Кіріспе

Фокс-терьерлер – терьер тұқымына жататын екі түрлі иттің арасы: тегіс жүнді фокс-терьер және сымды жүнді фокс-терьер. Бұл екі тұқым да 19-шы ғасырда британдық терьерлердің ертерек түрлерінен тараған бірнеше иттің ұрпақтары болып қалыптасты және басқа да қазіргі ақ жүнді терьер тұқымдарымен байланысты. Сонымен қатар, осы екі негізгі фокс-терьерден бірнеше тұқым бөлініп, жеке мойындалды, олардың ішінде Джек Рассел терьері, миниатюралық фокс-терьер және егеуқыр терьері бар. Сымды және тегіс жүнді фокс-терьерлер ұқсас қасиеттерге ие, ең басты айырмашылықтары – жүні мен түсінде. Олар сұлулық конкурстарында, әсіресе Америкада, өз Отанынан гөрі көбірек көзге түседі.

Тарих

1577 жылы ағылшын дәрігері Джон Каюс өзінің "Ағылшын итттері" атты еңбегінде ағылшын терьерін сипаттады. 18 ғасырда барлық терьерлердің жүні сымды және түсі қара-қоңыр болғандығы туралы мәліметтер бар. Ақ терьер туралы ең алғашқы жазба 1790 жылы полковник Томас Торнтонға тиесілі Пич есімді итке қатысты. 20 ғасырдың басындағы иттер туралы жазғандар Пичтің терьер мен грейхаундтың буданы болғанын болжады, осылайша осы түс тұқымға енген. 19 ғасырдың басында қазіргі фокс-терьерді өсіру тәжірибесі туралы көп мәлімет жоқ. Дегенмен, бигль, ежелгі ағылшын бульдогы, ағылшын ойыншық терьеры, пойнтер және тіпті далматин тұқымның қалыптасуы мен тұрақтандырылуында қолданылған деп есептеледі. 1870 жылдан бастап фокс-терьерлердің толық әулет ағашы бар. Үш ит – Олд Жок, Трап және Тартар – қазіргі ақ терьер тұқымдарының көптеген нұсқаларының ата-бабалары болып саналады. Олд Жок қара-қоңыр терьерден, ал Трап реверенд Джон "Джек" Расселлдің итттерінен шыққан. Кейін Расселлдің құрметіне Джек Расселл терьері деген тұқым аталды. Осы итттермен қатар, Олд Тип есімді тағы бір ит қазіргі сымды (Wire) фокс-терьердің атасы деп саналады. Осы кезеңдегі терьерлердің аяқтары қысқа, денесі мықты, бассүйегі кең болған. Олар түлкі аулауда қолданылып, ағылшын фоксхаундтарымен бірге ұсталған, түлкіні қуып шығару қабілеттері үшін өсірілген. Бірте-бірте аулау қарқыны артты, 18 ғасырдың соңында терьерлер жылдамдық үшін ұзын аяқтармен өсірілді. Алайда, олардың мөлшері артқандықтан, фокс-терьер бастапқы мақсатына сай қолдануға тым үлкен болып кетті, ал түлкі аулауда қолданылуы азайды. Англияның Фокс-терьер клубы 1876 жылы құрылды, ал тоғыз жылдан кейін Американың Фокс-терьер клубы құрылды, ол Америка Кеннел клубының мүшесі болған алғашқы тұқымдық мамандану клубы болды. Иттерді көрсететін шоулардың танымалдылығы артып, фокс-терьер селекциялық өсірудің нәтижесі болды. Мысалы, 1949 жылы 140 сымды фокс-терьер чемпиондарының 120-сы бір чемпиондық жеңімпаздың ұрпағы болды. Сонымен қатар, әртүрлі елдерде дамыған бірнеше ұрпақ тұқымдары бар. Мысалы, американдық ойыншық фокс-терьері smooth fox terrier, итальяндық грейхаунд, манчестер терьері, миниатюралық пиншер және чихуахуа тұқымдарынан шығарылды. Олар негізінен бірдей, тек жүндерінде, түсі мен белгілерінде шамалы айырмашылықтар бар. Екі тұқымның да белгілері туған кезде басында қара болуы мүмкін, бірақ ересек болғанда ағаруы мүмкін, ең көп таралған түстер – қоңыр және қара. Екі негізгі тұқым бастапқыда жиі будандастырылған болса да, қазір таза тұқымдық желілерде мұндай жағдай кездеспейді. Фокс-терьер Вестминстер Кеннел клубының иттер көрмесінде кез келген басқа тұқымнан сәттірек болды, төрт үздік шоу атағы smooth fox terrier-ге, ал он төрт атағы wire fox terrier-ге берілді. Олар екеуі де екі түрлі жүні бар бір тұқым ретінде көрсетілді; бұл 1985 жылы Америка Кеннел клубы екеуін жеке тұқымдар ретінде тізімдеген кезде өзгерді.

Тік тұқымды фокстерьер

Smooth Fox Terrier-дің қысқа, қатты түгі бар, ол көбінесе ақ түсті болады. Оның құрсау биіктігінде өлшенеді және салмағы аралығында болады. Бұл тұқымның басы ұзын және үшбұрышты пішінді, кішкентай, қара көздері және V пішінді құлақтары бар. Бұл тұқым Ұлыбританиядағы бірнеше қауіпті жағдайдағы жергілікті тұқымдардың бірі ретінде танылған. Бұл жыл сайын Kennel Club-қа 300-ден аз тіркеме жасалған кезде болады. 2010 жылы 155 Smooth Fox Terrier тіркелген, ал Wire Fox Terrier үшін 693, Terrier тобындағы ең танымал тұқым Staffordshire Bull Terrier үшін 8663 тіркелді. Вестминстер Кеннел клубының иттік көрсетіліміндегі ең сәтті ит - Ч. Уоррен Ремеди, ол 1907-1909 жылдар аралығында үш рет "Үздік шоу" атағын жеңіп алды. Smooth Fox Terrier тұқымы Вестминстерде алғашқы төрт "Үздік шоу" атағын жеңіп алғанына қарамастан, содан бері тағы жеңіп көрген жоқ.

Денсаулық сақтаудың жалпы мәселелері

Миастения гравис – бұл нейромыскулярлық ауру, Smooth Fox Terrier тұқымында аутосомалық рецессивті ген арқылы мұраға көшеді. Бұл сондай-ақ мегаэзофагтың да белгісі болуы мүмкін, ол Wire Fox Terrier тұқымы үшін денсаулық мәселесі болып табылады. Smooth Fox Terrier тұқымындағы тағы бір мұрагерлік жағдай – катаракта, бұл тұқымдағы орташа көрсеткіштен көп кездеседі. Фокс-терьердің екі түрі де аллергияға ұшырауы мүмкін. The Kennel Club жүргізген сауалнама бойынша, Фокс-терьерлердің өлімінің басты себебі қарттық болды, бұл хабарланған өлімдердің 31,8%-ын құрады. Екінші себеп – 22,7%-ын құраған белгісіз түріндегі қатерлі ісік. Фокс-терьердің орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен 15 жылды құрайды; Kennel Club сауалнамасы бойынша өлімге жеткендердің медианалық жасы 13 жыл 2 айды көрсетті.