Кіріспе
Бетула нигра, қара қайың, өзен қайың немесе су қайың – АҚШ-тың шығысында Нью-Гэмпширден батысқа қарай Оңтүстік Миннесотаға, оңтүстікке Солтүстік Флоридаға және батысқа Техасқа дейін таралған қайың түрі. Бұл, көбінесе суық аймақтарда өсетін ағаштар отбасындағы, USDA 6 және одан жоғары аймақтарда жақсы өспейтін, жылуға төзімді қайыңдардың сирек кездесетін түрлерінің бірі. B. nigra көбінесе тасқынды жазықтарда және батпақтарда өседі.
Betula nigra, the black birch, river birch or water birch, is a species of birch native to the Eastern United States from New Hampshire west to southern Minnesota, and south to northern Florida and west to Texas. It is one of the few heat tolerant birches in a family of mostly cold weather trees which do not thrive in USDA Zone 6 and up. B. nigra commonly occurs in floodplains and swamps.
Таксономия
Betula nigra – Betulaceae тұқымдасына жататын ағаш, ол көбінесе қайың немесе қайың тұқымдасы деп аталады. Бұл тұқымдастықта алты туыс (Alnus, Betula, Carpinus, Corylus, Ostrya және Ostryopsis) бар, және оған алдер, қайың, мүйізді жаңғақ және құрғақ жеміс жатады. Бұл тұқымдасқа жататын түрлер, Betula nigra сияқты, Солтүстік жарты шардың өзен жағалауларында немесе нашар дренаждалған топырақта өсетін бұталар немесе ағаштар болып табылады. Betulaceae Fagales ордеріне кіреді, ол Rosid кладынан тармақталады.
Тұрғылықты жері мен таралу аймағы
Өзен қайыңдары көбінесе Массачусетс штатының солтүстігінен Флориданың солтүстігіне дейінгі төменгі биіктіктегі аймақтарда кездеседі. Олар батысқа қарай Канзасқа, ал шығысқа қарай, қолайлы орта жағдайлары болған жағдайда, теңіз жағалауына дейін тарайды. Аты айтқандай, бұл қайың өзендер мен ағыстардың жағасында өседі. Сонымен қатар, ол орманды батпақты жерлерде және су басқан жазықтар сияқты ылғалды топырақты жерлерде кең таралған. Өзен қайыңдары USDA 4-9 төзімділік аймақтарында ең жақсы өседі.
Құрама Штаттардағы қорғалу жағдайы
Нью-Гэмпшир штатында қорғауға алынған түрлер тізіміне енген.
Экология
Тау-кен өндірісі дамыған штаттарда өзен қайыңы көбінесе топырақты қайта жарату және эрозияны тоқтату үшін қолданылады, себебі ол басқа қатты ағаштарға тым қышқыл келетін топырақтарға жақсы бейімделген. Батыс Вирджиния штатында олар көршілес аймақтардан желмен келгеннен кейін тау-кен қалдықтарында өсіп, жайғасады.
Өскіндеу
Тұқымдар әдетте жыл сайын өндіріледі. Маусымдық даму күзде еркек гүлшоғырлары (мысықтар) қалыптасып, пісіп бастаған кезде басталады. Аналық гүлшоғырларының пайда болуы көктемнің басында жапырақтардың қайта жасылданған кезімен сәйкес келеді. Еркек және аналық жемістер көктемде немесе жаздың алғашқы айларында піседі. Американың жергілікті тұрғындары қайнатылған шырынын клен сиропына ұқсас тәттілендіргіш ретінде, ал ішкі қабығын аман қалу үшін тағам ретінде пайдаланған. Біріккен эфир майлары салат (Lactuca sativa) және көп жылдық бадана (Lolium perenne) көшеттеріне зиянды әсер етеді. Олар сондай-ақ инсектицидтік, нематоцидтік және антибактериялық қасиеттерді де көрсетті.