Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық композитор (шамамен 1325 – 1397)
Италиялық Треченто композиторы, кейде Магистр Франциск ретінде танымал
Italian composer (c. 1325 – 1397)
the Italian Trecento composer sometimes known as Magister Franciscus
Франческо Ландини (шамамен 1325 немесе 1335 – 2 қыркүйек 1397; сондай-ақ көптеген аттармен белгілі) – итальян композиторы, ақын, органшы, әнші және аспап жасаушы, соңғы орта ғасыр музыкасындағы Треченто стилінің маңызды тұлғасы болды. XIV ғасырдың екінші жартысындағы ең құрметті композиторлардың бірі, ол Италиядағы ең танымал композитор еді.
Francesco Landini (c. 1325 or 1335 – 2 September 1397; also known by many names) was an Italian composer, poet, organist, singer and instrument maker who was a central figure of the Trecento style in late Medieval music. One of the most revered composers of the second half of the 14th century, he was by far the most famous composer in Italy.
Атауы
Франческоның есімі ортағасырлық қолжазбалар мен құжаттарда көптеген нұсқаларда тіркелген, оның ішінде Франческо дельи Органи, Франческо-ил-Чиеко, Франческо-да-Фиренце, Магистр Франциск де Флоренция, Магистр Франциск Коэкус Хоргандиста де Флоренция, Франческо дельи Органи және Чехус де Флоренция. Қазіргі ғалымдар Франческо Ландини отбасының мүшесі болған деген пікірді қабылдамайды және композиторды атау үшін "Франческо дельи Органи" немесе "Франческо дельиоргани" (органшы Франческо), "Франческо да Флоренция" және "Франческо ил Чиеко" немесе "Франческус цекус" (соқыр Франческо) аттарын пайдалануды ұсынады. "Ландини" немесе "Ландино" тегі 14 ғасырдың ешбір дерегінде де, 15 ғасырдың екіншілік сілтемелерінде де композитормен байланыстырылмаған. Франческоны Ландини отбасына оның болжамды әкесі арқылы байланыстыратын дәлелдер, оны Филиппо Виллани қарапайым өмір сүрген суретші деп көрсеткен, енді өнер тарихшылары тарапынан қабылданылмайды. Сондықтан суретші Жакопо дель Касентино (бұрын "Жакопо Ландино" деп те аталған) оның әкесі болды деген немесе Кристофоро Ландино оның шөбересі болды деген мәлімдемелер де қолдау таппайды. Кристофороның өзінің шежіресінде "Ландо ди Нато" арқылы Франческоны ата-тегі ретінде көрсетіп, "Ландини" тегін қабылдауы ғасырлар бойы ғалымдардың композиторды Франческо Ландини немесе Ландино деп атауына себеп болды.
Francesco's name is recorded in many variants throughout medieval manuscripts and documents, including, Francesco degli Organi, Francesco il Cieco, Francesco da Firenze, Magister Franciscus de Florentia, Magister Franciscus Coecus Horghanista de Florentia, Francesco degli orghani and Cechus de Florentia. Modern scholars no longer accept the idea that Francesco was a member of the Landini family and prefer to use the names "Francesco degli Organi" or "Francesco degliorghani" (Francesco of the organs), "Francesco da Firenze'"(Francesco of Firenze), and "Francesco il Cieco" or "Franciscus cecus" (Francesco the blind) to refer to the composer. The surname "Landini" or "Landino" has not been linked to the composer in any sources of the 14th century nor in secondary references in the 15th century. The evidence linking Francesco to the Landini family via his presumed father, who was identified by Filippo Villani as a painter who lived a simple life is no longer accepted by art historians. It can therefore also no longer be maintained that the painter Jacopo del Casentino (formerly also referred to as "Jacopo Landino") was his father or that Cristoforo Landino was his great nephew. It was Cristoforo's naming of Francesco as an ancestor when he connected himself to an ancestor "Lando di Nato," taking on the family name of "Landini" that has caused centuries of scholars to call the composer Francesco Landini or Landino.
Контекст және дереккөздер
Франческоның өмірі туралы мәліметтер шашыраңқы және нақты анықтауға болатын фактілердің саны аз, бірақ Флоренция мұрағаттарын зерттеулерге көбірек ден қойылған сайын, оның өмірінің жалпы жоспары белгілі бола бастады. Оның өмірбаянына қатысты бастапқы деректердің көп бөлігі 1385 жылы Флоренцияның танымал азаматтары туралы жазған, шамамен 1325 жылы туған жылнамашы Филиппо Вилланидің кітабынан алынған.
