Кіріспе
USS Santee (CVE 29) (алғашқыда AO 29, кейін ACV 29) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сүйемелдеуші кемесі. Осы атпен екінші кеме, ол 1939 жылдың 4 наурызында «Esso Seakay» деп Maritime Commission шарты бойынша (MC корпус 3) Пенсильвания штатының Честер қаласындағы Sun Shipbuilding and Dry Dock Company компаниясында Чарльз Курц ханымның қолдауымен суға түсірілді. 1940 жылдың 18 қазанында АҚШ Әскери-теңіз күштеріне сатып алынып, 1940 жылдың 30 қазанында AO 29 ретінде қолданысқа енгізілді. Әскери-теңіз күштері сатып алуға дейін «Esso Seakay» батыс жағалауда Standard Oil of New Jersey (Esso) компаниясымен пайдаланылды. Коммерциялық қызметі кезінде ол мұнайды жылдам тасымалдау бойынша бірнеше рекордты орнатты. Оның бастапқы үлгісі T3 S2 A1 типіндегі танкер болды.
USS Santee (CVE 29) (originally launched as AO 29, then ACV 29) was an American escort carrier. The second ship with this name, it was launched on 4 March 1939 as Esso Seakay under a Maritime Commission contract (MC hull 3) by the Sun Shipbuilding and Dry Dock Company at Chester, Pennsylvania, sponsored by Mrs. Charles Kurz. It was acquired by the United States Navy on 18 October 1940 and commissioned on 30 October 1940 as AO 29. Prior to her acquisition by the Navy, Esso Seakay had been operated by Standard Oil of New Jersey (Esso) on the west coast. During her commercial service, she set several records for fast oil hauling. Her original model was a type T3 S2 A1 tanker.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Құрылысы аяқталғаннан кейін, Санти Атлантика мұхитында қызмет етті. 1941 жылдың 7 желтоқсанында американдық бейтараптық тоқтатылғанда, Санти Ньюфаундлендтегі NS Аргентиядағы құпия әуежайға мұнай тасымалдап бара жатқан еді. 1942 жылдың көктемінде Норфолк теңіз кемежайында Сантиді авианосецке түрлендіру жұмыстары басталды.
1942 жыл
1942 жылғы 24 тамызда "Санти" ACV 29 белгісімен эскорт-тасымалдаушы ретінде қолданысқа енгізілді, командирі – Уильям Сэмпл. ACV кемесі соншалықты асығыс жабдықталды, Норфолктан келген жұмысшылар оның сынақ кезінде әлі де бортында болды, ал палубалары заттармен толы болды. 8 қыркүйекте жаңарту жұмыстары аяқталғаннан кейін "Санти" 22-ші жұмыс тобына (TF 22) баяндады және 24 қыркүйекте оның ұшу палубасына алғашқы ұшақ қонды. Сынақтан өткен соң "Санти" 25 қазанда Бермудадан шығып, Африка жағалауына бағыт алды. Эскорт-тасымалдаушы 30 қазанда жолда жүргенде, катапультадан ұшырылған SBD Dauntless ұшағы ұшу палубасына тереңдік бомбасын тастады. Ол палубадан құлап, кеменің бау жағына жақын жерде жарылып, қашықтық өлшегіш пен іздеу шамдарының негізін қиратты және радар антенналарына зақым келтірді. Дегенмен, "Санти" 34.2 жұмыс тобымен (TG 34.2) өрбуін жалғастырды. 7 қарашада "Санти", "Родман", "Эммонс" және "Монаднок" бірлестіктен шығып, келесі күні таңертең Сафи, Француз Мароккосының жанындағы позицияны иеленді. "Санти" 13 қарашаға дейін ұшақтарды ұшырып, кемелерге отын құйды, содан кейін TG 34.2-ге қайта қосылып, Бермудаға оралды. Топ 22 қарашада сол аралдан шығып, екі күннен кейін Вирджиния штатының Хэмптон Роудс портына жетті.
