың басым көзқарасы бойынша, адамзат Кавказ таулары аймағында пайда болған. Бұл пікір Кавказдың Нұхтың кемесінің қонған жері деп есептелуіне және Киелі кітапта адамзаттың тегі деп көрсетілген Нұхтан тарағанына, сондай-ақ Гесиод мифінде адамды саздан жасаған Прометейдің азап шеккен жері екендігіне негізделген. Бұған қоса, еуропалықтар ең әдемі адамдар ретінде "черкес сұлуларын" және грузиндерді атаған; Грузия мен Черкесия екеуі де Кавказ аймағында орналасқан. "Черкес сұлулығы" стереотипінің тамыры орта ғасырларға дейін жетеді, ал грузин халқының әдемілігі туралы репутацияны Жан Шардин сияқты аймаққа ерте заманда саяхат жасаған саяхатшылар қалыптастырған.

Геттингендік тарих мектебі

Кавказдық терминін 1780 жылдары Геттинген мектебінің мүшелері енгізді – әсіресе Кристоф Майнерс 1785 жылы және Иоганн Фридрих Блюменбах 1795 жылы. Алғашқыда бұл термин Кавказ аймағының жергілікті тұрғындарына ғана қатысты. Неміс философы Кристоф Майнерс өзінің "Адамзат тарихының сызбасы" (1785 ж.) еңбегінде "кавказдық" (Kaukasisch) нәсіл ұғымын кең мағынада алғаш рет қолданды. Майнерстің термині 1790 жылдары көптеген адамдар тарапынан кеңінен таратылды. Майнерс кавказдық нәсілге Еуропаның барлық ежелгі және қазіргі заманғы жергілікті тұрғындары, Батыс Азияның түпкі тұрғындары (фониктер, еврейлер және арабтар), Солтүстік Африканың автохтонды халықтары (берберлер, египеттіктер, абиссиниялықтар және көршілес топтар), үндістер және ежелгі гуанчтер кіретінін ойлады. Бұл терминге кең аудиторияны таныстырып, оны жаңа әдістерге – бас сүйегі өлшемі мен Линней таксономиясына негіздеген, Майнерстің әріптесі Иоганн Фридрих Блюменбах кейіннен антропология ғылымының негізін қалаушылардың бірі болып саналды. Блюменбах өзінің таксономиясы үшін Майнерске ризашылық білдірмеді, бірақ оның негіздемесі Майнерстің Кавказдың шығу тегіне қатысты эстетикалық көзқарасына анық сілтеме жасайды. Алайда, Блюменбах Майнерстен өзгеше, моногенетист болды – ол барлық адамның ортақ тегі бар екенін және олардың бір ғана түр екенін қабылдады. Майнерс сияқты, Блюменбах та кавказдық топтастыруды ақыл-ой қабілеттері немесе жетістікке жету мүмкіндігі тұрғысынан басқа топтардан жоғары бағалады. Антрополог Жорж Кювьемен бірге Блюменбах кавказдық нәсілді тері пигментациясымен қатар бас сүйегі өлшемдері мен сүйек морфологиясы бойынша жіктеді. Майнерстің ізімен, Блюменбах кавказдық нәсілді Еуропа, Батыс Азия, Үндістан жарты аралы және Солтүстік Африканың жергілікті тұрғындарынан құралған деп сипаттады. Бұл қолданыс кейіннен нәсілге қатысты кеңінен қолданылатын түс терминологиясына айналды, ол негроид, монголоид және австралоид терминдеріне қарсы қойылды.

The term Caucasian as a racial category was introduced in the 1780s by members of the Göttingen school of history – notably Christoph Meiners in 1785 and Johann Friedrich Blumenbach in 1795—it had originally referred in a narrow sense to the native inhabitants of the Caucasus region. In his The Outline of History of Mankind (1785), the German philosopher Christoph Meiners first used the concept of a "Caucasian" (Kaukasisch) race in its wider racial sense. Meiners' term was given wider circulation in the 1790s by many people. Meiners imagined that the Caucasian race encompassed all of the ancient and most of the modern native populations of Europe, the aboriginal inhabitants of West Asia (including the Phoenicians, Hebrews and Arabs), the autochthones of Northern Africa (Berbers, Egyptians, Abyssinians and neighboring groups), the Indians, and the ancient Guanches. It was Johann Friedrich Blumenbach, a colleague of Meiners', who later came to be considered one of the founders of the discipline of anthropology, who gave the term a wider audience, by grounding it in the new methods of craniometry and Linnean taxonomy. Blumenbach did not credit Meiners with his taxonomy, although his justification clearly points to Meiners' aesthetic viewpoint of Caucasus origins. In contrast to Meiners, however, Blumenbach was a monogenist—he considered all humans to have a shared origin and to be a single species. Blumenbach, like Meiners, did rank his Caucasian grouping higher than other groups in terms of mental faculties or potential for achievement