Details of Francesco's life are sketchy and few facts can be established with certainty, but the general outline has begun to take shape as more research has been done, especially into Florentine records. Most of the original biographical data on him comes from a 1385 book on famous Florentine citizens by chronicler Filippo Villani, who was also born approximately 1325.
Өмір және мансап
Ландини, әлде Флоренцияда, әлде Кристофоро Ландиноның айтуынша Фиезоледе туған болуы мүмкін. Бала кезінен көзі көрмей қалған (қызылша ауруының салдарынан), Ландини өмірінің басында музыкаға берілді, көптеген аспаптарды – оның ішінде лютняны, сондай-ақ ән салу, өлең жазу және композиция өнерін меңгерді. Виллани өзінің жылнамасында Ландинидің аспаптардың ойлап табушысы болғанын, соның ішінде лютня мен псалтеридің ерекшеліктерін біріктірген және бандураның атасы саналатын "syrena syrenarum" деп аталатын аспапты да ойлап тапқанын айтқан. Жасырақта болса да, Ландини 1350-ші жылдардың басында белсенді болды және ол Петраркаға жақын болған болуы мүмкін. Вилланидың сөзіне сүйенсек, Ландиниге Кипр королі лавр тәжі сыйлаған, ол 1360-шы жылдары бірнеше рет Венецияда болған. Ландини 1370 жылға дейін Солтүстік Италияда болған болуы керек. Оның кейбір музыкалық шығармалары да осыған нұсқайды: белгілі бір "Франциск" мотеті 1368-ден 1382-ге дейін Венеция дожы болған Андреа Контариниге арналған; сонымен қатар оның туындылары Солтүстік Италия деректерінде жақсы ұсынылған. 1361 жылы Флоренциядағы Санта-Тринита монастырында, ал 1365 жылдан бастап Сан-Лоренцо шіркеуінде органшы болып жұмыс істеді. Вилланидың айтуынша, ол өз заманының саяси және діни дауларына белсенді қатысқан, бірақ Флоренция билігінің құрметіне ие болған көрінеді. Ландини Треченто дәуірінің көптеген итальян композиторларын білген, соның ішінде Санта-Тринитада байланысқан Лоренцо да Флоренце және 1370-ші жылдары танысқан Андреас да Флоренцияны. 1375 жылға дейін немесе одан кейін Андреас оны Флоренциядағы Сервиттер үйінде орган салуға кеңесші ретінде шақырған. Сақталған құжаттардың арасында аспапты реттеуге кеткен үш күн ішінде олар ішкен шараптың квитанциялары бар. Ландини 1379 жылы С.Аннунциатадағы жаңа органның құрылысына көмектесті, ал 1387 жылы Флоренция соборында тағы бір орган салу жобасына қатысты. Ол Флоренциядағы Сан-Лоренцо шіркеуінде жерленген. Оның 19-шы ғасырға дейін жоғалған, бірақ қазір шіркеуде қайтадан қойылған қабір тасында оның портативті органмен суреті бейнеленген.
Landini was most likely born in Florence, though Cristoforo Landino gave his birthplace as Fiesole. Blind from childhood (an effect of contracting smallpox), Landini became devoted to music early in life, and mastered many instruments, including the lute, as well as the art of singing, writing poetry, and composition. Villani, in his chronicle, also stated that Landini was an inventor of instruments, including a stringed instrument called the 'syrena syrenarum', that combined features of the lute and psaltery, and it is believed to be the ancestor of the bandura. Despite his young age, Landini was already active in the early 1350s and it is likely that he was very close to Petrarch. According to Villani, Landini was given a crown of laurel by the King of Cyprus, who was in Venice for several periods during the 1360s. Landini probably spent some time in northern Italy prior to 1370. Evidence in some of his music also points to this: a motet by a certain "Franciscus" is dedicated to Andrea Contarini, who was Doge of Venice from 1368 to 1382; and in addition, his works are well represented in northern Italian sources. He was employed as organist at the Florentine monastery of Santa Trinità in 1361, and at the church of San Lorenzo from 1365 onward. He was heavily involved in the political and religious controversies of his day, according to Villani, but he seems to have remained in the good graces of the Florentine authorities. Landini knew many of the other Italian composers of the Trecento, including Lorenzo da Firenze, with whom he was associated at Santa Trinità, as well as Andreas da Florentia, whom he knew in the 1370s. Around or shortly after 1375, Andreas hired him as a consultant to help build the organ at the Servite house in Florence. Among the surviving records are the receipts for the wine that the two consumed during the three days it had taken to tune the instrument. Landini also helped build the new organ at SS Annunziata in 1379, and in 1387 he was involved in yet another organ building project, this time at Florence Cathedral. He is buried in the church of San Lorenzo in Florence. His tombstone, lost until the 19th century and now again displayed in the church, contains a depiction of him with a portative organ.