1943 жыл
Сапар жөндеуден және құрғақ доктан кейін Санти 26 желтоқсанда эсминец Эберлмен бірге жолға шықты. 1943 жылдың 1 қаңтарында Санти Тринидадтың Порт-оф-Испания қаласына жетіп тоқтады. Екі күннен кейін ол Эберл мен Ливермормен бірге Бразилия жағалауына қарай жүзіп кетті. Ресифеде жолаушыларды түсіргеннен кейін ол 23.1.6 (TU 23.1.6) міндеттік тобына қосылып, теңізде жаудың сауда кемелері мен теңіз әрекетін шектеу үшін жұмыс істеді. Бір ай бойы оның ұшақтары суасты кемелеріне қарсы миссияларды және үнемі патрульдеуді жүргізді. 15 ақпанда эскорт-тасымалдаушы 21 ақпанға дейін Ресифеде қалды. Содан кейін, реттеліп жүргізілетін рейдтерді жалғастырып, Санти 21 ақпаннан 2 наурызға дейін жұмыс істеді, содан кейін тағы Ресифеге кірді. 4 наурызда теңізге шығып, ол жаңа әрекеттерге қатысты. 10 наурызда жеңіл крейсер Саванна мен эсминец Эберл Сантидің ұшақтары байқаған және голландтық сауда кемесі Карин деп болжамды жүк тасымалдаушы кемені тексерді. Ол неміс блокадасын бұзушы Кота Нопан (бұрынғы голландтық Кота Пинанг) болып шықты. Эберлдің борға түсу тобы кемеге жақындасқанда, тастап кетілген экипаж орнатқан жарылғыш заттар жарылып, сегіз борға түсуші қаза тапты. 15 наурызда Санти Норфолкке бағыт алып, 28 наурызда Хэмптон Роудсқа жетті. 13 маусымда қайтадан жолға шығып, Бэйнбридж, Овертон және МакЛиш эсминецтерімен бірге Санти 3 шілдеде Касабланкаға жетті. Төрт күннен кейін эскорт-тасымалдаушы бос кемелермен қайта оралатын конвоймен портынан шықты. Суасты кемелері байқалмады, бірақ оның "Авенджерлерінің" бірі Испанияда мәжбүрлі қонды, ал экипажы ұсталды. Сантидің кішкентай жұмыс тобы 12 шілдеде конвойдан бөлініп, Азор аралдарының оңтүстігіндегі нацистік суасты кемелеріне қарсы тәуелсіз жұмыс істеуге бұйрық алды. Ол 25 шілдеге дейін осы суасты кемелеріне қарсы жұмыста болды және екі Dauntless ұшағының құнымен жеті суасты кемесіне шабуыл жасады. 25-і күні ол батысқа қарай бет алған конвойға қосылды, ол 6 тамызда Вирджиния жағалауына жетті. 26 тамызда Санти Бэйнбридж және Грирмен бірге Атлантикаға қайта бағыт алып, екі күннен кейін Бермудаға жетті. Санти 29 тамыздан 13 қазанға дейін Бермудадан Касабланкаға және Хэмптон Роудсқа конвоймен тағы бір рейс жасады. 25 қазанда эскорт-тасымалдаушы шығыс жағалаудан Касабланкаға бағыт алып, 13 қарашада Дельпит бассейніне жетті. Келесі күні Касабланкадан шығып, 17 қарашада президент Франклин Д. Рузвельтпен бірге Айова линкорымен кездесті. Бірнеше күн бойы линкор мен оның эскорттарына әуеден қорғау қызметін атқарғаннан кейін, Сантиге Бискай шығанағына бару бұйрығы берілді, онда ол қараша айының соңына дейін суасты кемелеріне қарсы жұмыстармен айналысты. ТГ 21.11 ретінде Санти және төрт түтікті эсминецтердің үштігі 1-9 желтоқсан аралығында Солтүстік Атлантикада патрульдік сапарға шықты. Топ 10 желтоқсанда Норфолк теңіз портына келгеннен кейін таратылды, ал Санти 21 желтоқсанда Норфолктан ұшақтарын алып тастап, Техас линкорымен және бірнеше эсминецтермен бірге Нью-Йоркке бағыт алды. 22-28 желтоқсан аралығында эскорт-тасымалдаушы өзінің ангары мен ұшу палубасын Статен аралында P-38 Lightning истребительдерімен толтырды. 29 желтоқсанда конвоймен жолға шығып, ол Солтүстік Атлантиканы 9 қаңтарда Глазгоға жетіп, қарсылықсыз жүзіп өтті.