Alongside the anthropologist Georges Cuvier, Blumenbach classified the Caucasian race by cranial measurements and bone morphology in addition to skin pigmentation. Following Meiners, Blumenbach described the Caucasian race as consisting of the native inhabitants of Europe, West Asia, the Indian peninsula, and North Africa. This usage later grew into the widely used color terminology for race, contrasting with the terms Negroid, Mongoloid, and Australoid.

Қазіргі заманғы генетикаға негізделген сын

Биологияда түршелерді немесе нәсілдерді анықтау үшін қолданылатын әртүрлі критерийлерді талқылағаннан кейін, Алан Р. Темплтон 2016 жылы: «Адамдарда нәсілдердің болуы туралы сұраққа жауап нақты әрі дәйекті: жоқ» деген қорытындыға келді.

Бас сүйек пен тістер

Петрус Кампердің бет бұрышы теориясына сүйене отырып, Блюменбах пен Кувье бас сүйектерінің ерекшеліктері мен антропометриялық өлшемдерге негізделген бас сүйектері коллекциялары арқылы жарықтарды жіктеді. Кавказдық белгілері: жұқа мұрын тесігі ("мұрын тар"), кішкентай ауыз, 100–90° бет бұрышы және ортогонатизм, Блюменбахтың ежелгі грек бас сүйектерінде және мүсіндерінде байқағандарымен мысал келтірілді. Кейінірек, 19 және 20 ғасырдың басындағы антропологтар, мысалы Джеймс Коулз Причард, Чарльз Пикеринг, Брока, Пол Топинар, Сэмюэл Джордж Мортон, Оскар Пешель, Чарльз Габриэль Селигман, Роберт Беннетт Бин, Уильям Зебина Рипли, Альфред Корт Хаддон және Роланд Диксон, кавказдық морфологиялық ерекшеліктерді, мысалы, айқын қасқа қабаттар мен өткір мұрын тіреуін анықтады. 20 ғасырдағы көптеген антропологтар өздерінің еңбектерінде "кавказдық" терминін қолданды, мысалы Уильям Клаузер Бойд, Реджинальд Рэгглз Гейтс, Карлтон С. Кун, Соня Мэри Коул, Элис Мосси Брюс және Гровер Кранц, бұрынғы "кавказдық" терминін қолданудан шыққандықтан, оны алмастырды.

Жіктеу

XIX ғасырдағы Мейерс әңгімелесу лексиконында (1885–1890) кавказдықтар монголоидтар мен негроидтармен қатар адамзаттың үш ұлы нәсілінің бірі саналды. Таксон бірнеше субтиптерден тұрады деп есептелді. Кавказдық халықтар этнолингвистикалық негізде үш топқа бөлінді: арий (индоевропалық), семит (семит тілдері) және хамит (хамит тілдері, яғни бербер, кушит, египеттік). 19 ғасырдағы Үндістан халықтарын жіктеу кезінде бастапқыда дравидтер мен сингалылардың кавказдықтарға жататыны немесе жеке дравида нәсілі екені белгісіз болды, бірақ 20 ғасырда антропологтар дравидтерді көбінесе кавказдық деп жариялады. Тарихи тұрғыдан алғанда, түркі халықтарының нәсілдік жіктелуі кейде "туранидтер" деп аталды. Турандық нәсілдік тип немесе "кіші нәсіл" – монголоид қоспалары бар европид (кавказдық) нәсілінің субтипі, ол монголоид және европид "үлкен нәсілдерінің" таралу шекарасында орналасқан. Адамның әртүрлілігін жіктеуге тырысқандар арасында "кавказдық" топтастырудың дұрыстығы туралы бірлескен пікір болған жоқ. Томас Генри Хаксли 1870 жылы "кавказдық" деп атаудың өзінің ксантохрой (солтүстік) және меланохрой (жерорта теңізі) типтерінің қосылуынан туындағанын айтты.

