Кіріспе

1885 жылы Солтүстік-Батыс көтерілісіндегі шайқас, Батлфорд, Саскачеван, Канада. Батлфордтың оңтүстігінде тұратын ассинибоин тайпасы метистердің көтерілісі туралы естіді. Олардың шағын тобы, оларға қатыгездікпен қараған жергілікті шаруаның өлімін тудырды және жасөспірім қызды ұрып-соққан үнді агентіне оқ атты. Содан кейін олар Паундмейкермен кездесу үшін Батлфордқа бағытталды. Батлфордтағы бірнеше үйлер мен дүкендер тоналып, өртелді. Бұл оқиғаға кім кінәлі және келтірілген зиянның мөлшері туралы әлі де дау бар. Канада үкіметі генерал-майор Фредерик Миддлтонды метистердің көтерілісін басу үшін Саскачеванға жіберді. Форт-Батлфордтағы шағын полиция күштері, кенеттен 500-ге жуық бейбіт тұрғынның қауіпсіздігіне жауапкершілік алып, күшін арттыруды сұрады және бекіністі қорғау үшін халықтан жасақ құруға асықты. Миддлтон Батлфордты босату үшін подполковник Уильям Оттер басқаратын колоннаны жіберді. Оттердің колоннасы 2-ші батальоннан, "Канаданың Королевалық атқыштар полкінен", 'B' батареясынан, Канада артиллерия полкінен, 'C' ротасынан, 1-ші батальон генерал-губернатордың гвардиясынан шыққан мергендер тобынан, Перси Нил басқаратын Солтүстік-Батыс атты полициясының шағын тобынан және көлік құралдарын жүргізушілерден құралды, барлығы 763 адамды құрады. Колонна теміржолмен Свифт-Каррентке дейін жетіп, 13 сәуірде Батлфордқа қарай жолға шықты және 24 сәуірде жетті. Оттер келгенде, фортта жүздеген ақ және метис тұрғындары тығырықтап жатқанын көрді. Бірақ Паундмейкердің ізбасарларын таба алмады. Оттердің келуіне риза болған қала тұрғындары мен қоныс аударушылар, өміріне және мүлкіне келген зиян үшін үндістерден кек алуды қалады. Оттердің көптеген әскерлері, тәжірибесіз жасақтар, "шайқастан қалып қойғанына" ашуланды. Қала тұрғындары мен өз әскерлерінің қысымымен Оттер әрекет етуге шешім қабылдады. Генерал Миддлтонның Батлфордта қалуға берген бұйрығына қарамастан, ол Солтүстік-Батыс территориясының лейтенант-губернаторына (сонымен қатар үндістер жөніндегі комиссар), Эдгар Дьюдниге "Паундмейкерді жазалауға" рұқсат сұрады. Рұқсат берілді. Батлфордта гарнизон қалдырылды, ал ол 392 адамнан тұратын жедел колоннаны бастап, Кри және Ассинибоин тайпаларына Cut Knife Hill шайқасын жасады. Оның күші 75 Солтүстік-Батыс атты полициясынан (атты әскер), Канада армиясының бірнеше шағын бөлімшелерінен, түрлі еріктілер мен жасақтардан құралды. Ол өзімен бірге екі 7 фунттық далалық зеңбірек пен Гатлинг пулеметін алып жүрді. Ол 1 мамыр күні түстен кейін жолға шықты. Оның жоспары кешке дейін шеру, ай шыққанша демалу, содан кейін таңертең, олар ұйықтағанда, Кри және Ассинибоин тайпаларына шабуыл жасау еді. Осы уақытта Кри тайпасы Батлфордтың батысындағы өздерінің резерватында, Cut Knife Creek бойында орналасқан. Оларға Ассинибоин тайпасы да қосылды. Олар жергілікті метистердің көтерілісіне қарсы күресу үшін мыңдаған канадалық сарбаздардың келгенін білгендіктен, өздерін қорғауға бел буды. Кри тайпасының дәстүрі бойынша, соғыс басшысы Файн Дей, шайқас аяқталғанға дейін Паундмейкердің ("саяси басшының") орнын басып алды. Барлық лагерь Cut Knife Creek өзенінен батысқа көшірілді. Лагерьдің артында Cut Knife Hill орналасқан, ал оның екі жағында бұталар мен ағаштармен толы шатқалдар болды. Барлығы, Кри тайпасының тоғыз тобы мен Ассинибоин тайпасының үш тобы болды, олардың саны шамамен 1500 адамды құрады, оның ішінде ер адамдар, әйелдер және балалар бар.