1944 жыл
P 38 жүгін түсірген соң, Санти 13 қаңтарда конвоймен Глазгодан шығып, 24 қаңтарда Норфолкке оралды. 13 ақпанда Норфолктан шығып, 18-19 ақпанда Панама каналынан өтіп, 28 ақпанда Сан-Диегоға жетті. Сол жерде ол Пёрл-Харборға жеткізу үшін 300 әскери-теңізші және теңіз жауынгерлері мен 31 ұшақты қабылдады. Сонымен қатар, ол 24 Grumman F4F Wildcats және Grumman TBF Avengers ұшақтарын өзінің әуе тобы ретінде алды. 2 наурызда Сан-Диего шығанағынан шығып, 9 наурызда Пёрл-Харборға келгенде, Санти кемедегі ұшақтар мен әскерилерді түсірді. Сангамон, Суане, Ченанго және Санти, барлығы бұрынғы жанармай құю кемелері, 15 наурызда Пёрл-Харбордан жойғыштармен бірге оңтүстік-батысқа қарай бет алды. Carrier Division 22 (CarDiv 22) деп аталған олар 27 наурызда АҚШ-тың Бесінші флотының жылдам әрекет ететін авиациялық кемелеріне қосылып, Палау аралдарына қарай жылдамдықпен батысқа қарай бет алды. Сол жерде CarDiv 22 ұшақтары 4 сәуірде Жаңа Гебрид аралдарындағы Эспириту-Сантоға бағыт алғанға дейін осал танкерлердің үстінен күзеттік ұшулар жасады. Жаңа Гвинея кампаниясының соңғы кезеңінде Санти 7-10 сәуірде Эспириту-Санто маңында отынмен және азық-түлікпен қамтамасыз етті, содан кейін 13 сәуірде Соломон аралдарындағы Пурвис шығанағына бағыт алды. CarDiv 22 16 сәуірде CarDiv 24 және эсминецтер эскадрильясына қосылып, Жаңа Гвинеяға бағыт алды. Санти әуе тобының ұшақтары жаудың 100 ұшағын жоюға және 24 сәуірде Манус аралына, Адмиралтействоға ұшып кету алдында, жаудың әуежайларын қиратуға көмектесті. Келесі күні Зеадлер портына келген ол және оның бауырлары отын мен азық-түлік алды, содан кейін 26 сәуірде Голландияға (қазіргі Жаяпура) қайта бағытталды. 12 мамырдан 1 маусымға дейін ол өзінің әуе күштерін 66 F4U Corsair және 15 F6F Hellcat ұшақтарымен және 21-ші теңіз авиациялық тобының (MAG 21) әскерилерімен алмастырды. 2 маусымда CarDiv 22 Маршалл аралдарындағы Кваджалейн атоллына қарай солтүстікке қарай бағыт алды. 4 тамызда Санти жаңадан басып алынған Гуамға жетті. MAG 21 ұшақтарының 81 ұшағы қайта басып алынған аралдан ұшқан алғашқы ұшақтар болды. Мануста оқу-жаттығулар мен өзінің ұшақтарын қайтадан кемеге тиегеннен кейін, Санти 10 қыркүйекте жолға шығып, Мапиа аралының жанында TF 77 тобымен кездесті. Молукка аралдарындағы Моротайда оның "Авангерлері" жаудың жердегі нысандарын бомбалады. Бір ұшақ жаудың қолына түсіп жоғалып кетті, бірақ Сантидің өзі жапондықтармен тікелей қақтығысқа түспеді. 1 қазанда ол Зеадлер портына оралды. 12 қазанда Манустан шығып, Санти және онымен бірге келген жауынгерлер 20 қазанда Филиппин суларына жетті. Сол күні таңертең оның артиллериялық ұшақтары әуе шабуылы кезінде жаудың бір ұшағын атып түсірді, ал оның ұшақтары тағы екеуін жоқ қылды. 