Кіріспе

Ирландиялық математик

Роберт Адрейн (30 қыркүйек 1775 – 10 тамыз 1843) – АҚШ-та математик ретінде танымал болған ирландиялық саяси қуғынға ұшыраған. Ол 1798 жылғы көтерілісте республикалық көтерілісшілерді басқарғаннан кейін Ирландиядан кетіп, Нью-Джерси және Пенсильвания штаттарына қоныс аударды. Натаниел Боудичпен бірге ол Америкада түпнұсқа математикалық зерттеулерді жариялаған алғашқы ғалымдардың бірі болып есептеледі. Бұл оның жер өлшеу мәселесімен айналысқанда ең кіші квадраттар әдісін жасауымен байланысты (Карл Фридрих Гаусске тәуелсіз жарияланған қателіктердің экспоненциалдық заңының екі дәлелінде), және осы еңбегі үшін ол есімдері тарихқа енді. Оның қолданбалы математикалық қызығушылықтары физика, астрономия және геодезия салаларын қамтыды. Оның көптеген математикалық зерттеулері Жердің пішініне қатысты болды.

Өмірбаян

Адрен Ирландияның Антрим графтығындағы Каррикфергус қаласында дүниеге келген. Оның әкесі француз гугеноттарының ұрпағы, мектеп мұғалімі және математикалық құралдар жасаушы болған. Адрен он бес жасқа дейін жақсы білім алды, бірақ содан кейін екі ата-анасы да қайтыс болды. Ол өзін және төрт бауырларын асырау үшін әкесінің орнына ұстаздыққа тұрып, жеке сабақтар берді. Британдық корона әскерлерімен болған қақтығыста ол өзінің бір әріптесінен жарақат алды, жанында болды. Денсаулығына келген соң, басына сыйлық қойылған Адрен жұбайы мен нәрестесімен Америкаға қашып кетті. "Аналист" журналының бірінші томы сол кезге дейін АҚШ-та жарық көрген математикалық еңбектердің ең жақсы жинағы деп есептелді. Бұл жинаққа Адреннен бөлек Натаниел Боудич, Роберт Паттерсон, Джон Гаммер және Фердинанд Рудольф Хасслер де үлес қосты. Ал келесі жылы ол Колумбияда Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1827 жылдан бастап Пенсильвания университетінде математика профессоры болды. 1825 жылы Адрен кең оқырман қауымын қамтитын, сәл сәттірек "Математикалық күнделік" басылымын құрды, ол 1832 жылға дейін жарық көрді. 1834 жылы Пенсильвания университетінен сыныптағы тәртіпсіздіктер (студенттердің орындықтарды аударып, жұмыртқа лақтыруы) себептерімен отставкаға кетуі сұралды. Ол Нью-Брансуикке оралды. Ол мектеп бөлмесін жалға алып, 1836 жылға дейін жеке сабақтар берді. Нью-Брансуиктегі жергілікті тізілімдерде 1830 жылдары оның Кэролайн және оның ұлы Альфред есімді әйелді құлдыққа ұстағаны көрсетілген. 1836 жылдан кейін ол Нью-Йоркке оралып, Колумбия колледжінің грамматикалық мектебінде сабақ берді. 1840 жылы Нью-Брансуикке зейнеткерлікке шығып, үш жылдан кейін қайтыс болды. Адрен конгрессмен Гарнет Б. Адреннің әкесі болды. Оның есімі Ольстер тарихы шеңберінің бастамасымен Каррикфергуста орнатылған көк тақтамен мәңгіленді.