АҚШ-тағы қолданысы

Антропологияда және оған байланысты салаларда қолданылудан басқа, "кавказдық" термині Америка Құрама Штаттарында көбінесе "ақтар" деп аталатын топты сипаттау үшін мүлдем басқа әлеуметтік контексте жиі қолданылады. "Ақ" сөзі АҚШ халық санағында өзін-өзі анықтау дерегі ретінде де кездеседі. 1790 жылғы натурализация туралы заң бойынша Америка Құрама Штаттарының азаматтығына қол жеткізу "еркін ақ адамдармен" ғана шектелген, ал кейіннен 1870 жылғы натурализация туралы заңмен, 1924 жылғы Үндістан азаматтығы туралы заңмен және 1952 жылғы Иммиграция және ұлттық заңмен басқа тұрғындарға да таратылды. АҚШ Жоғарғы Соты Бхагат Сингх Тиндке қарсы (1923) ісінде Азиялық үндістердің азаматтыққа ие болуға құқығы жоқ екенін шешті, себебі олар антропологиялық тұрғыдан "кавказдық" деп танылса да, еуропалықтардың ұрпақтары сияқты ақ емес, көптеген адамдар оларды "ақ" деп санамады. Бұл Жоғарғы Соттың Озава АҚШ-қа қарсы ісіндегі бұрынғы шешімінен өзгеше болды, онда сот екі төменгі соттың "жоғары касталы индустарды" натурализация заңының мағынасында "еркін ақ адамдар" деп тануына келісім берген еді. Кейіннен үкімет адвокаттары Жоғарғы Соттың Тинд ісінде бұл келісімін "кері алып" алғанын мойындады. 1946 жылы АҚШ Конгресі үндістерге арналған шағын иммиграциялық квота белгілейтін жаңа заң қабылдады, сондай-ақ оларға азаматтыққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Алайда, иммиграциялық заңнамаға маңызды өзгерістер 1965 жылы ғана енгізілді, осы кезде иммиграцияға қатысты көптеген нәсілдік шектеулер алынып тасталды. Бұл американдық испандарды "ақтар" қатарына жатқызуға бола ма деген жағдайды тудырды, себебі "испандық" термині бастапқыда испандық тегі бар адамдарға қатысты, бірақ кейіннен испан тілінде сөйлейтін елдердің барлық халқына таратылды. Басқа елдерде "испандық" термині сирек қолданылады. АҚШ Ұлттық медицина кітапханасы бұрын "кавказдық" терминін нәсіл ретінде жиі қолданған. Бірақ, кейіннен оны қолдануды тоқтатып, дәстүрлі түрде кавказдықтардың ғана бір бөлігіне қатысты болатын, тар мағынадағы географиялық термин – "еуропалық" терминіне көшті.

Besides its use in anthropology and related fields, the term "Caucasian" has often been used in the United States in a different, social context to describe a group commonly called "white people". "White" also appears as a self reporting entry in the U. S. Census. Naturalization as a United States citizen was restricted to "free white persons" by the Naturalization Act of 1790, and later extended to other resident populations by the Naturalization Act of 1870, Indian Citizenship Act of 1924 and Immigration and Nationality Act of 1952. The Supreme Court in United States v. Bhagat Singh Thind (1923) decided that Asian Indians were ineligible for citizenship because, though deemed "Caucasian" anthropologically, they were not white like European descendants since most laypeople did not consider them to be "white" people. This represented a change from the Supreme Court's earlier opinion in Ozawa v. United States, in which it had expressly approved of two lower court cases holding "high caste Hindus" to be "free white persons" within the meaning of the naturalization act. Government lawyers later recognized that the Supreme Court had "withdrawn" this approval in Thind. In 1946, the U. S. Congress passed a new law establishing a small immigration quota for Indians, which also permitted them to become citizens. Major changes to immigration law, however, only later came in 1965, when many earlier racial restrictions on immigration were lifted. This resulted in confusion about whether American Hispanics are included as "white", as the term Hispanic originally applied to Spanish heritage but has since expanded to include all people with origins in Spanish speaking countries. In other countries, the term Hispanic is rarely used. The United States National Library of Medicine often used the term "Caucasian" as a race in the past. However, it later discontinued such usage in favor of the more narrow geographical term European, which traditionally only applied to a subset of Caucasoids.