25 қазан күні сағат 07:36-да Санти бес "Авангер" және сегіз "Уайлдкетс" ұшағын жапондық кемелерге қарсы шабуыл жасау үшін жіберді, олар солтүстікке қарай 193 шақырым (120 миль) қашықтықта болды. Сағат 07:40-та бомба тасымалдайтын камикадзе ұшағы ұшу палубасына құлап, ангар палубасына зақым келтірді. 07:56-да жапондық суасты қайығынан атылған торпеда кемеге соқтығысып, бірнеше бөліктерін су басып, 6 градусқа еңкейді. Тез арада жөндеу жұмыстары 09:35-ке дейін аяқталды. 18-27 қазан аралығында Санти ұшақтары 31 жапон ұшағын атып түсірді және 377 рет ұшу кезінде зақым келтіргеннен басқа, бір оқ-дәрі кемесін баттырды. 31 қазанда ол уақытша жөндеу үшін Зеадлер портына тоқтады. 9 қарашада қайтадан жолға шығып, 19 қарашада Пёрл-Харборға жетті. Кемеде 98 теңіз жауынгерін АҚШ-қа тасымалдау үшін қосымша жөндеу жұмыстары жүргізілді. Санти жылды соғыста алған зақымдануларын жөндеумен және жалпы жөндеумен аяқтады.
1945 жыл
Сан-Диегода жөндеуден өткен соң, эскорт тасымалдағыш 1945 жылғы 31 қаңтарда Гавайиге қарай жолға шығып, 8 ақпанда Перл-Харборға жетті. 7 наурызда ол Батыс Каролинадағы Улитиге бағыт алды. 19 наурызда зәкірленгенге дейін, армия генерал-лейтенанты Миллард Ф. Хармонды алып бара жатқанда жоғалған B-24 Liberator іздеуіне көмектесу үшін бағытын өзгертті. Екі күннен кейін Санти Лейте шығанағына қарай жүзіп кетті. 27 наурызда Санти Филиппиннен шығып, Окинава Гунтодағы мақсатты аймаққа, Окинава Джимаға шабуыл жасау үшін оңтүстік көлік топтары Дог пен Езиге әуеден қамтамасыз етуді қамтамасыз етті – бұл Тынық мұхиты соғысының ең ірі бірлескен операциясы болды. 1945 жылғы 1 сәуірде, Пасха күні, Санти Окинаваға қоныс аударған американдық жер күштеріне тікелей қолдау көрсетті және ол 8 сәуірге дейін осы міндетін жалғастырды, содан кейін британдық тасымалдағыштарға қарсыластың Сакисима Гунто әуеайлақтарын пайдаланудан бас тартуға көмектесті. 42 күн қатарынан таң атқан сайын, Сантидің ұшақтары Шығыс Қытай теңізіндегі мақсатты секторлар үстінен ұшып, Окинаваға күнделікті қолдау көрсету үшін оралды. 16 маусымда Санти Кюсюде (Жапония) белгіленген нысаналарға қарсы истребитель-бомбардировщик миссиясын бастады. Сол күні Окинавадан шығып, 19 маусымда Лейте шығанағына жетіп, онда кішігірім жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1 шілдеде қайтадан шығып, 5-14 шілде аралығында Окинаваның батысында мина тазалау операцияларын жүргізді. 7 шілдеде ұшақтың құйрық ілмегі сынған, ол барлық кедергілерді жойып, тұрақтанған ұшақтардың арасында соқтығысып, өртке себеп болды. Төрт истребитель және екі торпедалық бомбалаушы ұшақ құлатылды, алты торпедалық бомбалаушы ұшақ ұшуға жарамсыз деп танылды, ал тұрақтанған ұшақтың бір ұшқышы қаза тапты. Санти 15 шілдеде арнайы топтан бөлініп, Гуамға қарай жүзіп, төрт күннен кейін Апра портына жетті. Ұшу палубасын жөндеуден және жалпы күтімнен кейін, 5 тамызда эскорт тасымалдағыш Сайпанға қарай жолға шықты, сол аралдан ұшып келген эскадрильялар үшін авианосецтік ұшақтарды оқытумен айналысты. 