Музыка
Ландини итальяндық Треченто стилінің ең көрнекті өкілі болды, кейде оны «Италиялық ars nova» деп те атайды. Оның шығармаларының басым бөлігі діни емес, әлемдік сипатта болды. Оның қасиетті музыка жазғаны туралы мәліметтер бар болғанымен, оның ешқайсысы бізге жеткен жоқ. Бізге екі дауысты 89 баллада, үш дауысты 42 баллада, сондай-ақ екі және үш дауысты нұсқалары сақталған тағы тоғыз баллада жетті. Балладалардан басқа, мадригалдардың да аз ғана саны сақталған. Ландини көптеген шығармаларының мәтінін өзі жазған деп саналады. Оның шығармалары, ең толық түрі Сквариалюпи кодексінде сақталған, 14 ғасырдағы барлық итальян музыкасының шамамен төрттен бірін құрайды.
Landini was the foremost exponent of the Italian Trecento style, sometimes also called the "Italian ars nova". His output was almost exclusively secular. While there are records that he composed sacred music, none of it has survived. What have survived are eighty nine ballate for two voices, forty two ballate for three voices, and another nine which exist in both two and three voice versions. In addition to the ballate, a smaller number of madrigals have survived. Landini is assumed to have written his own texts for many of his works. His output, preserved most completely in the Squarcialupi Codex, represents almost a quarter of all surviving 14th century Italian music.
Мұра
Оның композитор ғана емес, әнші, ақын, органшы, философ және Флоренцияның ынталы азаматы ретіндегі даңқына көптеген заманауи жазушылар куәлік етеді, әсіресе Джованни да Прато өзінің "Paradiso degli Alberti" кітабында. 1389 жылы жазылған бұл кітапта қысқа әңгімелер бар, олардың біреуін Ландинидің өзі айтқан деген болжам бар. Оның музыкасы тыңдаушыларды қатты әсер еткендіктен, жазушылар "оның мелодияларының әдемілігі жүректерді жарып шығарарлықтай" дейді. Ландини – Ландини каденциясының (немесе Ландино алтыншысының) атаушысы, бұл каденциялық формула, онда гамманың алтыншы сатысы (субмедиант) жетекші нота мен тоникадағы аяқталуы арасына енгізіледі. Дегенмен, бұл каденция оның тудырған нәрсесі де емес, оның музыкасына ғана тән де емес; оны сол дәуірдегі көптеген полифониялық музыкада және 15 ғасырға дейін (мысалы, Жиль Биншуа әндерінде) кездестіруге болады. Герарделло да Флоренце – бұл каденцияны қолданған ең ерте композитор, оның шығармалары бізге жеткен. Бірақ Ландини осы формуланы өзінің барлық музыкасында тұрақты түрде қолданғандықтан, орта ғасырлардан кейін пайда болған атау дұрыс.
Numerous contemporary writers attest to his fame, not only as a composer, but as a singer, poet, organist, philosopher, and passionately devoted citizen of Florence, notably Giovanni da Prato, in his book Paradiso degli Alberti. This book, written in 1389 contains short stories, one of which supposedly was related by Landini himself. His reputation for moving an audience with his music was so powerful that writers noted "the sweetness of his melodies was such that hearts burst from their bosoms." Landini is the eponym of the Landini cadence (or Landino sixth), a cadential formula whereby the sixth degree of the scale (the submediant) is inserted between the leading note and its resolution on the tonic. However this cadence neither originated with him, nor is it unique to his music; it can be found in much polyphonic music of the period, and well into the 15th century (for example in the songs of Gilles Binchois). Gherardello da Firenze is the earliest composer to use the cadence whose works have survived. Yet Landini used the formula consistently throughout his music, so the eponym—which dates from after the medieval era—is appropriate.