Кіріспе

Деколлаж – өнерде коллажға кері техника. Коллажда суреттердің толық немесе бөліктерінен жасалса, деколлаж түпнұсқа суреттен бөліктерді жыртып, алып тастау арқылы құрылады. Француз тіліндегі "décollage" сөзі ағылшын тіліне "ажырату", "жабыспау" немесе "көтерілу" деп аударылады. Деколлаж мысалдарына этрецименттер және кесу техникасы жатады. Ұқсас техника – жарылған плакат, яғни бір немесе бірнеше плакаттың үстіне басқа плакат жабыстырылып, үстіңгі плакат жыртылып, астыңғы плакаттарды көбірек немесе аздап көрсетеді.

Деколяж жасаушылар

Деколяждың маңызды шебері Вольф Востелл болды. Вольф Востелл 1954 жылғы 6 қыркүйекте Le Figaro газетінде «деколяж» сөзін кездестірді, онда ол ұшақтың бірден ұшып кетуі мен құлауын сипаттады. Ол бұл терминді эстетикалық философияны білдіру үшін пайдаланды, сондай-ақ тікелей эфирде өтетін қойылымдар жасау үшін де қолданды. Востеллдің деколяж жөніндегі жұмыс концепциясы – «Де колл/аж», 1954 жылы басталған, – ескірген құндылықтарды бұзуға және оларды медиадан алшақтатылған функция ретінде ойлаумен алмастыруға бағытталған визуалды күш. Ол өзінің қойылымдарын «Де колл/аж хаппенинг» деп атады. Францияда деколяж техникасының, әсіресе, жыртылған плакаттардың ең танымал суретшілері – Франсуа Дюфрен, Жак Виллегле, Миммо Ротелла және Реймонд Хейнс. Реймонд Хейнс жыртылған плакатты жаңа пайда болған ірі масштабты жарнамалық техниканы сынауға бағытталған көркемдік әрекет ретінде пайдаланды. Оның деколяжы жарнаманы жояды, бірақ оның қалдықтарын жұртшылықтың зерделеуі үшін қалдырады. Көбінесе бұл суретшілер бірлесіп жұмыс істеді және олардың Париж қаласында өз туындыларын анонимді түрде ұсыну ниеті болды. Бұл төрт суретші 1960 жылдары «Жаңа реализм» (Nouveau Réalisme) деп аталатын үлкен топтың құрамына кірді, бұл Париждің американдық поп-арт қозғалысына берген жауабы еді. Бұл топ негізінен Париждік топ (оның құрамында Ив Кляйн, Кристо және Бурхан Доғанчай болды және сыншы Пьер Рестанидің көмегімен құрылды), бірақ Ротелла итальяндық болғандықтан, топ құрылғаннан кейін көп ұзамай Италияға оралды. Бастапқыда кейбір шеберлер бұзылған плакатты бастапқы контекстінен алып тастап, оны поэзия, фотография немесе сурет салу салаларына енгізуге тырысты. Жыртылған плакаттар Ричард Женовезенің қазба жұмыстарымен тығыз байланысты. Деколяжға ұқсас әдістерді қолданатын қазіргі заманғы суретшілер – Марк Брэдфорд, Майкл Вивиани және Брайан Деттмер. Ол кітаптардан материалды алып тастау арқылы деколяждың жаңа әдісін қолданады, таңдалған суреттер мен мәтінді қалдырып, мүсіндік коллаждар жасайды. Сондай-ақ, Fizz Fieldgrass, ағылшын суретшісі, цифрлық түрде өңделген фотосуреттерді қолданады, оларды жапондық консервациялық сападағы немесе жақсы қағаз Мулбериде қайталау арқылы жыртып, кері бұрып, басқа қабаттарды ашады, соның нәтижесінде үш өлшемді сурет пайда болады. Деколяждың киномысалы – испандық тәжірибелі кинорежиссер Антони Пиненттің жұмыстары, олардың әрқайсысы целлулоидтық пленкаларды қамтиды.

Дешираж

Дешираж (француз тілінен, déchirer: "жартылай ету") - қағазды үш өлшемді тіркеме жасау үшін қиындататын көркемдік стиль. Бұл – деколяждың бір түрі, түпнұсқа суретті кесу, ажырату және қабықтап алу арқылы физикалық түрде бөліп алу. Ромаре Биарден (1911 – 1988 ж.т.) – африкалық-американдық коллаж суретшісі деширажды абстрактілі экспрессионизм суреттерінің маңызды элементі ретінде пайдаланды. "Фотографиялық" дешираж (цифрлық фотосуреттердің қабаттарын жыртып, ерекше үш өлшемді бейне жасау) алғаш рет 2010 жылы Saatchi галереясындағы "Бүлек беру өнері" көрмесінде көрсетілді.