Кіріспе
Кальцитонин – адам және басқа хордалы жануарлардың қалқанша безіндегі парафолликулярлық жасушалар (С жасушалары деп те аталады) бөліп шығаратын 32 аминқышқылынан тұратын пептид гормоны. Ол қандағы кальцийдің (Ca2+) деңгейін төмендетіп, паратиреоид гормонының (ПТГ) әсеріне қарсы тұрады. Адамдарда оның маңыздылығы басқа жануарларға қарағанда толыққанды анықталмаған, себебі ол әдетте кальцийдің қалыпты гомеостазын реттеуде маңызды рөл атқара бермейді. Ол кальцитонинге ұқсас ақуыз отбасысына жатады. Дәстүрлі түрде кальцитонин тирокальцитонин деп те аталып келген.
Calcitonin is a 32 amino acid peptide hormone secreted by parafollicular cells (also known as C cells) of the thyroid (or endostyle) in humans and other chordates in the ultimopharyngeal body. It acts to reduce blood calcium (Ca2+), opposing the effects of parathyroid hormone (PTH). Its importance in humans has not been as well established as its importance in other animals, as its function is usually not significant in the regulation of normal calcium homeostasis. It belongs to the calcitonin like protein family. Historically calcitonin has also been called thyrocalcitonin.
Ашылу
Кальцитонинді алғаш рет 1962 жылы Дуглас Гарольд Копп пен Б. Чейни Канаданың Британдық Колумбия университетінде тазартты. Бастапқыда оны паратиреоид безі бөліп шығарады деп есептелген, бірақ Иэн Макинтайр және оның Лондондағы Корольдік аспирантуралық медициналық мектебіндегі командасы оның қалқанша безінің парафолликулярлық жасушаларынан шығатынын анықтады. Доктор Копп ашқан гормонды кальцитонин деп атады, себебі ол "кальцийдің қалыпты тонусын сақтауда" рөл атқарады.
Белсенді заттың жалпы сипаттамалары
Салмон кальцитонині тез сіңіріліп, шығарылады. Дәрілік зат енгізілгеннен кейін бірінші сағаттың ішінде плазмадағы ең жоғары концентрацияға жетеді. Жануарлар зерттеулері көрсеткендей, кальцитонин парентеральді енгізілгеннен кейін негізінен бүйректе протеолиз арқылы метаболизденеді. Метаболиттер кальцитонинге тән биологиялық белсенділікке ие емес. Адамдарға тері астына және бұлшық етке инъекция жасағанда биологиялық қолжетімділік жоғары және екі тәсілмен де шамалас (71% және 66%). Кальцитониннің сіңірілуі мен жартылай ыдырау уақыты сәйкесінше 10–15 минут және 50–80 минутты құрайды. Салмон кальцитонині негізінен және дерлік толығымен бүйректерде ыдырайды, нәтижесінде фармакологиялық белсенді емес молекула фрагменттері пайда болады. Сондықтан, бүйрек жеткіліксіздігінің соңғы сатысындағы науқастарда метаболикалық клиренс сау адамдарға қарағанда әлдеқайда төмен. Дегенмен, осы тұжырымның клиникалық маңызы белгісіз. Плазма ақуыздарымен байланысу 30% - 40% құрайды.
Пациенттердегі сипаттамалары
Кальцитониннің тері асты берілген дозасы мен плазмадағы ең жоғары концентрациясы арасында байланыс бар. 100 ББ кальцитонин парентеральді түрде енгізілгеннен кейін, плазмадағы ең жоғары концентрация шамамен 200-400 пг/мл аралығында болады. Қан деңгейінің жоғарылауы құсу, лоқсып құсу және секреторлық диареяның көбеюімен байланысты болуы мүмкін.
Клиникалық қауіпсіздік туралы клиникалық алдын ала мәліметтер
Зертханалық жануарларда дәстүрлі ұзақ мерзімді токсикалық, репродуктивтік, мутагендік және канцерогендік зерттеулер жүргізілді. Салмон кальцитонинінде эмбриотоксикалық, тератогендік және мутагендік әсерлер жоқ. 1 жыл бойы синтетикалық лосось кальцитонинін алған егеуқұйрықтарда гипофиз аденомасының көбеюі байқалған. Бұл түрге тән әсер деп есептеледі және клиникалық тұрғыдан маңызды емес. Салмон кальцитонині плаценталық тосқауылдан өтпейді. Сүт емізетін жануарларда кальцитонин қолданғанда сүт өндірісінің төмендеуі анықталған. Кальцитонин сүтке шығады.
Фармацевтикалық өндіріс
Кальцитонин балықтардың, әсіресе, лососьтың ультимаборанхиальді бездерінен (қалқанша безге ұқсас бездер) бөліп алынды. Лосось кальцитонині адам кальцитониніне ұқсас, бірақ одан белсендірек. Қазіргі таңда оны рекомбинантты ДНҚ технологиясымен немесе химиялық пептид синтезі арқылы өндіреді. Синтетикалық және рекомбинантты пептидтердің фармакологиялық қасиеттері сапалық және сандық тұрғыдан эквивалентті екені көрсетілді. Жақында өткізілген клиникалық зерттеуде кальцитонинді тері астына инъекциялау, osteoporosis асқынуымен 2-ші типті диабеті бар әйелдерде сүйек сыну жиілігін азайтып, сүйек массасының жоғалуын баяулатты. Маниясы бар пациенттерге кальцитонинді тері астына енгізу нәтижесінде тітіркену, эйфория және гипербелсенділік айтарлықтай төмендеді, сондықтан кальцитонин биполярлық бұзылысты емдеуде үміт береді. Дегенмен, кальцитониннің осы потенциалды қолданылуы туралы қосымша зерттеулер жарияланбаған.
Зерттеу
Сальмон кальцитонинінің инъекциялық және мұрынға шашыратылатын дозалық түрлеріне қоса, осы пептидтің инвазивті емес ауыздық түрлері қазіргі кезде клиникалық зерттеулерден өтуде. Бұл пептидтің қан сарысуындағы қысқа жартылай ыдырау мерзімі плазмадағы концентрацияны арттыруға бірнеше әрекет жасалды. Пептид трансклеткалық жол арқылы сіңіруді күшейтетін макромолекуламен комплекстелген, сондай-ақ пептидті асқазан-ішек жолының (АІЖ) қатал pH және ферменттік ортасынан қорғайды. Бұл комплекстеу әлсіз, ковалентті емес және қайтымды, ал дәрі химиялық құрамы өзгермейді. Ішек арқылы өткесімен, жеткізуші зат пептидтен ажыратылады. Ауызға қабылдауға арналған кеңінен зерттелген препараттардың бірі – 5 CNAC ауыздық кальцитонинінің динатрий тұздары. Бұл жаңа ауыздық платформа әртүрлі сатылардағы клиникалық сынақтарда жақсартылған фармакокинетикалық профиль, жоғары биожетімділік, жақсы қауіпсіздік және әсіресе постменопаузалық сүйек жоғалуының емдеуінде мұрындық кальцитонинмен салыстырмалы тиімділік көрсетті.