9 тамызда Сайпан портына зәкірлеп, 13 тамызда Филиппинге қарай жолға шықты. Санти 15 тамызда Жапонияға қарсы соғыс қимылдарының тоқтағаны туралы хабар алды және екі күннен кейін Лейте штатындағы Сан-Педро шығанағына жетіп, кемеге отырды. 4 қыркүйекте Кореяға сондағы басқыншы күштерді қолдау үшін барған кезде Сантиге бұрынғы соғыс тұтқындарын эвакуациялау үшін Формозаның солтүстігіне баруды тапсырды. 5 қыркүйекте эскорт тасымалдағыш Кретчмерден 155 офицер мен британиялық және үнді әскерінің сарбаздарын қабылдады. Бұл жауынгерлерді 1942 жылы Малайяда жапондықтар тұтқынға алған болатын. Оларға медициналық көмек көрсетіліп, ангар палубасына орналастырылды. Келесі күні Санти Финч пен Бристерден қосымша адамдарды жинап, барлығы 322 офицер мен сарбаз құрады. Олардың ішінде Батан мен Коррегидорға тұтқындалған 30 американдық әскери және әскери-теңіз офицерлері мен сарбаздары, Явада тұтқындалған Голландия армиясы мен сауда флотының 10 офицері мен сарбаздары бар еді. 9 қыркүйекте Санти 477 эвакуацияланғандарды Манила шығанағына түсірді. Бес күннен кейін Санти Манила шығанағынан шығып, Окинаваға қарай жүзіп, 19 қыркүйекте Бакнер шығанағына жетіп, зәкір салды. Келесі күні қайтадан жолға шығып, 22 қыркүйекте Санти Жапонияның Хонсю штатындағы Ваканоура Ванға жетті. 24-26 қыркүйек аралығында Санти жағалау бойымен жүзіп, Уакаямаға қоныс аударған оккупациялық күштерді әуеден қамтамасыз етті.
Соғыстан кейінгі
Санти 3 қазанда Ваканоура Ваннан шығып, 6 қазанда құрамын тастап, кеменің эскорт тасымалдағышқа айналғаннан кейін алғашқы командирі болған контр-адмирал Уильям Д. Сэмплді алып бара жатқан жоғалған PBM Mariner ұшақ қайығын іздеу үшін шықты. 20 қазанда Санти Окинаваға жолға шығып, екі күннен кейін Бакнер шығанағына жетті. 23 қазанда Санти Перл-Харборға жолға шықты, 4 қарашада 375 жолаушыны түсірді. Келесі күні Санти "Солғай кілем" операциясындағы рөлін жалғастырып, батыс жағалауға бағыт алған 18 теңізшіні кемеге мінгізді. 11 қарашада Сан-Диегоға тігізіп, 26 қарашаға дейін сонда болды, содан кейін Гуамға қосымша "Солғай кілем" міндетін орындау үшін жолға шықты. 1946 жылғы 27 ақпанда Санти Сан-Диегодан шығып, 25 наурызда Панама каналы арқылы Бостон портына жетті. CVE 21 қазанда резервке қойылды. Санти 1955 жылғы 12 маусымда CVHE 29 ретінде эскорттік тікұшақ тасымалдағыш кемесі ретінде қайта жіктеліп, 1959 жылғы 1 наурызда Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды. 5 желтоқсанда ол Master Metals компаниясына металл тескісі үшін сатылды.
Марапаттар
Санти екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін тоғыз шайқас жұлдызы және Президенттік бірлік наградасын алды.