Шайқас

2 мамыр күні таң атып келген соң Оттер жасағы жетіп келді. Оттер лагерь Кэт-Найф-Криктің шығыс жағындағы далада орналасқан болар деп күткен еді. Ол өзенді кесіп өтуге тура келеді деп ойламаған. Оның жасағы өзеннен өтіп, лагерьге жету үшін батпақты аралап өтуге мәжбүр болды. Ұзын шашы бар Жақып есімді қарт крі жігіті, солдаттардың өзеннен өтіп бара жатқанын естіп оянып, лагерьге хабарлады. Полковник Оттер екі зеңбірек пен Гатлинг мылтығын орнатып, лагерьге оқ атуды бастады. Бірінші минуттарда толыққанды шатасу болды. Оқтар үйлерді қиратып, лагерьті жойды. Әйелдер мен балалар қауіпсіздік үшін шатқалдарға қашты. Ассинибойн тайпасының жауынгерлері Оттердің әскеріне әйелдер мен балаларды өлтіруді тоқтату үшін шабуыл жасады. Басқа жауынгерлер шатқалдарға тығылып кірді, ал Файн Дей Кьют Найф төбесіне көтеріліп, крі тайпасының қарсы шабуылын басқарды. Жауынгерлер кішкентай топтарда соғысты. Бір топ алға шаба шабуылдайды, содан соң солдаттар жетіп келмес бұрын шатқалға қайта қашып кетеді. Солдаттар бір жақтан жауынгерлерге шабуыл жасауға тырысса, екінші шатқалдан басқа топ шығып, олардың артынан шабуылдайды. Басқа жауынгерлер әйелдер мен балаларды қорғады. Оттер жаудың қайда екенін, қанша адам екенін білмегендіктен шабуыл жасай алмады. Көзі куәгер болған Роберт Джефферсон: "Соғысқа барлығы 50-ден аспайтын [туған жерлік] қатысқан, одан көп емес" деді. Олардың қаруы да аз болды. Оттер өз әскерін үшкір пішінге келтірді. Екі қатар солдат пен полиция екі шатқалға қарап тұрды. Еріктілер мен милиция артқы жағын сақтап, батпаққа қарады. Шабуыл жалғасқанда Файн Дей қанаттан орап шабуыл жасады, оның жауынгерлері екі шатқал бойымен жылжып, солдаттарға жақындады. Олар ағаштар мен бұталардың арасында жасырынып оқ атты, сондықтан Оттердің әскері атуға ешкімді көре алмады. Полковник Оттердің әскері дерлік қоршауға алынды: сол және оң жақта шатқалдар, ал артында батпақ шегінуді қиын етіп берді. Алты сағатқа сосқан шайқастан кейін Оттер шегінуге шешім қабылдады. Солдаттар батпақты кесіп өткенде, Паундмейкердің жауынгерлерінің бір бөлігі шабуылды жалғастыру үшін аттарына мініп алды. Паундмейкер оларға Оттердің әскерін жіберуді өтінді. Олар Паундмейкерге құрмет көрсетіп, Оттердің Батлфордқа шабуылсыз шегінуіне рұқсат берді. Кейбір тарихшылар Паундмейкердің іс-қимылы ғана Оттердің әскерін толық қырғыннан сақтады деп санайды. Ескерту: Саскачеван энциклопедиясы жер бедері мен алғашқы кездесуді сәл басқаша сипаттайды.

Қорытынды

Cut Knife шайқасы Солтүстік-Батыс көтерілісі кезінде тума халқының ең табысты шайқасы болды. Олар өз жерлерінде болғандықтан артықшылықтары болды, бірақ бірнеше кемшіліктері де болды: олардың саны аз болды, күтпеген шабуылға ұшырады және оқ-дәрі жетіспеді. Оттердің 14 әскері жараланды, ал сегізі қаза тапты, оның ішінде біреуі тума әйелдермен қиянату үшін тасталып кетті; үш тума адам жараланды және бесеуі қаза тапты, оның ішінде бірнеше жыл бұрын АҚШ-тан солтүстікке келген Нез Персе тайпасының өкілі де болды. Бұл шайқас Оттердің кейбір әскерлеріне жауларына деген құрмет сезімін ұялатты. Оттер Паундмейкердің халқының демалыссыз және тез жеңіліске ұшырайды деп күткен еді. Бірақ олай болған жоқ. Дегенмен, науқандағы ең ауыр жеңіліске ұшырағанына қарамастан, сандық артықшылық пен жақсы жабдықталған Солтүстік-Батыс дала әскерлеріне көмектесті. Бірнеше аптадан кейін аштықтан зардап шеккен кри тайпасы генерал-майор Миддлтонмен бейбіт келісімге келу үшін Battleford қаласына келді. Шайқасты басқарған кри тайпасының басшысы Файн Дей Америка Құрама Штаттарына қашып кетті. Паундмейкер тұтқындалып, жеті айға түрмеге қамалды. Полковник-лейтенант Уильям Оттер шайқастан аман қалды және әскери саласында маңызды тұлға болып қала берді, Бур соғысында Корольдік Канада полкіне басшылық етті және Бірінші дүниежүзілік соғыста тұтқындар лагерлерінің директоры болып жұмыс істеді. Көптеген адамдар бұл шайқасты Кіші Бигхорн шайқасымен салыстырды. Олардың арасында бірнеше маңызды ұқсастықтар бар: екі жағдайда да әскер офицері бұйрықтарды бұзды; екеуі де тума тайпасының лагерін күтпеген жерден шабуылдауға тырысты; Кастер мен Оттер екеуі де жерді дұрыс бағаламады және шабуылдарын баяулатты; екеуі де жауынгерлермен қоршалып, қайда шабуылдау керектігін білмеді. Оттер, кем дегенде, қашан шегіну керектігін білді (және оған рұқсат берілді), ал Кастер соғысып, жүздеген адамды жоғалтты. Әрине, шайқастардың нәтижесі мүлдем әртүрлі болды. Кастер және оның әскерлерінің үштен бірі қаза тапса, Оттер мен оның көптеген әскерлері шайқастан аман қалды және тума жауынгерлерге жаңа құрметпен қарады.

Мұра

Соғыс болған жер 1923 жылы Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды. Онтарио провинциясының Оттава қаласындағы Картье алаңындағы жаттығу залында Уильям Б. Осгуд және Джон Роджерсқа арналған қола мүсін орнатылған, олар Cut Knife Hill шайқасында қаза болған жергілікті "Sharp Shooters" гвардиялық ротасының мүшелері еді. 2008 жылдың көктемінде Туризм, саябақтар, мәдениет және спорт министрі Кристин Телл Дак-Лейк поселкесінде "1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісінің 125 жылдығын атап өту – бұл далалық метистер мен бірінші ұлт өкілдерінің үкімет әскерлерімен күресінің және оның бүгінгі Канаданы қалыптастыруының тарихын айтуға тамаша мүмкіндік" деп мәлімдеді. Cut Knife-де әлемдегі ең үлкен томахок, Poundmaker тарихи орталығы және Үлкен Аю монументі орналасқан. Сонымен қатар, қазіргі таңда, дұрыс орналасқан, Канаданың тарихи орындары мен ескерткіштер жөніндегі кеңесі орнатқан және Poundmaker шайқасы орны мен Battle өзені аңғарына көз салып тұрған Cut Knife Hill төбесіндегі құлпытас та бар. 2019 жылдың мамыр айының басында үкімет басқыншылық қылмысы үшін сотталған Бас паундмейкерді премьер-министр Джастин Трюдо ақтамақ екені және 2019 жылдың 23 мамырында ресми кешірім сұралатыны туралы хабарлады.